Tại các đô thị lớn phát triển nhanh chóng, một trong những vấn đề bức xúc nhất là giao thông. Lượng xe cộ ngày càng nhiều, hiện tượng ùn tắc xảy ra thường xuyên, ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng và tai nạn giao thông cũng ngày một gia tăng. Rất nhiều đô thị lớn ở các nước phát triển đã quay lại với những phương tiện giao thông đã bị xóa bỏ do quá trình đô thị hóa như tàu điện và xe đạp.
Ở nước ta trước đây cũng có tàu điện, còn xe đạp thì là phương tiện giao thông chủ yếu trong suốt hàng chục năm nhất là trong thời kỳ bao cấp, giai đoạn chiến tranh chống Mỹ cho đến tận những năm trước đổi mới (1986).
Xe đạp thời bao cấp ở Hà Nội
Ở Hà Nội, từ thời thuộc Pháp đã có tàu điện, tồn tại mãi hàng chục năm sau ngày giải phóng Thủ đô. Đây là một phương tiện giao thông đô thị rất bình dân, chuyên chở được nhiều người, cả hàng hóa với giá vé rất rẻ. Tốc độ tàu điện ở Hà Nội chỉ nhanh hơn xe đạp chút ít và đi rất an toàn. Những chuyến tàu điện ngoài hành khách, thường chuyên chở những người bán hàng rau quả mang đến chợ Đồng Xuân, chợ Hôm, chợ Mơ… các gánh hàng của họ thường treo vào cuối toa sau của tàu điện, trông rất vui mắt. Người dân lao động Hà Nội tiếp nhận tàu điện một cách thân thiện và nó đã làm nên bản sắc của Hà Nội. Tiếng chuông leng keng của tàu điện những buổi sớm mai rất thân thương với người Hà Nội những năm tháng ấy…
Tàu điện thời bao cấp ở Hà Nội
Ngày nay, Hà Nội nên khôi phục lại phương tiện giao thông này – những tàu điện hiện đại trông thật là đẹp đẽ, thanh nhã và càng tiện nghi hơn. Tôi đã đi tàu điện tại thành phố Nantes, một thành phố cách Paris chừng vài trăm km. Ở đây cứ 10 phút lại có 1 chuyến tàu, tại những chặng đỗ có trạm chờ có mái che như trạm chờ xe buýt, trên tàu có chỗ ngồi sang trọng. Tàu có 3 toa chở được rất nhiều khách và giúp cho giao thông đô thị khỏi nạn tắc nghẽn. Vé tàu điện cũng rẻ hơn cả xe buýt.
Ngày nay, số lượng xe đạp tại các Thành phố lớn đã giảm đi rất nhiều, thay vào đó là xe máy và gần đây có xe đạp điện. Tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, lượng xe máy tăng lên nhanh chóng gây nên hiện tượng tắc nghẽn giao thông vào những giờ cao điểm, gây ô nhiễm môi trường do khói bụi, mùi xăng dầu và gây nhiều tai nạn giao thông.
Xe đạp công cộng ở Bungaria
Nhiều thành phố ở các nước phương Tây đã phát triển xe đạp cho thuê để khắc phục các khuyết điểm nêu trên. Tại thành phố Nantes, hãng xe đạp Bicloo đã đặt nhiều trạm cho thuê xe đạp ở trong thành phố. Gần cổng các trường đại học đều có trạm để xe đạp cho thuê. Xe đạp của hãng này có màu cá vàng. Mỗi trạm xe đạp trên hè phố thường có khoảng 15 xe. Xe được cho thuê một cách tự động không có người quản lý trạm xe. Người thuê xe chỉ việc cắm thẻ ATM vào lỗ ở bảng chỉ dẫn. ATM là thẻ ngân hàng có đủ thông tin của khách thuê xe. Muốn chọn xe số mấy thì bấm vào số trên bảng, lập tức xe được nhả ra khỏi trụ giữ xe, dùng trên 30 phút sẽ tính tiền, trừ vào tiền ở ngân hàng. Chủ nhật và ngày lễ xe được sử dụng không mất tiền. Đó là chính sách khuyến khích sử dụng xe đạp trong đô thị để tránh tắc đường, giảm tai nạn và không gây ô nhiễm thành phố.
Đến Paris cũng thấy những bãi dựng xe đạp cho thuê như ở Nantes nhưng xe màu xanh. Ở đây có nhiều hãng cho thuê xe đạp với các màu đặc trưng khác nhau thường là ở các quận khác nhau.
Hà Nội nên khôi phục lại xe điện và khuyến khích dùng xe đạp, các thành phố khác cũng nên làm như thế để cải thiện tình trạng giao thông đô thị ngày càng phát triển phức tạp.
PGS.TS Tôn Đại
