Ngày 29/6/2026, UBND Thành phố Hà Nội đã tổ chức Hội nghị công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô và khai mạc Triển lãm Quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong định hướng phát triển không gian đô thị của Thủ đô trong thế kỷ tới. Được nghiên cứu trên cơ sở các chủ trương, nghị quyết của Quốc hội, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và định hướng của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không chỉ đề xuất một chiến lược phát triển dài hạn mà còn đặt nền tảng cho việc kiến tạo một đô thị hiện đại, xanh, thông minh, giàu bản sắc và có sức cạnh tranh quốc tế.
Tạp chí Kiến trúc trân trọng giới thiệu những nội dung nổi bật của Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm – Từ tầm nhìn chiến lược, cấu trúc không gian, hệ thống hạ tầng, bảo tồn di sản đến các định hướng phát triển kinh tế, văn hóa và môi trường, qua đó góp phần lan tỏa những giá trị và tư duy quy hoạch hướng tới một Hà Nội phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.
Phạm vi và thời hạn quy hoạch: Quy hoạch tổng thể được lập trên toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô Hà Nội (126 xã, phường), đồng thời mở rộng nghiên cứu kết nối với Vùng Thủ đô, Vùng Đồng bằng sông Hồng, Vùng Trung du và miền núi phía Bắc cùng các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Đến năm 2045, tỷ lệ đất xây dựng đô thị dự kiến đạt khoảng 45-50% theo mô hình “nén – xanh”; đến năm 2065 đạt khoảng 55-60%, phần diện tích còn lại được bảo vệ để duy trì rừng và hệ thống vành đai, hành lang xanh. Quy hoạch được triển khai theo các giai đoạn đến năm 2035, 2045, 2065 và có tầm nhìn chiến lược 100 năm.
Quan điểm, mục tiêu và tầm nhìn: Quy hoạch hướng tới xây dựng Thủ đô “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Hạnh phúc”, lấy con người làm trung tâm, phát triển nhanh, bền vững gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Cấu trúc đô thị được định hình theo mô hình “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái – văn hóa.
Tầm nhìn sau năm 2065 xác định Hà Nội trở thành thành phố toàn cầu, đại đô thị Văn hiến – Thông minh – Sáng tạo – Sinh thái tiêu biểu trên thế giới. Hình thành hoàn chỉnh cấu trúc Đô thị đa tầng và nền kinh tế không gian. Quy mô dân số ổn định ở ngưỡng không quá 20 triệu người. Cơ cấu kinh tế dịch chuyển trọng tâm sang công nghiệp văn hóa, du lịch, thương mại, tài chính, logistics, không gian sáng tạo và “nông nghiệp đô thị” ứng dụng công nghệ cao.
Các định hướng đột phá: Quy hoạch chuyển từ tư duy “quy hoạch hàn lâm” sang “quy hoạch hành động”, gắn quy hoạch với chương trình, kế hoạch triển khai các dự án động lực, lấy phát triển hạ tầng – đặc biệt là đường sắt đô thị và mô hình TOD – làm nền tảng. Quy hoạch đề xuất 11 nhóm giải pháp trọng tâm, gồm:
- Tăng cường liên kết vùng theo mô hình “Hạt nhân – Vệ tinh”;
- Lấy đường sắt đô thị làm chủ đạo, phát triển đô thị dựa trên mô hình TOD; thiết chế tại các cực tăng trưởng nhằm kéo giãn dân cư nội đô;
- Phát triển đô thị Thông minh – Xanh – Bền vững;
- Tái thiết đô thị đồng bộ gắn với bảo tồn di sản;
- Khai thác không gian đa tầng;
- Xác định sông Hồng thành trục cảnh quan, sinh thái, văn hóa và kinh tế;
- Phát triển cảng hàng không thứ hai của Vùng Thủ đô;
- Cải thiện môi trường, phục hồi các dòng sông, thúc đẩy giao thông xanh và kinh tế tuần hoàn;
- Bảo đảm quỹ đất dự trữ phát triển bền vững;
- Đồng thời triển khai quy hoạch thông qua các kế hoạch hành động cụ thể, gắn với cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô.
Định hướng phát triển không gian
1. Vùng đô thị Hà Nội và không gian phát triển mở rộng: Quy hoạch định hướng phát triển Vùng đô thị Hà Nội theo mô hình “chùm đô thị hướng tâm”, trong đó Hà Nội giữ vai trò đô thị hạt nhân, trung tâm kết nối vùng và quốc tế; các đô thị thuộc các tỉnh lân cận được tổ chức thành hệ thống đô thị vệ tinh với chức năng bổ trợ, chia sẻ áp lực và thúc đẩy phát triển toàn vùng. Đồng thời, quy hoạch xác định không gian phát triển mở rộng của Thủ đô gắn với vành đai bảo vệ môi trường, hình thành vùng đệm khoảng 130.000-140.000 ha ở các hướng Tây – Tây Bắc, Nam và Đông – Đông Nam, tạo dư địa phát triển lâu dài và tăng cường liên kết không gian với các địa phương lân cận.
2. Cấu trúc không gian phát triển: Quy hoạch xác lập khung phát triển gồm 09 cực tăng trưởng, 09 trung tâm lớn và 09 trục động lực, lấy hệ thống vành đai, cao tốc và các trục hướng tâm làm xương sống kết nối Hà Nội với Vùng Thủ đô và các vùng kinh tế trọng điểm. Đồng thời hình thành các vành đai và hành lang phát triển nhằm thúc đẩy liên kết Vùng Thủ đô, hình thành hệ sinh thái không gian kinh tế đô thị.
2.1. Quy hoạch 09 cực tăng trưởng:
- Đô thị Hữu ngạn Sông Hồng
- Cực phía Bắc (Đông Anh – Mê Linh – Sóc Sơn
- Cực phía Đông (Gia Lâm – Long Biên
- Cực phía Nam – Đô thị trung tâm (Thường Tín-Phú Xuyên
- Cực phía Nam là đô thị Vân Đình – Đại Nghĩa
- Cực phía Tây Nam (Xuân Mai – Chương Mỹ
- Cực phía Tây (Hòa Lạc.
- Cực phía Tây Bắc (đô thị Sơn Tây – Ba Vì
- Cực Sông Hồng
2.2. Quy hoạch 09 trung tâm lớn (Theo quy mô, tính chất, vai trò, tiềm năng thế mạnh vượt trội):
- Trung tâm đô thị Nam Sông Hồng: Chính trị – hành chính quốc gia và Thành phố; trung tâm kinh tế, văn hoá, y tế, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ và hội nhập quốc tế);
- Trung tâm đô thị Bắc Sông Hồng: Kinh tế – Dịch vụ – Hội nhập kinh tế, quốc tế;
- Trung tâm đô thị phía Đông: Thương mại dịch vụ – Hội nhập Quốc tế – Y tế – Du lịch – Logistic – Giáo dục đào tạo;
- Trung tâm đô thị olympic: TThể thao quốc gia, quốc tế;
- Trung tâm đô thị Phú Xuyên: Logistic – Y tế – Công nghiệp công nghệ cao – Hội nhập quốc tế;
- Trung tâm đô thị Vân Đình – Đại Nghĩa: Di sản – Văn hóa tâm linh – Du lịch dịch vụ, sinh thái – Làng nghề;
- Trung tâm đô thị Xuân Mai: Giáo dục đào tạo – Sinh thái cảnh quan – Du lịch dịch vụ;
- Trung tâm đô thị Hòa Lạc: Trung tâm Khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo – Giáo dục đào tạo – Y tế;
- Trung tâm đô thị Sơn Tây: Văn hóa – Di sản – Đào tạo – Y tế – Sinh thái cảnh quan.
2.3. Xác lập 09 trục động lực phát triển – Trong đó, Đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là trục không gian xanh trung tâm, đồng thời là động lực phát triển kinh tế – xã hội của Thủ đô.
- Trục Nhật Tân – Nội Bài/Bắc Thăng Long – Nội Bài: Là trục xương sống hình thành Đô thị phía Bắc cửa ngõ đối ngoại, biểu tượng cho hiện đại và hội nhập của Thủ đô. Phát triển mô hình Đô thị Sân bay gắn liền với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài.
- Trục Hồ Tây – Cổ Loa – Sân bay Gia Bình: Là trục không gian kết nối trung tâm đến vùng kinh tế mới phía Đông Bắc và Sân bay Gia Bình (Bắc Ninh).
- Trục Quốc lộ 5/Cao tốc Hà Nội – Hải Phòng: Kết nối Hà Nội với cửa ngõ ra biển (cảng biển quốc tế). Trục đô thị dịch vụ, thương mại và logistics thông minh.
- Trục Quốc lộ 1A/Cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ: Là hành lang kinh tế chủ đạo kết nối Hà Nội với mạng lưới kinh tế quốc gia phía Nam và Vùng duyên hải. Tập trung phát triển mạnh về công nghiệp hỗ trợ, dịch vụ logistics và vận tải đa phương thức.
- Trục Quốc lộ 21B/Quốc lộ 21C: Là “Hành lang kép”, vừa là trục hỗ trợ giảm tải cho Quốc lộ 1A (trục công nghiệp – logistics), là trục không gian xanh – văn hóa đặc thù, trục kết nối di sản Mỹ Đình – Ba Sao – Hương Tích – Bái Đính.
- Trục QL6/Tuyến đường Hà Đông – Xuân Mai: Phát triển chuỗi đô thị sinh thái kết nối Đô thị trung tâm với Đô thị vệ tinh Xuân Mai và cửa ngõ vùng Tây Bắc
- Trục Đại lộ Thăng Long/Hồ Tây – Ba Vì: đóng vai trò kết nối Đô thị trung tâm với Cực tăng trưởng phía Tây (Đô thị Hòa Lạc), vườn quốc gia Bà Vì
- Trục Quốc lộ 32/ Tuyến đường Tây Thăng Long: Là trục hướng tâm quan trọng kết nối Đô thị trung tâm với Đô thị vệ tinh Sơn Tây và vùng thượng lưu sông Hồng – Phú Thọ. Phát triển theo mô hình đô thị dịch vụ du lịch, văn hóa lịch sử.
- Trục Đại lộ cảnh quan Sông Hồng: là trục không gian xanh trung tâm gắn với văn hóa sáng tạo dọc sông Hồng, là trục phát triển kinh tế – xã hội và biểu trưng cho Hà Nội “Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo”, biểu tượng mới của Thủ đô văn minh, hiện đại.
2.4. Các vành đai và hành lang phát triển: Quy hoạch tổ chức hệ thống vành đai theo từng chức năng: Vành đai 1, 2 và 2.5 tập trung bảo tồn di sản, cải tạo khu phố cũ và tái thiết đô thị lịch sử; Vành đai 3 và 3.5 phát triển theo mô hình TOD, hình thành các đô thị mới, giảm áp lực cho khu vực nội đô; Vành đai 4 và 4.5 trở thành động lực liên kết Vùng Thủ đô với các tỉnh lân cận, thúc đẩy phát triển các cụm đô thị, logistics và kinh tế vùng. Bên cạnh đó, hành lang kinh tế Bắc – Nam và Đông – Tây được xác lập nhằm tăng cường kết nối Hà Nội với các cực tăng trưởng, các tỉnh trong vùng và các hành lang kinh tế quốc gia, tạo không gian phát triển đồng bộ, hiện đại và mở rộng liên kết vùng.
2.5. Không gian di sản dọc các dòng sông: Quy hoạch đề xuất nghiên cứu tổng thể khoảng 150km dọc sông Đà, sông Hồng và sông Đuống, nhằm xây dựng phương án đồng bộ về trị thủy, môi trường, xây dựng, du lịch và vận tải thủy, gắn kết các không gian di sản, văn hóa và cảnh quan. Trong đó, Đại lộ cảnh quan sông Hồng được định hướng phát triển theo từng giai đoạn, kết nối các đô thị hai bên sông và hình thành trục liên kết di sản, du lịch và phát triển kinh tế của Thủ đô với các địa phương lân cận.
2.6. Vành đai xanh phía Tây Thủ đô: Quy hoạch hình thành “Vòng cung Xanh – Tâm linh” bao bọc phía Tây và phía Nam Hà Nội, kết nối các không gian di sản, danh thắng và trung tâm văn hóa – tâm linh từ Sóc Sơn, Ba Vì, Chùa Hương đến Tam Chúc và Tràng An. Đây là vành đai sinh thái quan trọng, vừa bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học, vừa được định hướng phát triển du lịch xanh, du lịch trải nghiệm và hạ tầng cảnh quan, gắn bảo tồn thiên nhiên với phát huy giá trị văn hóa và phát triển kinh tế du lịch.
2.7. Cấu trúc đô thị đa tầng – đa lớp: Quy hoạch định hướng phát triển Hà Nội theo mô hình đô thị đa tầng – đa lớp, tối ưu hóa việc sử dụng không gian từ ngầm, mặt đất đến trên cao. Không gian ngầm được ưu tiên cho hạ tầng kỹ thuật, giao thông và dịch vụ; mặt đất dành cho con người, không gian xanh và bảo tồn di sản; không gian trên cao phục vụ phát triển đô thị mật độ cao, kinh tế mới và giao thông thế hệ mới. Đồng thời, cấu trúc đô thị được tổ chức theo ba lớp giá trị gồm di sản – văn hóa, sinh thái – tự nhiên và kinh tế – số hóa, nhằm kết hợp bảo tồn bản sắc với phát triển đô thị thông minh, xanh và bền vững.
2.8. Cải tạo và tái thiết đô thị: Quy hoạch định hướng cải tạo, tái thiết và tái cấu trúc các khu vực trọng điểm của Thủ đô, gắn phát triển khu trung tâm với Đại lộ cảnh quan sông Hồng, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị các khu phố cổ, phố cũ, Hồ Tây và các di tích lịch sử. Việc tái thiết được mở rộng từ các vành đai 1, 2, 3 đến các khu vực đô thị và nông thôn, kết hợp phát triển các khu đô thị theo mô hình TOD xung quanh các ga đường sắt đô thị nhằm nâng cao chất lượng không gian, cải thiện môi trường sống và tạo động lực phát triển mới.
2.9. Kiểm soát phát triển đô thị và nông thôn: Quy hoạch đặt mục tiêu kiểm soát chặt chẽ ranh giới phát triển đô thị, thúc đẩy mô hình đô thị nén gắn với TOD và mở rộng không gian xanh tại các vùng đệm. Đối với khu vực nông thôn, quy hoạch định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp sinh thái, bảo tồn cấu trúc “làng trong phố – phố trong làng”, gìn giữ giá trị làng nghề và cảnh quan truyền thống, đồng thời hạn chế đô thị hóa các vùng sinh thái, phát triển mô hình “Rừng trong Thành phố – Thành phố trong rừng” và nâng cấp hạ tầng theo hướng bền vững.
2.10. Định hướng quy hoạch sử dụng đất: Quy hoạch định hướng quỹ đất xây dựng đô thị chiếm 45–50% vào năm 2045 và 55–60% vào năm 2065, trong khi phần diện tích còn lại được bảo vệ cho nông nghiệp, lâm nghiệp, không gian xanh, mặt nước và hành lang thoát lũ. Đồng thời, quy hoạch đặt mục tiêu xây dựng Thành phố sinh thái với tỷ lệ cây xanh đạt 40–50% diện tích tự nhiên, cùng hệ thống chỉ tiêu về hạ tầng xã hội và hạ tầng kỹ thuật, bao gồm giáo dục, y tế, giao thông, cấp nước, xử lý nước thải và chất thải rắn, hướng tới nâng cao chất lượng sống và phát triển đô thị bền vững.
3. Định hướng phát triển hạ tầng kinh tế – xã hội
Quy hoạch hướng tới xây dựng nền kinh tế hiện đại, dựa trên công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, dịch vụ chất lượng cao, du lịch và kinh tế nông nghiệp sinh thái. Hòa Lạc được xác định là hạt nhân đổi mới sáng tạo, trong khi Hà Nội phấn đấu trở thành trung tâm giao thương, logistics quốc tế và đưa du lịch, công nghiệp văn hóa trở thành các ngành kinh tế mũi nhọn.
Về phát triển đô thị, quy hoạch định hướng di dời một số trụ sở bộ, ngành ra ngoài nội đô, cải tạo toàn diện khu nhà ở cũ, phát triển các khu đô thị mới và nhà ở xã hội theo mô hình TOD. Đồng thời, Hà Nội được định hướng trở thành trung tâm y tế và giáo dục chất lượng cao của khu vực, với hệ thống tổ hợp y tế hiện đại, các trường đại học đạt chuẩn quốc tế và mạng lưới trường học đạt chuẩn quốc gia.
Trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và quốc phòng, quy hoạch ưu tiên phát triển công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí, xây dựng các công trình văn hóa và thể thao mang tầm quốc gia, quốc tế, hình thành Đại lộ cảnh quan sông Hồng như biểu tượng mới của Thủ đô. Bên cạnh đó, quy hoạch bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh thông qua việc sắp xếp không gian quốc phòng hợp lý, kết hợp khai thác hiệu quả quỹ đất theo hướng lưỡng dụng, phục vụ đồng thời phát triển kinh tế – xã hội.
4. Định hướng quy hoạch hệ thống hạ tầng kỹ thuật
Quy hoạch xác định giao thông là trụ cột phát triển với hệ thống đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không hiện đại, trong đó đường sắt đô thị giữ vai trò khung giao thông chủ đạo, kết hợp phát triển giao thông công cộng, giao thông xanh và mô hình TOD. Đồng thời, quy hoạch mở rộng mạng lưới vành đai, các tuyến hướng tâm, cầu vượt sông, phát triển hệ thống cảng, sân bay và khai thác không gian hàng không tầm thấp phục vụ các loại hình vận tải mới.
Bên cạnh đó, quy hoạch đề ra các giải pháp đồng bộ về phòng chống thiên tai, thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cấp hệ thống thoát nước, hồ điều hòa và công trình chống ngập; phát triển hạ tầng điện, năng lượng, thông tin, cấp nước, xử lý nước thải và chất thải rắn theo hướng hiện đại, xanh và tuần hoàn, ưu tiên sử dụng năng lượng tái tạo, ngầm hóa hạ tầng kỹ thuật và tái sử dụng tài nguyên. Quy hoạch cũng định hướng đổi mới công tác quản lý nghĩa trang, cơ sở hỏa táng và nhà tang lễ theo mô hình tập trung, văn minh, phù hợp với quá trình phát triển đô thị bền vững.
Với tầm nhìn dài hạn và các định hướng phát triển đồng bộ, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm mở ra định hướng phát triển mới, hướng tới xây dựng một Thủ đô hiện đại, xanh, thông minh, giàu bản sắc và phát triển bền vững.
TCKT (tổng hợp)
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 06-2026)
