Tạp chí Kiến trúc – Nhớ những ngày đầu tiên

1. Đã 30 năm trôi qua kể từ khi số Tạp chí Kiến trúc đầu tiên ra mắt giới KTS và độc giả cả nước (tháng 4/1983). Ba mươi năm, khoảng thời gian khá dài của một đời người. Có bao kỷ niệm vui buồn đã trôi đi, và còn đọng lại trong nỗi nhớ, để rồi mỗi khi chợt nhớ về nó, ta không khỏi bồi hồi, xúc động. Với tôi, thời gian làm việc ở Tòa soạn Tạp chí Kiến trúc là những dấu ấn không thể phai mờ.

Tôi còn nhớ, vào một chiều đầu tháng 2/1983, trời mưa phùn và rất lạnh. Anh Nguyễn Thúc Sinh, Trưởng phòng Hành chính của Hội (khi ấy là Đoàn KTS Việt Nam), từ Ban Tuyên huấn T.Ư Đảng trên phố Nguyễn Cảnh Chân về, xuýt xoa vì rét, hồ hởi đưa cái phong bì đóng dấu công văn cho Chánh Văn phòng Cao Xuân Hưởng: “Anh ơi, có giấy phép rồi nhớ!”. Đó là giấy phép số 34/TH, ngày 26/1/1983 của Ban Tuyên huấn T.Ư cho phép xuất bản Tạp chí Kiến trúc, cơ quan ngôn luận của Đoàn KTS Việt Nam. Theo đó, Tổng Biên tập: KTS Ngô Huy Quỳnh và Phó Tổng biên tập là KTS Cao Xuân Hưởng.
  Khi ấy tôi mới từ Bộ Điện – Than chuyển về Văn phòng Hội công tác được nửa năm, nhưng cũng hiểu, việc chuẩn bị ra tờ Tạp chí chính thống của Hội đã được lãnh đạo Đoàn KTS Việt Nam quan tâm biết chừng nào. Và một trong những lý do tôi được KTS Cao Xuân Hưởng đưa về, cũng không nằm ngoài việc chuẩn bị cán bộ chuyên trách của Tạp chí.

 

2. Những ngày tiếp theo, cả Văn phòng bận rộn chuẩn bị cho việc xuất bản Tạp chí Kiến trúc. Buổi họp đầu tiên của Tòa soạn để chuẩn bị nội dung ra số đầu tiên tại Văn phòng Hội, do KTS Ngô Huy Quỳnh, Ủy viên Ban Thường vụ, Tổng Biên tập chủ trì. Nói là Tòa soạn cho oai, chứ nhìn đi nhìn lại toàn là quân Văn phòng của sếp Hưởng cả. Họa sỹ Lưu Công Uớc được giao thiết kế gấp bìa Tạp chí, với cái măng – sét “Kiến trúc” kiểu chữ chân phương, đơn giản. Đến năm 1984, măng – sét này thay đổi với kiểu chữ  “Kiến trúc” vuông, nét đậm, hiện đại do KTS Thúc Hoàng thiết kế. Chị Vũ Thị Đông làm công tác trị sự-phát hành. Chị Ngô Thị Thảo, nhân viên văn thư được giao đánh máy bản thảo. Còn tôi làm nhiệm vụ biên tập, phóng viên và mời cộng tác viên theo chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo Tạp chí. Các anh chị trong Văn phòng từ Giang Văn Giản (lái xe), Nguyễn Thu Hà, phụ trách thư viện đến Trưởng phòng Nguyễn Thúc Sinh, KTS Vương Văn Lai, bác Kỷ, Kế toán trưởng đều xắn tay áo mỗi người một việc lo cho tờ Tạp chí của giới KTS. Ngày ấy làm báo khó khăn và thiếu thốn lắm. Phương tiện chả có gì, ngoài cái máy ảnh Zenit cũ kỹ của KTS Ngô Huy Quỳnh. Tiền bồi dưỡng cũng không, chỉ có mỗi sự nhiệt tình, vậy mà rất vui và đoàn kết.

Tạp chí Kiến trúc chính thức được thành lập ngày 24 tháng 2 năm 1983

Ngày ra số Tạp chí đầu tiên là ngày đặc biệt. Chánh Văn phòng Cao Xuân Hưởng không nén nổi xúc động, đi ra đi vào, tay run run cầm tờ Tạp chí in trên giấy Bãi Bằng màu vàng vàng còn thơm mùi mực. Còn Q.Tổng Thư ký Trần Hữu Tiềm giở các trang Tạp chí gật gật đầu hài lòng, vui vẻ nói với Tổng Biên tập Ngô Huy Quỳnh: “Được, được đấy, nhưng nội dung hơi khô ông ạ!”, rồi ông cất tiếng cười sang sảng quen thuộc. Còn cánh nhân viên chúng tôi, nhìn cuốn Tạp chí mới tinh với hai chữ “KIẾN TRÚC” to, đậm bên dưới là dòng chữ “Tạp chí của Đoàn Kiến trúc sư Việt Nam” trên bìa một, mà lòng cứ lâng lâng tự hào. Nội dung Tạp chí khi ấy đề cập đến nhiều vấn đề của xã hội, của giới KTS, với các mục: Hưởng ứng Đại hội Đoàn KTS Việt Nam lần thứ III; Xây dựng Huyện; Nhà nước và nhân dân cùng làm; Kiến trúc quy hoạch; Kiến trúc và các ngành khoa học; Kiến trúc truyền thống… và cuối cùng là mục Thông tin. Mấy năm đầu, Tạp chí xuất bản theo Quý (3 tháng/số), nội dung chuyên sâu và phong phú. Giấy mời viết bài đều do đích thân Tổng Biên tập ký. Các tác giả khi được mời tham gia đều rất nhiệt tình và có trách nhiệm. Ở phía Bắc có các KTS Trần Trọng Chi, Đàm Trung Phường, Tạ Mỹ Duật, Trần Hữu Tiềm, Đỗ Quốc Sam, Cao Xuân Hưởng, Trương Tùng, Lê Văn Lân, Nguyễn Ngọc Khôi, Nguyễn Trực Luyện, Cao Sỹ Quế, Trần Hùng, Nguyễn Bá Đang, Ngô Huy Giao, Bùi Tâm Trung, Nguyễn Văn Than, Bùi Văn Các, Thúc Hoàng, Đặng Tố Tuấn, Đặng Thái Hoàng, Phạm Thanh Tùng, Hoàng Văn Thịnh, Nguyễn Ngọc Quỳnh… Phía Nam có các KTS: Lê Văn Năm, Trần Đình Quyền, Lê Quang Ninh, Phạm Ngọc Tới, Nguyễn Kim Sến… Nhiều tác giả thuộc các ngành khác như Nguyễn Khắc Tụng (Dân tộc học), Phan Cẩm Thượng, Nguyễn Quân (nghiên cứu Mỹ thuật)… cũng nhiệt tình viết bài cho Tạp chí. KTS Ngô Huy Quỳnh không chỉ duyệt bài, sửa bài mà còn trực tiếp viết những bài chủ đạo cho mỗi số Tạp chí. Ngoài chính danh, ông còn ký nhiều bút danh như Anh Quang, Thúy Liên. Do ông không làm việc thường xuyên ở Hội, nên tôi phải thường qua nhà ông ở ngõ Vân Hồ 3, gần Công viên Thống Nhất để báo cáo công việc, trình duyệt bài vở. Là người trực tiếp đi đặt bài, nhận bài từ các tác giả và tham gia biên tập, viết bài nên tôi có điều kiện gần ông và học ở ông được nhiều điều trong nghề nghiệp và trong công việc làm báo. KTS Ngô Huy Quỳnh là một nhà nghiên cứu kiến trúc nổi tiếng và cũng là một nhà báo lớn, đầy kinh nghiệm và trách nhiệm. Ở ông luôn có những tư duy mới, những đề xuất táo bạo trong phương pháp luận về nghiên cứu và đánh giá kiến trúc. Ông là người khởi xướng chuyên mục phê bình kiến trúc bằng việc đánh giá tác phẩm. Các công trình Nhà khách Chính phủ (số 2 Lê Thạch) của KTS Diêu Công Tuấn; Trung tâm Bưu điện Bờ Hồ của KTS Nguyễn Kim; Ga Hàng Cỏ của KTS Hoàng Nghĩa Sang là ba công trình đầu tiên do Tạp chí tổ chức hội thảo, phân tích và đánh giá với sự trình bày của chính tác giả và ý kiến nhận xét của những người tham gia. KTS Cao Xuân Hưởng là Chánh Văn phòng, lại kiêm Phó Tổng biên tập, phụ trách toàn bộ công tác trị sự, “cơm áo gạo tiền” của Tạp chí. Ông là thủ trưởng trực tiếp của chúng tôi. Bằng sự mẫn cán và bao dung, dưới sự lãnh đạo của ông, cơ quan Văn phòng và Tạp chí luôn sống chan hòa, yêu thương đùm bọc nhau để hoàn thành công việc. Ngày ấy mọi người sống chỉ vào lương và tem phiếu. Vài anh em như tôi và Vương Văn Lai là KTS, nên thi thoảng có việc làm thêm bằng thiết kế công trình ký với Xưởng Kiến trúc của Hội. Bây giờ nhìn lại, nhiều lúc thấy buồn buồn, đời sống hôm nay khá lên, nhưng tình người lại nhạt đi.

3. Ba mươi năm đã trôi qua, Tạp chí Kiến trúc bây giờ đã là một trong số  Tạp chí chuyên ngành hàng đầu của  cả nước. Tạp chí in đẹp, sang trọng, nội dung đề cập đến nhiều vấn đề của kiến trúc Việt Nam đương đại và kiến trúc thế giới. Rất nhiều Thạc sỹ, Tiến sỹ bắt đầu từ những bài báo được đăng trên Tạp chí. Lớp cán bộ phóng viên, biên tập viên của Tạp chí hiện nay đều trẻ và được đào tạo bài bản, được trang bị những thiết bị làm báo hiện đại như máy ảnh số, máy tính xách tay, máy in.v.v… và đời sống cũng sung túc đủ đầy hơn trước kia rất nhiều. Còn những người làm Tạp chí đầu tiên như chúng tôi đã vào tuổi 50,60,70. Nhiều người không còn nữa, như Tổng Biên tập Ngô Huy Quỳnh, anh Nguyễn Thúc Sinh, KTS.Vương Văn Lai, chị Ngô Thị Thảo. Chị Vũ Thị Đông, họa sỹ Lưu Công Ước và Phó Tổng biên tập Cao Xuân Hưởng cũng đã nghỉ hưu, vui thú điền viên và thi thoảng vẫn ghé thăm Văn phòng Hội. Nguyễn Thu Hà, Giang Văn Giảng vẫn cần mẫn với công việc ở Văn phòng, nhưng giờ cũng đã ngoài 50 tuổi. Còn tôi, năm 1987, được Hội cho sang Liên Xô làm việc, sau 4 năm, trở về nước, tôi được phân công về Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, cùng anh Nguyễn Bá Đang, anh Đặng Tố Tuấn chuẩn bị và xuất bản Tạp chí Kiến trúc Việt Nam, rồi được điều về  Bộ Xây dựng, làm công tác quản lý báo chí, trên các cương vị Phó Tổng biên tập, Tổng Biên tập Tạp chí Kiến trúc Việt Nam, Tạp chí Xây dựng và Báo Xây dựng của ngành. Bây giờ, dù đã trải qua nhiều vị trí công tác khác nhau, nhưng tôi vẫn say mê nghiên cứu, viết báo và cộng tác thường xuyên với các báo, Tạp chí của ngành, trong đó có Tạp chí Kiến trúc thân yêu của chúng ta.
Bồi hồi nhớ lại những ngày đầu tiên làm Tạp chí Kiến trúc, lục lại trong ký ức, dù chưa đầy đủ, những kỷ niệm vui buồn về những ngày đầu làm Tạp chí đầy khó khăn, vất vả nhưng thật vui, thật hạnh phúc.
Nhắc lại một chút, để nhớ về tất cả, về những người còn, người mất đã cùng tôi gắn bó với Tạp chí của Hội một thời.

KTS – Nhà báo Phạm Thanh Tùng