KTS Lê Thành Vinh – Cây Bút vàng 2025: Viết như một cách đối thoại với di sản và đời sống đương đại

KTS Lê Thành Vinh – một trong những gương mặt tiêu biểu trong lĩnh vực bảo tồn di sản kiến trúc Việt Nam – được vinh danh “Cây Bút Vàng 2025”. Từ trải nghiệm nhiều năm gắn bó với công tác nghiên cứu, trùng tu và quản lý di sản, ông nhìn việc viết như một hành trình đối thoại giữa quá khứ và hiện tại, giữa kiến trúc truyền thống và đời sống đương đại. Qua các bài viết trên Tạp chí Kiến trúc, ông không chỉ góp phần lan tỏa giá trị văn hóa của di sản mà còn mở ra những suy ngẫm về vai trò của bảo tồn trong phát triển đô thị hôm nay.

PV: Danh hiệu “Cây Bút Vàng 2025” là một sự ghi nhận quan trọng đối với những đóng góp của ông trong lĩnh vực bảo tồn di sản. Ông có thể chia sẻ cảm xúc của mình khi nhận được vinh danh này?

Viết về kiến trúc và di sản, với tôi, là một hành trình dài của việc quan sát, suy nghĩ và đối thoại với quá khứ cũng như hiện tại. Tôi vẫn luôn xem mình là người đang đi tiếp trên hành trình đó. Vì vậy, sự ghi nhận này không chỉ mang lại niềm vui, sự trân trọng, biết ơn mà còn là một lời nhắc nhở để tôi làm việc cẩn trọng hơn, sâu sắc hơn trong thời gian tới.

Tôi luôn trân trọng Tạp chí Kiến trúc – một diễn đàn nghề nghiệp mà tôi có cảm giác thân thuộc và được lắng nghe. Danh hiệu này, với tôi, không chỉ là sự ghi nhận cá nhân, mà còn là một sự khích lệ để tiếp tục viết một cách có trách nhiệm và gắn bó hơn với những vấn đề của kiến trúc và di sản trong đời sống đương đại.

Với tôi, viết về kiến trúc, di sản không chỉ là một công việc chuyên môn, mà còn là một cách tham gia vào đời sống xã hội, góp phần nhỏ bé vào việc gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa. Tôi luôn nghĩ rằng di sản chỉ thực sự sống khi nó được hiểu, được chia sẻ và được cộng đồng cùng nâng niu. Nếu những bài viết của mình có thể góp phần làm cho những giá trị ấy trở nên gần gũi hơn, dễ cảm nhận hơn, thì đó đã là một niềm hạnh phúc.

PV: Đâu là động lực khiến ông kiên trì theo đuổi nghiên cứu và viết bài về di sản kiến trúc trên Tạp chí Kiến trúc trong suốt thời gian qua?

Động lực để tôi nghiên cứu và viết về di sản kiến trúc không phải là một điều gì quá đặc biệt, nó đến từ sự quan tâm của tôi đối với những giá trị mà di sản đang chứa đựng. Càng đi sâu, tôi càng nhận ra rằng di sản không chỉ là những gì thuộc về quá khứ, mà còn là một nguồn tri thức sống, có khả năng gợi mở cách chúng ta ứng xử với không gian, với môi trường và với chính đời sống đương đại. Chính nhận thức đó khiến tôi luôn muốn tiếp tục tìm hiểu, và viết cũng là một cách để tự mình hiểu rõ hơn.

Bên cạnh đó, tôi cũng cảm nhận được một trách nhiệm – dù nhỏ bé – trong việc góp phần làm cho những giá trị của kiến trúc truyền thống được nhìn nhận một cách đúng đắn và gần gũi hơn với xã hội hôm nay. Nếu những bài viết có thể giúp người đọc có thêm một góc nhìn, hoặc gợi ra một sự quan tâm mới đối với di sản, thì đó đã là một động lực đủ lớn để tôi tiếp tục.

Đặc biệt, Tạp chí Kiến trúc là một diễn đàn nghề nghiệp có uy tín, được đông đảo giới kiến trúc sư hành nghề, các nhà quản lý cũng như những người quan tâm đến kiến trúc theo dõi và trao đổi. Việc được viết và chia sẻ trên một diễn đàn như vậy không chỉ mang lại niềm vui, mà còn tạo ra cảm giác những suy nghĩ của mình có cơ hội đi xa hơn, tham gia vào những đối thoại rộng rãi hơn trong đời sống nghề nghiệp.

Là người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực di sản, có điều kiện tiếp cận trực tiếp với nhiều di tích kiến trúc cũng như môi trường sống bao quanh chúng, tôi luôn mong muốn được chia sẻ những giá trị của di sản như một thành phần quan trọng của văn hóa truyền thống Việt Nam tới các kiến trúc sư đang sáng tạo nên kiến trúc đương đại và tương lai. Tôi tin rằng, khi những giá trị đó được thấu hiểu và chuyển hóa một cách phù hợp, chúng sẽ trở thành một nền tảng quan trọng, góp phần giúp kiến trúc Việt Nam phát triển với bản sắc rõ ràng, có chỗ đứng vững chắc và tạo được sự khác biệt trên bình diện thế giới.

Ở góc độ cá nhân, việc được đồng hành cùng Tạp chí Kiến trúc trong suốt thời gian qua cũng là một niềm vui bền bỉ – một không gian quen thuộc để tôi có thể tiếp tục suy nghĩ, chia sẻ và nuôi dưỡng mối quan tâm của mình đối với kiến trúc và di sản.

PV: Trong các bài viết năm 2025, đặc biệt là nghiên cứu về nền nhà truyền thống và các công trình sách chuyên ngành, ông tâm đắc nhất với nội dung nào? Vì sao?

Thực ra, tôi không có xu hướng chọn ra một nội dung cụ thể nào là tâm đắc hơn các nội dung khác. Với tôi, mỗi bài viết – dù là về nền nhà truyền thống hay các vấn đề khác trong kiến trúc di sản – đều là kết quả của một quá trình nghiên cứu cẩn trọng, suy ngẫm kỹ lưỡng và viết với tinh thần trách nhiệm, cũng như một phần cảm xúc cá nhân dành cho đối tượng nghiên cứu.
Vì vậy, sau mỗi bài viết, tôi đều có một sự gắn bó nhất định, và theo nghĩa nào đó, bài nào hoàn thành xong tôi cũng thấy “tâm đắc” theo cách riêng của nó. Có thể nói, điều tôi trân trọng không nằm ở một chủ đề cụ thể, mà ở chính quá trình đi sâu để hiểu, rồi tìm cách diễn đạt lại những hiểu biết đó sao cho có thể chia sẻ được với người đọc.

Nếu có một điểm chung, thì đó là nỗ lực nhìn kiến trúc – đặc biệt là kiến trúc truyền thống – như một hệ thống sống, có chiều sâu văn hóa và có khả năng đối thoại với hiện tại. Và có lẽ chính hành trình nhận thức đó mới là điều tôi tâm đắc nhất.

Chẳng hạn bài viết về nền nhà truyền thống của người Việt đã phản ánh cách nhìn về “nền nhà” không chỉ như một yếu tố kỹ thuật, mà như một lớp cấu trúc văn hóa, nơi kết tinh mối quan hệ giữa con người, không gian và môi trường sống. Việc phân tích cái nền nhà – điều tưởng như rất “thấp” và “đơn giản” – lại có thể lý giải những tầng nghĩa lớn hơn của kiến trúc truyền thống. Chính ở đó ta có thể đọc được tư duy của người Việt về quan hệ giữa con người – vùng đất – vũ trụ và những ý niệm về xã hội và nhân sinh.

Tôi tâm đắc với hướng tiếp cận này vì nó giúp nhìn di sản như một hệ thống sống, nơi mỗi chi tiết đều có lý do tồn tại và gắn với một bối cảnh cụ thể. Khi hiểu được có tầng nghĩa ẩn sau những yếu tố rất vật chất, chúng ta có cơ hội tiếp cận di sản một cách sâu sắc hơn, đồng thời cũng mở ra khả năng vận dụng những nguyên lý đó vào kiến trúc đương đại một cách phù hợp và có trách nhiệm.

PV: Theo ông, nghiên cứu học thuật về bảo tồn di sản cần được kết nối với thực hành trùng tu và quản lý đô thị như thế nào trong bối cảnh hiện nay?

Theo tôi, nghiên cứu học thuật, thực hành trùng tu và quản lý đô thị không nên được nhìn như những lĩnh vực tách rời, mà là các khâu liên tục, các thành phần hữu cơ trong một quá trình thống nhất.

Trước hết, thực hành trùng tu chính là bước tiếp theo, không tách rời của nghiên cứu. Những kết quả nghiên cứu nếu không được kiểm chứng qua thực tiễn thì rất khó đạt tới độ tin cậy và tính khả thi. Ngược lại, quá trình trùng tu với những xử lý cụ thể về kỹ thuật, nguồn lực và các vấn đề xã hội lại có khả năng điều chỉnh, bổ sung và làm sâu sắc thêm nhận thức ban đầu. Chính vì vậy, sự đồng hành chặt chẽ giữa đội ngũ nghiên cứu và những người làm thực hành không chỉ là cần thiết, mà còn quyết định đến chất lượng và hiệu quả của công tác bảo tồn.

Bên cạnh đó, quản lý đô thị cần được hiểu không chỉ là kiểm soát phát triển, mà là quản lý và phát triển không gian đô thị trên cơ sở thấu hiểu, bảo tồn, chuyển hóa và phát huy các giá trị di sản. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những đô thị có bề dày lịch sử, nơi các không gian mang tính di sản không tồn tại biệt lập mà đan xen, tương tác với đời sống đương đại. Vì vậy, vai trò của nghiên cứu ở đây không chỉ dừng lại ở việc nhận diện giá trị, mà còn góp phần xây dựng các nguyên tắc, công cụ và cách tiếp cận để tích hợp bảo tồn di sản vào quá trình phát triển đô thị. Khi đó, trùng tu không phải là những can thiệp đơn lẻ vào từng công trình, mà trở thành một phần của chiến lược tổng thể; còn quản lý đô thị không chỉ nhằm duy trì hiện trạng, mà hướng tới việc làm cho di sản tiếp tục “sống” và có ý nghĩa trong đời sống đương đại và tương lai.

Trong bối cảnh hiện nay, khi áp lực phát triển đô thị ngày càng lớn, cần hình thành những cơ chế làm việc liên ngành và liên tục – nơi nhà nghiên cứu, kiến trúc sư thực hành và nhà quản lý có thể cùng tham gia ngay từ đầu trong một quy trình thống nhất. Khi ba lĩnh vực này thực sự được liên kết trong một tư duy chung – nơi nghiên cứu, thực hành và quản lý cùng đối thoại và bổ trợ cho nhau – thì công tác bảo tồn di sản và phát triển đô thị mới có thể đạt được chiều sâu và tính bền vững.

Cảm ơn những chia sẻ của Ông !

BBT Tạp chí Kiến trúc
© Tạp chí Kiến trúc

---