Quá trình đô thị hóa tốc độ cao luôn đặt ra thách thức lớn về sự phân bổ nguồn lực thiết kế. Phần lớn sự chú ý của ngành kiến trúc thường tập trung vào các dự án thương mại cao cấp, khiến mảng nhà ở dành cho cộng đồng yếu thế chưa nhận được sự đầu tư xứng tầm về chất lượng không gian. Tuy nhiên, nhìn lại những phương án xuất sắc nhất tại cuộc thi Genesis Green living Challenge 2026, giới chuyên môn nhận thấy một sự chuyển dịch tư duy vô cùng tích cực. Thế hệ kiến trúc sư hiện tại và tương lai đang chủ động đưa yếu tố vi khí hậu, bản sắc văn hóa địa phương và trách nhiệm xã hội vào trọng tâm của mọi giải pháp quy hoạch.
Trách nhiệm xã hội và bài toán vi khí hậu trong nhà ở xã hội
Thực tế ngành xây dựng cho thấy, các công trình nhà ở xã hội thường bị gò ép bởi bài toán chi phí, dẫn đến sự rập khuôn trong thiết kế và thiếu hụt các mảng xanh cần thiết. Khí hậu miền Trung, đặc biệt là khu vực Thừa Thiên Huế, luôn nổi tiếng với sự khắc nghiệt của nắng nóng kéo dài và mưa bão cực đoan. Việc áp dụng các thiết kế nhà ở đại trà thiếu tính toán vật lý kiến trúc sẽ trực tiếp làm suy giảm chất lượng sống và gia tăng chi phí vận hành năng lượng cho những người có thu nhập thấp.
Giải quyết triệt để nghịch lý trên, phương án giành giải Nhất bảng Professional của Công ty CPĐT Kiến trúc & Xây dựng MVN đã mang đến một góc nhìn đầy nhân văn. Nhóm tác giả ưu tiên xử lý các yếu tố thông gió tự nhiên, chắn nắng và tối ưu hóa vi khí hậu nội khu để kiến tạo một không gian sống an toàn, tiện nghi nhưng vẫn tiết kiệm năng lượng.
Chia sẻ về triết lý định hướng bản thiết kế, đại diện nhóm Công ty CPĐT Kiến trúc & Xây dựng MVN bộc bạch: “Với tâm thế là một người con xứ Huế, chúng tôi đã có những mong muốn sẽ cống hiến cho thành phố một điều gì đó. Rất may mắn là khi tham gia, chúng tôi đã đặt tâm huyết vào cuộc thi và tới giai đoạn này đã đạt được thành quả. Chúng tôi rất vui và mong những đóng góp nhỏ của mình sẽ là nền tảng, tiền đề để sự hình thành và phát triển của nhà ở xã hội ở Huế ngày càng thành công rực rỡ.”
Sự tận tâm của những người làm nghề được thể hiện rõ nét qua thông điệp mà đội Quán quân gửi gắm đến cộng đồng kiến trúc sư: “Ngoài những công trình villa, biệt thự hoặc những dự án cao tầng cao cấp, chúng ta cũng nên hướng đến những dự án nhà ở xã hội. Tại vì đây là những nơi dành cho cộng đồng yếu thế, chúng ta cũng nên ưu tiên và đặc biệt chú ý đến vi khí hậu cũng như tính bền vững của dự án.” Lời khẳng định chân thành từ đội ngũ NVN nhấn mạnh trách nhiệm của giới thiết kế trong việc mang lại sự công bằng về chất lượng không gian sống cho mọi tầng lớp xã hội.
Khơi mở tư duy thiết kế bản địa ở thế hệ kế cận
Sự phát triển bền vững của nền kiến trúc quốc gia luôn cần sự tiếp nối từ thế hệ trẻ. Bảng thi Junior tại Genesis Green living Challenge 2026 đã chứng minh năng lực thấu cảm sâu sắc của các sinh viên kiến trúc trước bối cảnh văn hóa và đời sống dân sinh. Nhóm tác giả Lư Vĩnh Thành và Đoàn Văn Khải (Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM) xuất sắc giành vị trí Top 1 bằng một đồ án đề cao tính thực tiễn và tinh thần tôn trọng bối cảnh địa phương.
Sinh viên Đoàn Văn Khải chia sẻ bài học rút ra từ quá trình thực hiện dự án: “Có một phần em học hỏi được là tạo ra một công trình không chỉ để đẹp mà tạo ra công trình để cho người ta có thể sống được. Nó không phải đặt đâu cũng được mà có thể mang bản chất địa phương của nơi đó.” Lập luận sắc bén của một nhà thiết kế trẻ đã chạm đến giá trị nguyên bản của kiến trúc. Một công trình hoàn mỹ bắt buộc phải bám rễ vào đời sống văn hóa, khí hậu và thói quen sinh hoạt của người dân bản địa, thay vì áp đặt những hình khối vô hồn, xa lạ với bối cảnh xung quanh.
Quá trình cọ xát với dự án quy mô quốc gia mang lại khối lượng kiến thức thực tiễn khổng lồ. Đồng tác giả Lư Vĩnh Thành khẳng định: “Cá nhân em thông qua cuộc thi nhận được rất nhiều kiến thức từ chuyên môn cho đến văn hóa, cũng như là về tính chất xã hội ở các khu vực miền Trung. Thông qua cuộc thi cũng tiếp cho em rất nhiều nhiệt huyết để có thể tiếp tục trên con đường học tập và thực hành.”
Lan tỏa ngọn lửa nhiệt huyết vì một nền kiến trúc bền vững
Diễn biến thực tế của cuộc thi đã phản ánh chân thực năng lực chuyên môn và tinh thần dấn thân của cộng đồng kiến trúc sư Việt Nam. Việc giải quyết các bài toán thiết kế xoay quanh chủ đề nhà ở xã hội và không gian sống xanh giúp giới chuyên môn định hình lại hệ giá trị cốt lõi trong thực hành nghề nghiệp. Sự đồng điệu trong tư duy giữa các chuyên gia dạn dày kinh nghiệm và những sinh viên đầy sức trẻ hứa hẹn mở ra một giai đoạn bứt phá, nơi kiến trúc thực sự gắn liền với hơi thở của đời sống cộng đồng.
Nhìn lại hành trình đã qua, sân chơi chuyên môn do Capital House Group và ConsMedia tổ chức đóng vai trò như một bệ phóng hoàn hảo. Chia sẻ kỳ vọng về những chương trình tiếp theo, đại diện nhóm sinh viên Lư Vĩnh Thành và Đoàn Văn Khải bày tỏ: “Bản thân em rất vui vì ban tổ chức đã tạo ra các sân chơi cho sinh viên cũng như kiến trúc sư trẻ dưới 30 tuổi để có hoạt động cọ xát với các dự án quy mô lớn… Đối với các bạn sinh viên, các bạn cũng nên tham gia các sân chơi sẽ giúp mình có thêm nhiều nhiệt huyết và ngọn lửa trong quá trình đam mê và làm nghề.”
Sự cộng hưởng giữa tính nhân văn, am hiểu văn hóa bản địa và các giải pháp vi khí hậu sẽ tiếp tục là kim chỉ nam dẫn dắt cộng đồng thiết kế. Các dự án quy hoạch trong tương lai, đặc biệt là phân khúc nhà ở xã hội, chắc chắn sẽ được thụ hưởng những thành quả tư duy đột phá, mang lại môi trường sống chất lượng và nhân văn cho mọi người dân.
© Tạp chí Kiến trúc
