Trong hai ngày 05-06/12/2025, Hội thảo “Lễ hội trong Thành phố Sáng tạo – Kiến tạo tương lai: Thực hành tốt và Khung phát triển từ Hà Nội và Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo UNESCO (UCCN)” đã diễn ra tại Hà Nội với sự tham gia của các chuyên gia trong nước và quốc tế. Các thảo luận thống nhất một cách tiếp cận then chốt: Lễ hội không chỉ là chuỗi sự kiện văn hóa ngắn hạn, mà cần được nhìn nhận như công cụ thử nghiệm và thúc đẩy phát triển đô thị dựa trên sáng tạo, cộng đồng và tính bền vững.
Chương trình do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Việt Nam tổ chức, nằm trong Kế hoạch tham gia Mạng lưới UCCN năm 2025 của Thủ đô. Trọng tâm trao đổi không dừng ở việc giới thiệu các mô hình lễ hội riêng lẻ, mà tập trung làm rõ vai trò dài hạn của lễ hội trong chiến lược phát triển đô thị sáng tạo.
Kinh nghiệm từ một số Thành phố Sáng tạo trên thế giới được nhắc đến như những tham chiếu ngắn gọn. Các đô thị như Chiang Mai, Sukhothai, Nagoya hay Bandung cho thấy lễ hội có thể là nền tảng hợp tác đa bên, gắn với giáo dục sáng tạo, thích ứng khí hậu và đặt cộng đồng làm trung tâm. Tuy nhiên, điểm chung rút ra không nằm ở mô hình cụ thể, mà ở tư duy coi lễ hội là quá trình dài hạn, có khả năng tạo tác động xã hội và đô thị vượt ra ngoài thời gian diễn ra sự kiện.
Trong bức tranh chung đó, Việt Nam – với trường hợp Hà Nội – được nhìn nhận như một một mô hình thực hành sáng tạo thử nghiệm. Từ khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo toàn cầu, Hà Nội đã từng bước thử nghiệm việc kết nối di sản, cộng đồng và sáng tạo thông qua các mùa Lễ hội Thiết kế và các hoạt động liên quan. Lựa chọn của Hà Nội là lấy di sản làm chất liệu và đặt cộng đồng ở vị trí trung tâm. Những không gian lịch sử và công nghiệp cũ như 22 Hàng Buồm, khu vực Hồ Gươm, Nhà máy xe lửa Gia Lâm hay cầu Long Biên đã được “đánh thức” bằng thiết kế, nghệ thuật và công nghệ, mở ra đối thoại mới giữa ký ức và đời sống đương đại.
Theo báo cáo của Bà Bùi Thị Thanh Hương, Phó Tổng biên tập Tạp chí Kiến trúc – Hội KTS Việt Nam tại Hội thảo: Hoạt động sáng tạo tại Hà Nội cho thấy sức mạnh đến từ sự tham gia đa dạng của nghệ sĩ, KTS, sinh viên, làng nghề, doanh nghiệp và người dân. Nhiều thử nghiệm cho phép giới trẻ đảm nhận vai trò giám tuyển, trình diễn và kể câu chuyện của chính mình về thành phố. Di sản, nhờ đó, không chỉ được bảo tồn, mà còn được tái sinh thành trải nghiệm, sản phẩm sáng tạo và động lực cho phát triển kinh tế – xã hội. Hướng tới năm 2030, Hà Nội xác định mục tiêu trở thành một nền tảng sáng tạo lớn của khu vực Đông Nam Á. Trong tầm nhìn đó, việc hình thành một khung phát triển chung cho lễ hội sáng tạo – dựa trên thực tiễn Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế – được coi là điều kiện cần thiết để lễ hội thực sự đóng góp vào chiến lược đô thị dài hạn, thay vì chỉ là các sự kiện văn hóa ngắn hạn.
Bên cạnh các phiên thảo luận, trong khuôn khổ chương trình Hội thảo còn có các chuyến đi thực địa dành cho đại biểu quốc tế tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội và làng cổ Đường Lâm….
An An
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 12-2024)
