Quy hoạch chi tiết khu trung tâm Hòa Bình Đà Lạt: Thế nào là đúng quy trình?

Tại lễ công bố Quyết định phê duyệt “Quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị tỷ lệ 1/500 khu vực trung tâm Hòa Bình, thành phố Đà Lạt”, ông Đoàn Văn Việt, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh: “Việc công bố quyết định có ý nghĩa rất lớn trong việc quy hoạch, chỉnh trang, thiết kế, đầu tư phát triển khu vực trung tâm của thành phố Đà Lạt. Đây là điểm tụ hội của nhiều sự kiện quan trọng trong chiều dài lịch sử phát triển của thành phố, là điểm đến hàng ngày của người dân và du khách khi bước chân đến Đà Lạt.”

Lật lại câu hỏi về sự hiểu rõ bối cảnh trước khi đề xuất quy hoạch của những người đã tham gia và có trách nhiệm trong bản thiết kế này, cần làm rõ những câu hỏi sau:

Nếu thực sự hiểu đây là khu vực lưu dấu ấn thời kỳ đầu của người Việt trên mảnh đất Đà Lạt, đánh dấu một giai đoạn đấu tranh giành quyền được sử dụng đất mà người Việt đã khai khẩn, là điểm đến của du khách khi tham quan Đà Lạt, tại sao trong quá trình thực hiện, những “chủ nhân” của bản quy hoạch chi tiết lại không đếm xỉa đến các yếu tố lịch sử?.

Nếu thực sự hiểu “Đây là điểm tụ hội của nhiều sự kiện quan trọng trong chiều dài lịch sử phát triển của thành phố như vậy, tại sao lại làm biến đổi các công trình ghi dấu ấn lịch sử phát triển của một đô thị, nhất là phần lõi trung tâm?

Nếu thực sự hiểu giá trị kiến trúc, văn hóa, lịch sử, tại sao không chỉnh trang, trả về hiện trạng ban đầu của đô thị mà phải phá bỏ, giải tỏa trắng nhiều khu vực vốn đã ổn định, được thiết kế từ ban đầu để tiếp tục chen các công trình cao tầng vào khu vực hội tụ nhiều tuyến phố, làm gia tăng áp lực hạ tầng?

Nhưng có một câu hỏi lớn hơn chúng tôi muốn đặt ra sau khi đọc bài báo: Quy hoạch trung tâm Hòa Bình, TP Đà Lạt: “Được triển khai đúng quy trình” được đăng trên báo xây dựng (baoxaydung.com.vn) ngày 16.5.2019, đó là:

Quy trình nào ?

Câu hỏi 1: Có sự thống nhất không giữa bản quy hoạch chung và bản quy hoạch chi tiết về việc xác định mục tiêu phát triển khu Hòa Bình?

Từ 10 năm trước, tỉnh Lâm Đồng đã tổ chức nhiều cuộc thi điều chỉnh quy hoạch chi tiết 1/500 và thiết kế đô thị khu trung tâm Hòa Bình mà trước đó có nhiều đơn vị tư vấn nước ngoài cũng đã lên phương án chỉnh trang khu Hòa Bình, tất cả các phương án đưa ra đều không khả thi và không được lựa chọn để thực hiện.

Năm 2014, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung TP Đà Lạt và vùng phụ cận đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Tại Quyết định số 704/QĐ-TTg xác định: “Xây dựng trung tâm thương mại cấp vùng tại khu vực khu trung tâm Hòa Bình. Như vậy, đơn vị lập quy hoạch chung có thiếu sót hay Bộ Xây Dựng đã bỏ qua phần đánh giá hiện trạng khu trung tâm Hòa Bình của tỉnh Lâm Đồng để xác định rằng nơi đây là khu trung tâm thương mại cấp vùng? Trong khi khu vực này không có quỹ đất để phát triển, đồng thời, khả năng đáp ứng về hạ tầng khu vực này rất yếu kém, giao thông trong khu vực những năm gần đây luôn quá tải? Nếu có giải tỏa một số khu vực theo đồ án quy hoạch chi tiết xác định như đã phê duyệt, thì hạ tầng nơi đây có đủ đáp ứng hay không khi các con đường đổ về đây rất nhiều? Hơn nữa, Đà Lạt trong quy hoạch chung đã được xác định là “Trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cao cấp và du lịch văn hóa di sản tầm quốc gia, khu vực và quốc tế”. Vậy là có sự không thống nhất về việc xác định khu Hòa Bình giữa bản quy hoạch chung và bản quy hoạch chi tiết, hay nói cách khác: Quy hoạch chi tiết đang không đi theo quy hoạch chung đã được duyệt?

Câu hỏi 2: Có sự mâu thuẫn giữa hiện trạng và quy hoạch mới hay không?

Việc nhiều lần tổ chức thi tuyển lập quy hoạch chỉnh trang khu trung tâm Hòa Bình, nhiều đơn vị tư vấn trong và ngoài nước tham gia nhưng vẫn chưa chọn được đơn vị tư vấn, qua đó phần nào có thể khẳng định rằng, người Pháp đã triển khai quy hoạch chi tiết gần 100 năm trước thực sự họ đã đưa ra một bản quy hoạch có tầm nhìn và có tính lâu dài. Không thể phá vỡ một mắt xích trong một chuỗi đô thị Đà Lạt bằng những đồ án không sát với thực tiễn, không nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của khu vực này.

Tại trung tâm Hòa Bình, chỉ có thể giảm áp lực hạ tầng bằng cách dịch chuyển các bến xe ra bên ngoài, đồng thời, không tiếp tục đầu tư những dự án tập trung nhiều phương tiện như trung tâm thương mại, khách sạn. Thêm vào đó cần tổ chức những tuyến phố đi bộ, làm nhiều bãi đỗ xe tại những vị trí tiếp cận khu vực này. Chỉnh trang những hàng quán, công trình nhếch nhác, làm biến đổi bộ mặt đô thị, khôi phục lại các dãy phố thương mại có giá trị lịch sử như dãy phố Đội có tại khu vực bến xe Tùng Nghĩa. Tại khu vực chợ cũ Đà Lạt và bến xe Tùng Nghĩa tổ chức những hoạt động ngoài trời, thêm không gian mở để thu hút khách du lịch tham quan, trải nghiệm không gian lịch sử vốn là giá trị văn hóa, cốt lỗi của đô thị… Những giải pháp này đơn giản, không tốn kém vì tự thân nó cũng đã có giá trị thương hiệu.

Tại sao để giảm áp lực hạ tầng, Đà Lạt lại cho xây trung tâm thương mại chợ Đà Lạt, Khu C chợ Đà Lạt cao tầng, và bây giờ tiếp tục đề xuất xây dựng các trung tâm thương mại và khách sạn cao tầng, như vậy có mâu thuẫn giữa hiện trạng và qui hoạch mới hay không? Có thể nhìn thấy sự mâu thuẫn khá nghiêm trọng giữa thực tế, hiện trạng và mong muốn trong tương lai? Đây là điểm thất bại nặng nề trong đồ án quy hoạch chi tiết 1/500 và thiết kế đô thị trung tâm khu Hòa Bình Đà Lạt.

Trong tính chất của đô thị Đà Lạt đã xác định tại quyết định phê duyệt quy hoạch chung thành phố Đà Lạt và vùng phụ cận năm 2014 của Thủ tướng Chính phủ: “….. cải tạo chỉnh trang bảo tồn khu trung tâm lịch sử Hòa Bình để đáp ứng nhu cầu phát triển, làm tăng giá trị vốn có của nó để trở thành du lịch văn hóa di sản tầm quốc gia, khu vực và quốc tế”. Nhưng bản chất trong quy hoạch chi tiết lại giải tỏa quá nhiều nhà dân, nhiều công trình di sản chỉ để đáp ứng “trung tâm thương mại cấp vùng”?

Vậy vùng ở đây là vùng nào? Vùng tỉnh Lâm Đồng hay vùng Tây Nguyên? Xin thưa, nếu vùng tỉnh Lâm Đồng thì nên xây ở khu mới, vừa giãn dân khu vực trung tâm, vừa giảm áp lực hạ tầng cho khu lõi đô thị cũ vốn không thể mở rộng giao thông và cải thiện hạ tầng kỹ thuật.

Còn nếu xác định vùng ở đây là vùng Tây Nguyên thì: với đà phát triển hiện nay, Đà Lạt chưa thể so sánh với đô thị Di Linh – Đức Trọng về giá trị và số lượng giao dịch hàng hóa, càng không thể nói ảnh hưởng đến thương mại vùng tỉnh Tây Nguyên. Trong khi nhiều báo đài trong thời gian qua lên tiếng mạnh mẽ rằng, các trung tâm thương mại ở Đà Lạt hoạt động không hiệu quả, một số trung tâm thương mại đã chuyển đổi chức năng. Vậy xây dựng thêm nhiều trung tâm thương mại mới để làm gì?

Trên cơ sở Luật Quy hoạch Đô thị, Nghị quyết Tỉnh ủy và định hướng của Quy hoạch 704, UBND tỉnh giao cho Sở Xây Dựng tổ chức lập đồ án quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị tỷ lệ 1/500 trung tâm Hòa Bình. Ngày 11/7/2017, nhiệm vụ, dự toán lập đồ án quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị tỷ lệ 1/500 khu vực trung tâm Hòa Bình, TP Đà Lạt được UBND tỉnh đã phê duyệt tại Quyết định số 1534/QĐ-UBND. Trong đó, chủ đầu tư là Ban Quản lý dự án (Sở Xây Dựng); Tổ chức tư vấn lập nhiệm vụ quy hoạch là Cty TNHH KTS Hồ Thiệu Trị và cộng sự; Kinh phí lập nhiệm vụ và đồ án quy hoạch chi tiết, thiết kế đô thị khu vực Trung tâm Hòa Bình do Cty CP Đầu tư địa ốc Đại Quang Minh tài trợ.

Sau khi nhiệm vụ quy hoạch được phê duyệt, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn tổ chức lập quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị tỷ lệ 1/500 khu vực trung tâm Hòa Bình, TP Đà Lạt. UBND tỉnh đã tổ chức 2 cuộc họp với sự tham gia của Thường trực Tỉnh ủy, Thường trực HĐND tỉnh, các sở, ngành, Hội Kiến trúc sư tỉnh Lâm Đồng, Thường trực Thành ủy, Thường trực HĐND, UBND, UBMTTQ TP Đà Lạt, lãnh đạo Cty CP Đầu tư địa ốc Đại Quang Minh (nhà đầu tư), Cty TNHH KTS Hồ Thiệu Trị và cộng sự (đơn vị tư vấn) để nghe đơn vị tư vấn trình bày về đồ án (ngày 10/11/2017 và ngày 22/8/2018). Đây là khẳng định của Giám đốc Sở Xây dựng Lâm Đồng Lê Quang Trung tại công văn gửi UBND tỉnh Lâm Đồng báo cáo tình hình triển khai đồ án quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị tỷ lệ 1/500 khu vực trung tâm Hòa Bình, TP Đà Lạt.

Đồ án quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị tỉ lệ 1/500 khu vực trung tâm Hòa Bình Đà Lạt là để chỉnh trang đô thị hay vẽ theo nhà đầu tư ?

Theo báo điện tử Bộ Xây dựng đưa tin “Ngày 05/6/2016, tại Hội nghị thu hút đầu tư tỉnh Lâm Đồng, trước sự chứng kiến của Thủ tướng Chính phủ, UBND tỉnh Lâm Đồng và Cty CP Đầu tư địa ốc Đại Quang Minh ký biên bản ghi nhớ về việc hợp tác đầu tư xây dựng khu trung tâm Hòa Bình, TP Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng.” Như vậy mặc dù chưa ký chính thức về chọn nhà đâu tư nhưng việc làm này cũng đã xác định nhà đầu tư trước khi lập quy hoạch chi tiết 1/500. Trong các cuộc họp về quy hoạch này nhà đầu tư có tham dự, góp ý kiến để có lợi cho nhà đầu tư? Tỉnh có vô tư trong việc xác định thiệt hại của người dân trong khu vực ảnh hưởng bởi đồ án quy hoạch này? Lãnh đạo tỉnh đã xuống trực tiếp làm việc với nhà đầu tư Đại Quang Minh ở Thủ Thiêm Sài Gòn về tiến trình quy hoạch và thực hiện đồ án này thì quy trình về quy hoạch, đấu thầu, lựa chọn nhà thầu có đúng quy trình hay không? Rất nhiều lần ông Trung – giám đốc sở xây dựng tỉnh Lâm Đồng cho báo chí biết là chưa xác định nhà đầu tư?  Sự việc này quá mâu thuẫn cần các cơ quan báo chí kiểm chứng có đúng quy định của pháp luật hay không?

Có thực sự đúng pháp luật không ?

Sở Xây dựng Lâm Đồng nhận định: “Chủ trương quy hoạch chỉnh trang khu vực trung tâm Hòa Bình là hết sức cần thiết trong bối cảnh khu vực đã trải qua các thời kỳ lịch sử khác nhau, được phát triển nhưng không được quản lý chặt chẽ và đầu tư đúng mức nên dẫn đến lộn xộn, nhếch nhác làm mất mỹ quan đô thị và không đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí, mua sắm của nhân dân và du khách; không tương xứng là khu vực trung tâm của thành phố du lịch, nghỉ dưỡng…”

Thành phố núi du lịch nghỉ dưỡng tại sao cần phải xứng tầm bằng một trung tâm thương mại tập trung hoành tráng? Người Sài Gòn, Hà nội có đi du lịch Đà Lạt để mua sắm những mặt hàng cao cấp hay không? Dân Đà Lạt có hay vào các khu trung tâm thương mại cao cấp như trong bản quy hoạch để mua sắm, hay vẫn sử dụng các chợ truyền thống? Bản sắc văn hóa của người Đà Lạt trong hoạt động mua bán, giao thương là gì, thường xảy ra ở đâu… chắc chắn những người làm văn hóa, thương mại ở Đà Lạt biết rất rõ.

Ông Trung- Giám đốc sở Xây Dựng Lâm Đồng khẳng định: “Quy hoạch chỉnh trang khu Hòa Bình là cụ thể hóa quy hoạch chung TP Đà Lạt và vùng phụ cận đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Trong quá trình lập quy hoạch chỉnh trang đã được sự chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, sự phối kết hợp giữa các cơ quan chức năng của tỉnh, các hội nghề nghiệp và TP Đà Lạt, sự nghiên cứu tận tình, khoa học và sáng tạo của đơn vị tư vấn và việc phối hợp của Cty CP Địa ốc Đại Quang Minh (thực hiện theo biên bản ghi nhớ). Vì vậy, quy hoạch chi tiết khu trung tâm Hòa Bình đã được tổ chức đúng trình tự thủ tục và thẩm quyền theo quy định pháp luật, đảm bảo tính khả thi cao”

Chúng ta phải khẳng định rằng, Đà Lạt là tài sản quý giá mà thiên nhiên ban tặng không chỉ cho người Đà Lạt. Trong đồ án quy hoạch chung của thành phố cũng xác định tính chất của thành phố là “Trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cao cấp và du lịch văn hóa di sản tầm quốc gia, khu vực và quốc tế”. Như vậy, những người làm chuyên môn, những người dân trong nước có quyền được tham gia góp ý kiến, kiến nghị với địa phương và chính phủ để quy hoạch Đà Lạt tốt hơn, xứng đáng hơn trong sự phát triển thành phố du lịch mang tầm quốc tế.

Về kinh phí lập quy hoạch, Sở Xây dựng nhận định: Kinh phí lập đồ án quy hoạch được Cty CP Địa ốc Đại Quang Minh tài trợ theo biên bản ghi nhớ giữa UBND tỉnh với Cty ngày 05/6/2016. Việc tài trợ này là phù hợp theo quy định tại khoản 2 Điều 12 Luật Quy hoạch đô thị năm 2009 và khoản 2 Điều 19 Luật Xây dựng năm 2014 “Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân trong nước và tổ chức, cá nhân nước ngoài tài trợ kinh phí để lập quy hoạch đô thị”. Nhưng nhà đầu tư lại là nhà tài trợ lập quy hoạch thì quy hoạch đó có khách quan, có sự tham gia của nhà đầu tư trong quá trình lập quy hoạch hay không?

Thực tiễn cho thấy, đã có những cảnh báo, những bài viết trên báo đài đã từng khẳng định trước đây rằng: các trung tâm thương mại ở Đà Lạt đã xây dựng, hay trung tâm hành chính tỉnh Lâm Đồng làm xấu bộ mặt cảnh quan đô thị…. Vậy dù muốn hay không, Đà Lạt đã là đô thị di sản cả về không gian kiến trúc cảnh quan và khí hậu, lịch sử, chính quyền tỉnh Lâm Đồng phải ứng xử như một đô thị di sản có văn hóa, không thể phát triển vội vã, bất chấp.

Đà Lạt là đô thị có tính đặc thù, Đà Lạt phát triển theo cách riêng vốn có của nó chứ không chạy theo tiêu chí như những đô thị khác. Nếu cứ phát triển chung chung, nếu cứ áp mô hình của Sài Gòn hay Hà Nội, Đà Lạt sẽ mất giá trị, mất sự hấp dẫn. Liệu một sự đầu tư cực lớn như vậy có xứng đáng, liệu bản quy hoạch chi tiết như vậy sẽ được hay là mất? Vấn đề đó có nằm ở quy trình hay ở nhận thức?

Kts. Cao Thành Nghiệp
Ts. Kts. Nguyên Hạnh Nguyên

© Tạp chí Kiến trúc

Xem thêm: Quy hoạch trung tâm Hòa Bình, TP Đà Lạt: “Được triển khai đúng quy trình”