Cuộc thi kiến trúc quốc tế tại Đài Loan (ACARA 2018) – Góc nhìn mới từ đồ án kiến trúc sinh viên

Tóm tắt: Hiệp hội Kiến trúc Châu Á tổ chức Cuộc thi thường niên về các đồ án sinh viên và kiến trúc sư trẻ lần thứ 7 (7th Asian Contest of Architectural Rookie’s Awards) tại Đài Loan từ ngày 01-04/11/2018. Mục đích của cuộc thi không chỉ là đánh giá xếp hạng những tác phẩm hay nhất, mà còn là dịp giao lưu trao đổi giữa các nền văn hóa của châu Á, là cơ hội để tìm hiểu nhau và chia sẻ về kiến trúc đương đại Châu Á. Đối tượng tham dự cuộc thi là những KTS trẻ và sinh viên kiến trúc đến từ các quốc gia châu Á, mỗi năm luân phiên tổ chức tại một nước, và mỗi quốc gia được lựa chọn 02 đồ án/ công trình để dự thi. Cuộc thi năm nay có 20 đồ án dự thi đến từ 13 quốc gia, trong đó Việt Nam có 2 đồ án. Bài viết này sẽ chia sẻ những kinh nghiệm cá nhân dưới góc nhìn là một thành viên Hội đồng giám khảo cuộc thi, từ đó cùng suy ngẫm về chiến lược đào tạo sinh viên kiến trúc trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Giới thiệu chung về cuộc thi

Hiệp hội Kiến trúc Châu Á (Asia United Architecture Association – AUA) là hội kiến trúc sư chuyên nghiệp và quốc tế, được tổ chức tại 17 quốc gia châu Á. Trong bối cảnh quốc tế hướng về khu vực châu Á Thái Bình Dương, các nước châu Á đang nổi lên trở thành một khu vực có tốc độ phát triển mạnh mẽ, với quá trình đô thị hóa nhanh chóng và sự phát triển thần kỳ. Nhưng chính sự phát triển và quá trình xây dựng ồ ạt mà các đô thị châu Á cũng gặp phải nhiều vấn đề cần phải được nghiên cứu, giải quyết để có thể tăng trưởng hơn nữa. Do đó, AUA mong muốn hướng tới việc thiết kế đô thị và các công trình kiến trúc dựa trên nền tảng văn hóa và những ý tưởng sáng tạo trong bối cảnh ngày càng có nhiều sự giao thoa văn hóa, xã hội và kiến thức giữa các quốc gia châu Á.

Hội đồng giám khảo cuộc thi và các thí sinh từ 13 quốc gia
Hiệp hội Kiến trúc Châu Á bao gồm 17 thành viên

Cuộc thi thường niên ACARA về các đồ án của sinh viên và kiến trúc sư trẻ lần thứ 7 (7 th Asian Contest of Architectural Rookie’s Awards) được tổ chức tại Đài Loan vào những ngày đầu tháng 11 năm 2018. Mục đích của cuộc thi năm nay không chỉ là tìm ra những đồ án thiết kế đô thị gắn kết văn hóa châu Á, và đánh giá xếp hạng những tác phẩm hay nhất, mà còn là dịp giao lưu trao đổi giữa các nền văn hóa của châu Á, là cơ hội để tìm hiểu nhau và chia sẻ về kiến trúc đương đại Châu Á. Đối tượng tham dự là những Kiến trúc sư trẻ và sinh viên kiến trúc đến từ các quốc gia châu Á, mỗi quốc gia được lựa chọn không quá 2 đồ án/ công trình để dự thi. Cuộc thi tại Đài Loan năm nay có tổng cộng 20 đồ án dự thi đến từ 13 quốc gia, trong đó Việt Nam có 2 đồ án. Đây là cơ hội tốt cho tất cả thí sinh tham gia cuộc thi, để các KTS tương lai được trải nghiệm một cuộc thi thiết kế quốc tế và được khuyến khích thể hiện hết khả năng sáng tạo của mình.

Hội đồng giám khảo năm 2018 gồm 10 thành viên đến từ các quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc, Ấn Độ, Myanmar, Singapore và Việt Nam. TS. KTS. Ngô Lê Minh – Trường đại học Tôn Đức Thắng được mời với tư cách đại diện cho Việt Nam làm thành viên chính thức của Hội đồng giám khảo.

Hiệp hội Kiến trúc Châu Á đánh giá cao sự tham gia của Việt Nam trong những hoạt động chuyên môn gần đây, nên luôn mời một KTS Việt Nam tham gia Hội đồng giám khảo.

Qui trình chấm giải của cuộc thi trải qua 3 vòng bỏ phiếu kín: vòng 1 chọn 8/20 bài, vòng 2 chọn 3/8 bài, và vòng 3 chọn 1/3 bài để chọn Giải Nhất. Để tránh thiên vị cá nhân và đảm bảo khách quan, riêng Vòng bỏ phiếu 1 và 2 có quy định các Giám khảo không được bỏ phiếu cho quốc gia của mình. Do vậy, tôi không được bỏ phiếu cho 2 đồ án của Việt Nam. Đến vòng 3 thì được phép bỏ phiếu cho bất kỳ đồ án nào.

Ngay từ Vòng 1, hai đồ án của Việt Nam đã được bầu chọn nhiều phiếu nhất trong số 8 bài vào vòng 2. Lúc này, các thí sinh được chọn phải lên sân khấu để “đấu khẩu” với nhau, loại trực tiếp. Vòng 2 bỏ phiếu, đồ án của Việt Nam lại tiếp tục đứng đầu, vào top 5/8. Vòng 3 -cuối cùng, lại phỏng vấn trực tiếp các thí sinh, để chọn vị trí 1-2-3.

Tổng quan các đồ án dự thi

Cuộc thi ACARA 2018 có tổng cộng 20 đồ án dự thi đến từ 13 quốc gia, trong đó Việt Nam có 2 đồ án. Trong số 20 đồ án dự thi năm nay, có nhiều bài thi rất thú vị, sáng tạo với phong cách thể hiện mới lạ… , đặc biệt là những bài thi của sinh viên đến từ Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ, Đài Loan, Lào và Việt Nam. Ngoài bản vẽ thiết kế kiến trúc, tất cả các đồ án đều có mô hình kiến trúc kèm theo. Sinh viên tự vận chuyển mô hình từ nước mình sang tập kết tại nơi tổ chức thi.

Hội đồng giám khảo nghe từng nhóm sinh viên trình bày báo cáo bằng tiếng Anh, rồi qua 3 vòng bỏ phiếu để bầu chọn ra những đồ án tốt nhất của cuộc thi. Với nhiều bài dự thi sáng tạo và phong cách thể hiện mới lạ, Hội đồng giám khảo đã phải kéo dài thời gian chấm thi hơn dự kiến. Lúc ban đầu, những bài được đánh giá cao là bài thi của SV Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ, Đài Loan, và Lào. Tuy nhiên, quá trình báo cáo thuyết trình trực tiếp trước Ban giám khảo lại đem đến kết quả bất ngờ, với thành công thuộc về những đồ án thể hiện được nét đặc trưng văn hóa trong công trình cùng với kỹ năng thuyết trình bằng tiếng Anh lưu loát, rõ ràng.

Về tiêu chí đánh giá của cuộc thi, Hội đồng giám khảo đề cao tính sáng tạo trong mỗi đồ án, cần phải thể hiện được nét văn hóa đặc trưng trong công trình kiến trúc, phản ánh bản sắc kiến trúc địa phương, hoặc phản ánh được những vấn đề nóng tại mỗi quốc gia. Chẳng hạn như ảnh hưởng của hiện tượng biến đổi khí hậu đến nhà ở vùng sông MeeKong, trong đó có Lào, Campuchia và Việt Nam.

Kết quả chung cuộc, hai bài thi của sinh viên Việt Nam đến từ Trường ĐH Kiến trúc Tp. HCM giành được giải Nhất và giải Nhì. Sinh viên người Đài Loan đồng giải Nhì, còn SV Lào và Ấn Độ đồng giải Ba.

Hai bài thi của Việt Nam thuyết phục được hội đồng giám khảo nhờ các yếu tố: Nội dung bài thi dễ hiểu, cách trình bày rõ ràng, hấp dẫn vì hoàn toàn được thể hiện bằng tay (không vẽ bằng máy tính). Đặc biệt, tính văn hóa và truyền thống địa phương được thể hiện rõ nét trong bài thi của cả 2 thí sinh Việt Nam. Hội đồng giám khảo cũng đánh giá cao nỗ lực thuyết trình của thí sinh Việt Nam, mặc dù kỹ năng sử dụng tiếng Anh chưa tốt, nhưng họ đã nỗ lực hết mình khi trình bày đồ án của mình. Việt Nam rất vui và tự hào khi giành được cả 2 giải cao nhất Cuộc thi kiến trúc quốc tế tại Đài Loan ACARA 2018.

Đồ án của Việt Nam

Ưu và nhược điểm: Nội dung đồ án thể hiện rất rõ tính nhân văn và đặc trưng văn hóa vùng miền địa phương. Trong đó, đồ án “Nhà nổi trên sông” của SV Phạm Duy Tân chọn hướng khai thác yếu tố sông nước miền Tây, chợ nổi trên sông Cái Răng để từ đó đề xuất ý tưởng thiết kế khu nhà ở kết hợp cửa hàng buôn bán bên bờ sông. Đồ án này đã thể hiện được nét đặc trưng văn hóa miền sông nước Đồng bằng sông Cửu Long, cảnh trên bến dưới thuyền khá sinh động và hấp dẫn đối với Ban giám khảo. Giải Nhất hoàn toàn xứng đáng trong bối cảnh chung của Cuộc thi. Còn đồ án “Beyon the line” của SV Võ thị Thảo Uyên đã gây xúc động cho ban giám khảo bởi ý tưởng thiết kế được dẫn dắt từ câu chuyện có thật của chính tác giả. Ý tưởng xây dựng chỗ chơi và nghỉ đêm cho những trẻ em lang thang, vô gia cư tại công viên Tao Đàn, Tp.HCM đã đem đến một ý nghĩa nhân văn cao cả cho đồ án đạt giải Nhì.

Thế mạnh nổi trội: Đồ án được thể hiện hoàn toàn bằng tay, không vẽ bằng máy tính; Mô hình sinh động và hấp dẫn; Cách trình bày đồ án trước Ban giám khảo chân thành và ngây thơ trong sáng của các tác giả Việt Nam.

Những điểm rút ra sau cuộc thi

Về chất lượng bài dự thi: Cách đánh giá của Hội đồng giám khảo quốc tế khá đơn giản và cũng rất công bằng, không đặt vấn đề về kỹ thuật thể hiện bản vẽ, không chú ý tới chi tiết trong các công trình. Chất lượng bài thi được đánh giá theo các tiêu chí đặt ra như đã nêu phần trên, quan trọng là thể hiện được nét đặc trưng văn hóa trong công trình kiến trúc, và những tác động của văn hóa tới kiến trúc như thế nào.

Về kỹ năng trình bày và kỹ năng sử dụng tiếng Anh: điều này thực sự quan trọng và ảnh hưởng đến kết quả cuộc thi. Nếu đồ án thể hiện tốt mà tác giả không báo cáo được, hoặc không nói lên được ý nghĩa và điểm đặc trưng của mình thì cũng không thể có kết quả tốt được. Đội thi của Singapore, Ấn Độ và Hàn Quốc gây ấn tượng về việc sử dụng tiếng Anh lưu loát, tự tin. Sinh viên Việt Nam còn hạn chế vì ngoại ngữ vốn là yếu điểm chung của nền giáo dục Việt Nam, và đặc biệt là của khối ngành kỹ thuật.

Về xu hướng đào tạo chất lượng cao ngành kiến trúc: Từ góc nhìn của một thành viên Ban giám khảo cuộc thi quốc tế, tôi cho rằng thí sinh Việt Nam không thua kém gì thí sinh các nước trong khu vực châu Á. Thậm chí thí sinh Việt Nam có kỹ năng thể hiện đồ án, đặc biệt kỹ năng thể hiện bằng tay, tốt hơn và thuần thục hơn các nước bạn. Tuy nhiên, nhìn rộng hơn về cách thức đào tạo ngành nghề thì giáo dục&đào tạo của chúng ta còn thiếu tính sáng tạo, thiếu tính linh hoạt, và thậm chí đôi khi còn lạc hậu, hoặc còn mang tính viển vông, xa rời thực tế. Để hướng tới việc đào tạo ngành kiến trúc đạt chất lượng tốt hơn, có tính cạnh tranh hơn thì ngay từ các cơ sở đào tạo, cho đến đội ngũ giảng viên cần chủ động cập nhật kiến thức mới, cập nhật tình hình thực tiễn để đưa vào trong chương trình giảng dạy, vào quá trình hướng dẫn đồ án cho sinh viên kiến trúc. Chẳng hạn, cần chú trọng đưa vào bài giảng và chủ đề cho đồ án môn học những vấn đề hiện thực khách quan đang diễn ra như biến đổi khí hậu, triều cường, ngập lụt, ô nhiễm môi trường, nhà ở cho người nghèo, người vô gia cư, hay sự thay đổi trong mối quan hệ giữa con người và môi trường thiên nhiên, v.v… Tóm lại, quan niệm đào tạo KTS gắn liền với thực tế cuộc sống, gắn liền với những vấn đề thực tiễn đang xảy ra hàng ngày xung quanh chúng ta ngày càng đúng đắn và cần thiết. Quan điểm đó cần được các cơ sở đào tạo chủ động nắm bắt xu thế phát triển và được cụ thể hóa bằng các đồ án môn học, chuyên đề, seminar và thực tập doanh nghiệp trong & ngoài nước, trở thành cấu trúc bắt buộc trong chương trình đào tạo kiến trúc.

Hình ảnh một số  bài dự thi

  • Việt Nam

  • Trung Quốc

  • Lào

 

 

  • Ấn Độ

TS. KTS.Ngô Lê Minh – KTS. Phạm Thanh Hải 

(Trường Đại học Tôn Đức Thắng)