Di tích số 40 Lãn Ông – Trường tiểu học Hồng Hà: Giải Đồng Giải thưởng Kiến trúc Quốc Gia 2024 – 2025

Công trình Hội quán Phúc Kiến có diện tích hơn 1.000m2, nằm giữa phố Lãn Ông quận Hoàn Kiếm, thuộc vùng lõi của khu phố cổ Hà Nội. Năm 1817, Hội quán Phúc kiến được xây dựng phục vụ cho cộng đồng thương nhân người Hoa cư trú tạo khu vực này. Giai đoạn năm 1975-1979, phần lớn cộng đồng người Hoa ở đây di cư về Trung quốc. Chức năng sinh hoạt tôn giáo, cộng đồng không còn được sử dụng thường xuyên. Dần dần, toàn bộ không gian kiến trúc của Hội quán được chuyển thành trường tiểu học Hồng Hà. Từ đó, số lượng học sinh phát triển, nhiều khối nhà phục vụ hoạt động của trường tiểu học được bổ sung vào trong nhiều giai đoạn khác nhau, không theo một quy hoạch tổng thể phát triển dẫn đến sự lộn xộn và xuống cấp của công trình.

Phần cổng nghi môn được tận dụng làm phòng tài vụ và phòng bảo vệ, sân trong, đồng thời tận dụng là chỗ để xe của giáo viên nhà trường. Chỗ để xe này có hạn chế về khả năng tiếp cận không gian của sân. Sân trước và phương đình là nơi vui chơi của học sinh, hậu cung là nơi làm việc của hội đồng giáo dục của trường. Trong quá trình sử dụng, hệ thống mái bằng ngói nung của nhà hội quán và phương đình bị hư hỏng, do không có kinh phí sửa chữa nên trường đã thay bằng tôn, không phù hợp kiến trúc công trình. Hệ thống máng nước nằm giữa nhà phương đình và nhà hậu cung bị hỏng dẫn đến việc nước chảy vào bên trong, hư hỏng hệ thống kết cấu vì kèo gỗ. Nhà hội quán chuyển thành phòng họp của các giáo viên. Hai dãy nhà ống hai bên vốn được xây dựng với mục đích làm nhà ở nên diện tích các phòng nhỏ hẹp, phòng không phù hợp với lớp học. Nhiều phần được xây dựng xen cấy để đáp ứng các nhu cầu phát sinh trong quá trình sử dụng. Nhà trường còn cho sơn lại các cột gỗ, hoàn toàn trái với nguyên tắc để gỗ mộc của kiến trúc truyền thống.

Bảo tồn thích ứng di sản kiến trúc

Lớp gạch lát nền của nhiều phòng bị sụt lún cũng bị phủ lên một lớp gạch mới. Nhiều các phù điêu ở sân được đắp bằng vữa bị nứt, có nguy cơ bị vỡ.

Quan điểm bảo tồn của dự án:

Về lịch sử – Nhà hội quán, nhà phương đình và cổng tam quan xây dựng năm 1817 được xác định là điểm xuất phát của việc bảo tồn. Những phần cổ nhất này là lý do tồn tại và định hình không gian kiến trúc công trình. Vì vậy, những đối tượng này được phục chế tối đa trong điều kiện có thể. Từ đó, đưa ra giải pháp cho việc mở cửa công trình cho công cộng, trở thành một không gian dành cho cộng đồng dân cư và khách du lịch.

Về hình thái kiến trúc – Do hội quán Phúc Kiến phản ánh rõ quá trình hình thành và biến đổi của nhà ống được xây dựng vào đầu thế kỉ 20 trong khu phố cổ. Điều này thể hiện rõ từ không gian bên trong đến hình thức mặt đứng bên ngoài của tuyến phố chính Lãn Ông. Vì vậy, hình thái nhà ống này cần được bảo tồn. Đối với những phần được bổ sung sau năm 1979, không phù hợp với sự phát triển về hình thái không gian và giá trị lịch sử, nên sẽ được phá bỏ.

Về chi tiết kiến trúc – Bảo tồn tối đa với những phần xây dựng năm 1817 với vật liệu chính là gỗ, theo cấu trúc khung cột và được chạm khắc theo các hoạ tiết dân gian truyền thống. Phục chế lại theo nguyên bản phần xây dựng đầu thế kỷ 20 với vật liệu chính là gạch, theo cấu trúc tường chịu lực và hoa văn bằng sắt và vữa theo phong cách Art Nouveau trên mặt đứng phố Lãn Ông. Tất cả những phần sửa chữa, thay thế từ 1979 được loại bỏ. Như vậy, quan điểm chính của dự án bảo tồn này là bảo tồn tối đa tính chân xác và tính thời gian của các hạng mục trong dự án. Từ đó, dự án hướng đến một sự cộng sinh giữa di sản cũ và công trình mới, giữa chức năng lịch sử và nhu cầu của hiện đại.

Xem thêm: 

Khánh Hòa – TCKT.VN
© Tạp chí Kiến trúc