Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, việc phát triển hệ thống trường học tại khu vực biên giới đang trở thành nhiệm vụ quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách vùng miền và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trên cơ sở định hướng của Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cùng Chủ trương đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 248 xã biên giới đất liền, nhiều dự án giáo dục quy mô lớn đã và đang được triển khai, hướng tới mục tiêu tạo lập môi trường học tập ổn định, bền vững cho học sinh vùng khó khăn.
Đơn vị thiết kế: Công ty Cổ phần Đầu tư Tân Minh
Hiện nay, Việt Nam đang đối mặt với yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, đặc biệt, tại các khu vực vùng cao, biên giới với điều kiện kinh tế, xã hội còn nhiều hạn chế. Trong bối cảnh đó, đầu tư cho giáo dục không chỉ nhằm phát triển con người mà còn hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và đảm bảo an sinh xã hội. Tổ chức hệ thống đào tạo cũng có sự thay đổi rõ rệt, không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo cơ hội học tập cơ bản mà còn hướng tới kiến tạo môi trường giáo dục toàn diện. Vì thế, nhà trường không chỉ đáp ứng nhu cầu dạy và học, mà còn góp phần nuôi dưỡng bản sắc văn hóa và hỗ trợ sự phát triển lâu dài của học sinh.
Trên nền tảng đó, các dự án xây dựng Trường Phổ thông Nội trú Liên cấp Tiểu học & THCS Thanh Thủy, Tùng Vài và Nghĩa Thuận được triển khai như những mô hình tiêu biểu cho cách tiếp cận mới trong tổ chức không gian giáo dục vùng biên, hướng tới mục tiêu kiến trúc không chỉ phục vụ học tập, mà còn góp phần kiến tạo môi trường sinh hoạt và phát triển toàn diện cho học sinh.
Giải pháp kiến trúc thích ứng với bối cảnh vùng biên
Trong bối cảnh địa hình phức tạp và khí hậu đặc thù của khu vực biên giới, phương án thiết kế chủ động can thiệp và tổ chức lại địa hình theo cao độ phù hợp, tổng mặt bằng được tổ chức theo nguyên tắc phân lớp không gian, qua đó vừa đáp ứng yêu cầu sử dụng, vừa kiểm soát hiệu quả thoát nước tự nhiên và ổn định nền xây dựng.
Các dãy nhà được tổ chức linh hoạt, đan xen các khoảng mở nhằm tăng cường thông gió chéo và mở rộng tầm nhìn ra cảnh quan xung quanh; đồng thời, hệ thống giao thông nội bộ được thiết kế theo mạng lưới liên kết ngắn, ưu tiên lối đi bộ, đảm bảo sự thuận tiện và an toàn cho học sinh nội trú. Toàn bộ các khối công trình được bố trí trên nền san đồng bộ, theo trật tự rõ ràng và có kiểm soát, qua đó không chỉ tăng cường liên kết giữa các chức năng mà còn hình thành hệ thống không gian mở hợp lý, góp phần cải thiện vi khí hậu và đảm bảo sự thông thoáng cho toàn khu.
Mô hình trường nội trú liên cấp – cấu trúc không gian của giáo dục toàn diện
Mô hình trường nội trú liên cấp được tổ chức như một cấu trúc không gian giáo dục toàn diện, trong đó các yếu tố vi khí hậu như thông gió tự nhiên, chiếu sáng và kiểm soát nhiệt được ưu tiên nhằm thích ứng với điều kiện địa phương. Khu nội trú được tổ chức theo các đơn vị ở quy mô nhỏ, hình thành những cộng đồng sinh hoạt gần gũi, góp phần hỗ trợ học sinh thích nghi với môi trường sống tập thể. Các không gian sinh hoạt chung như nhà ăn, khu thể thao và khu sinh hoạt tập thể đóng vai trò là các “lõi kết nối”, giúp mở rộng trải nghiệm học đường ra ngoài phạm vi lớp học.
Vai trò của kiến trúc trong mô hình giáo dục tích hợp
Trong mô hình này, kiến trúc không chỉ đóng vai trò đáp ứng nhu cầu sử dụng mà còn tham gia định hình hành vi và tương tác xã hội của học sinh. Các không gian được tổ chức theo hướng mở, khuyến khích giao tiếp và các hoạt động tập thể. Sự đan xen giữa không gian học tập và sinh hoạt góp phần xóa nhòa ranh giới giữa “học” và “sống”, qua đó hình thành một môi trường giáo dục có tính tương tác cao.
Những dự án trên, Công ty Cổ phần Đầu tư Tân Minh tham gia với vai trò là Đơn vị tư vấn thiết kế, đóng góp vào việc xây dựng giải pháp tổ chức không gian phù hợp với đặc thù công trình giáo dục nội trú vùng biên, đảm bảo tính khả thi trong vận hành và hiệu quả sử dụng lâu dài. Trường nội trú không chỉ đáp ứng nhu cầu về cơ sở vật chất, mà còn góp phần tạo lập một môi trường học ổn định, có khả năng thích ứng lâu dài với điều kiện địa phương.
Kết luận
Với niềm tin kiến trúc trở thành một phần của quá trình giáo dục, phục vụ đời sống, nuôi dưỡng thói quen và mở rộng cơ hội phát triển cho học sinh, đồng thời góp phần gìn giữ và tiếp nối bản sắc văn hóa vùng biên; Công ty Cổ phần Đầu tư Tân Minh định hướng thiết kế các công trình kiến trúc chất lượng, đảm bảo hiệu quả và bền vững lâu dài; đồng thời khẳng định là đơn vị tư vấn tin cậy, đồng hành cùng Nhà nước, Chính phủ trong các dự án quan trọng, góp phần phát triển kinh tế – xã hội.
© Tạp chí Kiến trúc
