Thành lập Trường ĐH Kiến trúc
Cuộc kháng chiến chống Mỹ đã giành được những thắng lợi to lớn. Nhiệm vụ xây dựng lại Đất nước “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” đã đến gần. Việc thành lập Trường ĐH Kiến trúc để đào tạo cán bộ với quy mô lớn cho ngành Xây dựng là cần thiết, phù hợp với xu thế phát triển của ngành ĐH. Theo đề nghị của Bộ Kiến trúc, có sự thoả thuận của Bộ ĐH và Trung học chuyên nghiệp, Hội đồng Chính phủ đã có Quyết định 181/CP ngày 17/9/1969 thành lập Trường ĐH Kiến trúc trên cơ sở Khoa Kiến trúc – Đô thị tách ra từ Trường ĐH Xây dựng. Nội dung chính của Quyết định 181/CP như sau:
Điều 1: Nay tách Khoa Kiến trúc – Đô thị của Trường ĐH Xây dựng ra để thành lập Trường ĐH Kiến trúc trực thuộc Bộ Kiến trúc;
Điều 2: Trường ĐH Kiến trúc có nhiệm vụ đào tạo và bồi dưỡng theo các hình thức học tập trung và học tại chức, những cán bộ kỹ thuật, cán bộ kinh tế có trình độ ĐH, bao gồm KTS và kỹ sư thiết kế và xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp, quy hoạch đô thị và nông thôn; kỹ sư kinh tế phục vụ công tác kiến trúc.
Tháng 10/1969, Trường ĐH Kiến trúc di chuyển về địa điểm Km10 đường Nguyễn Trãi, Hà Nội. Đây là cơ sở được xây dựng kiên cố của Trường Trung cấp Kiến trúc Hà Đông. Trong chiến tranh, Bộ Quốc phòng và Sở Lương thực Hà Tây đã sử dụng cơ sở này. Bộ Kiến trúc đã làm việc với cơ quan hữu quan giao lại cơ sở cho Trường ĐH Kiến trúc sử dụng. Trong thời gian đó, để tạo điều kiện thuận lợi cho Trường, Bộ đã cho đăng kí hộ khẩu của Trường tại 37 Lê Đại Hành, Quận Hai Bà Trưng, Hà Nội (Trụ sở Bộ Xây dựng). Năm học 1969 – 1970 có 2 ngành: Kiến trúc và Công trình kỹ thuật.
Ngược dòng lịch sử
Tuy Khoa Kiến trúc cùng thành lập với trường từ những ngày đầu tiên, nhưng thực chất khoa đã có truyền thống đào tạo KTS (KTS) từ trước. Ngày 8/6/1961, Chính phủ có Văn bản số 1972.CN, cho phép Bộ Kiến Trúc mở lớp đào tạo KTS. Đây có thể coi là mốc thời gian đầu tiên cho sự hình thành của Khoa Kiến trúc.
- Ngày 3/9/1961, Khai giảng khóa 1. Khóa này được biên chế thành ngành Kiến trúc khóa VI Trường ĐH Bách khoa Hà Nội. Ban lãnh đạo lớp đào tạo do Thứ trưởng – KTS. Nguyễn Cao Luyện phụ trách, KTS. Nguyễn Nghi là Phó ban Phụ trách công tác giáo vụ. Những nhà giáo đầu tiên là các thầy giáo KTS. Vũ Tam Lang, HS. Đặng Quý Khoa, KS. Dương Tiến Thọ, KS. Lê Văn Hội, KS. Nguyễn Văn Tợ, KS. Nguyễn Khánh Hội. Năm 1962, 1963 có thêm KS. Dương Văn Cánh và KTS. Huỳnh Lẫm. Cán bộ Kiến Trúc tham gia giảng dạy có KTS. Nguyễn Văn Ninh, KTS. Hoàng Như Tiếp, KTS. Trần Hữu Tiềm, KTS. Tạ Mỹ Duật, KTS. Đoàn Văn Minh, KTS.Đoàn Ngọ, KTS. Nguyễn Ngọc Chân, KTS. Khổng Toán, TS.KTS. Vương Quốc Mỹ, KTS. Nguyễn Hữu Thứt, KS. Vũ Thận, KS. Nguyễn Văn Tài, KS. Trịnh Hoài Linh, KS. Phạm Đình Biều… Cán bộ giảng dạy Mỹ Thuật có các họa sỹ: Trần Văn Cẩn, Nguyễn Đức Nùng, Lương Xuân Nhị, Vương Trình, Ngô Tôn Đệ, Trịnh Thiệp, Nhà Điêu khắc Lê Công Thành… Cán bộ giảng dạy các môn cơ sở và kỹ thuật cơ sở: Thái Thanh Sơn, Tô Xuân Dũng, Hoàng Văn Thân, Nguyễn Bân, Lều Thọ Trình, Trương Hùng Thiên, Nguyễn Văn Yên, Nguyễn Kim Luyện, Nguyễn Thái…
- Tháng 6/1962, kỳ thi tuyển sinh lớp KTS Khóa II tại Trường Trung cấp Kiến trúc Hà Đông đã có 40 thí sinh trúng tuyển. Tháng 9/1962, tuyển sinh bổ sung thêm 60 sinh viên khóa II qua thi năng khiếu trong sinh viên Khoa Xây dựng khóa VII Trường ĐH Bách khoa.
- Tháng 5/1963 tuyển sinh 30 sinh viên khóa III từ sinh viên khóa VIII Bách khoa qua thi kiểm tra năng khiếu.
- Ngày 16/10/1963, lớp đào tạo KTS chuyển từ Trường ĐH Bách khoa về cơ sở Phúc Xá, Ba Đình, Hà Nội. Tháng 11/1963, hình thành bộ máy tổ chức và triển khai việc giảng dạy và học tập.
- Tháng 5/1965, lớp sơ tán về xã Thụy Vân, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
- Ngày 7/6/1967, Chính phủ có Quyết định sáp nhập lớp KTS vào Trường ĐH Xây dựng thành Khoa Kiến trúc Đô thị đào tạo KTS và Kỹ sư Đô thị. Ngành Kiến trúc có trên 180 sinh viên, gồm các lớp: 64K, 65K, 66K, 67k, TC1, CT1.
- Phải đến ngày 17/9/1969, sau khi Chính phủ đã có Quyết định thành lập ĐH Kiến trúc, Khoa Kiến trúc mới chính thức được thành lập và do KTS. Đoàn Văn Minh làm Chủ nhiệm Khoa. Thời gian đầu, Khoa có 4 bộ môn: Bộ môn Mỹ thuật, Bộ môn Kiến trúc dân dụng, Bộ môn Kiến trúc Công nghiệp, Bộ môn Quy hoạch Đô thị & Nông thôn.
- Đầu năm 1972, Khoa và Trường sơ tán về Từ Châu, huyện Thanh Oai, Hà Tây. Tháng 7/1972 tiếp tục sơ tán về xã Ngọc Thanh, huyện Mê Linh, Tỉnh Vĩnh Phú.
- Phải đến tháng 6/1981, Trường ĐH Kiến trúc trở về cơ sở ban đầu tại Km 10 đường Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội. Khoa Kiến trúc cũng “an cư lạc nghiệp” tại địa điểm này và không ngừng phát triển. Thành lập các Bộ môn Nhà ở và Bộ môn Công trình công cộng (tách ra từ Bộ môn Dân dụng – 1981), Bộ môn Cấu tạo & trang thiết bị công trình (1997) nay là Bộ môn Công nghệ Kiến trúc, Bộ môn Lý luận & Bảo tồn (2001).
- 1996 tách Bộ môn Quy hoạch để thành lập Khoa Quy hoạch.
- 2005 thành lập các Bộ môn Nội thất, Đồ họa và bắt đầu đào tạo các chuyên ngành Mỹ thuật công nghiệp. Năm 2016 tách các Bộ môn Mỹ thuật và Bộ môn Nội ngoại thất để thành lập Khoa Nội thất & Mỹ thuật công nghiệp.
Công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học không ngừng được cải tiến và đã đem lại chất lượng cao trong công tác đào tạo KTS.
Tiên phong trong đào tạo
Nhìn nhận đào tạo KTS là một ngành đào tạo chuyên sâu đặc thù, vào thời điểm 1996, lần đầu tiên mô hình đào tạo KTS theo xưởng ra đời, cho đến nay đã có hai lần chuyển đổi mô hình cho phù hợp. Mô hình đào tạo theo xưởng tại Khoa Kiến trúc là phù hợp với xu thế đào tạo KTS trên thế giới (theo Hiến chương UIA 2005).
Xưởng thiết kế và giảng dạy đồ án kiến trúc theo định hướng studio /cho môn học đồ án là nội dung quan trọng nhất của chương trình đào tạo kiến trúc. Mô hình này vẫn được xem là tâm điểm và là hạt nhân của khung chương trình đào tạo kiến trúc tiên tiến trên thế giới. Hoạt động của xưởng trong một môi trường nhằm phát triển tư duy phản biện và khả năng sáng tạo của người học, một xưởng có chất lượng tốt là tạo ra một không gian “đóng – mở” linh hoạt để sinh viên và giảng viên cộng hưởng trong dạy và học. Trong những năm gần đây, trọng tâm của việc giảng dạy đồ án được nhiều trường trên thế giới lựa chọn là học từ “vấn đề” hoặc “từ dự án”. Thông qua học tập theo cách này sẽ tạo điều kiện cho giảng viên và sinh viên tiếp cận một cách năng động các vấn đề và các thách thức trong thực tiễn, cho phép họ phát triển các kỹ năng nghiên cứu trong thiết kế, phương pháp giải quyết vấn đề và cách đưa ra quyết định. Việc đổi mới nhiệm vụ đồ án hàng năm sẽ truyền cảm hứng cho giảng viên và sinh viên, từ đó thúc đẩy và thực hành những thói quen học tập mới, cũng như nhấn mạnh các kỹ năng tư duy sáng tạo.
Tại ĐH Kiến trúc Hà Nội, sinh viên kiến trúc được cơ cấu học đồ án tại 7 Xưởng tương ứng với 7 bộ môn chuyên ngành. Phụ trách là một giáo viên được phân công làm xưởng trưởng, giảng dạy gồm các giảng viên cơ hữu và các giảng viên thỉnh giảng. Mô hình học đồ án theo xưởng đã được khoa kiến trúc tiên phong áp dụng từ hơn 20 năm qua. Các workshop, tọa đàm, phản biện và chấm đồ án diễn ra tại các xưởng học. Năm 2018, để nâng cao chất lượng, tạo mũi nhọn trong đào tạo để dẫn dắt phong trào học tập chung, khoa đã thành lập xưởng K+ gồm các sinh viên có có nguyện vọng và điểm đầu vào cao. Các giảng viên tâm huyết, các KTS giỏi được mời về dạy tại xưởng này. Ngoài ra, hàng năm sinh viên kiến trúc đều thực hiện một số lượng hàng nghìn các đồ án. Để tôn vinh những đồ án có tính độc đáo, mới lạ để khích lệ phong trào thi đua học tập, sáng tạo trong toàn thể sinh viên, năm 2020 khoa đã thành lập Giải AA – Thành tựu sinh viên kiến trúc – là giải thưởng thường niên cao quý nhất của Khoa Kiến trúc và Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, sẽ được trao cho các sinh viên có đồ án xuất sắc nhất trong năm. Qua bốn lần tổ chức vào các năm 2020, 2021, 2022, 2023 và sắp tới vào tháng 11/2022, Giải thưởng AA – Awards đã được Nhà trường công nhận là giải thưởng cấp trường và được xã hội đánh giá cao, đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.
Có thể nói dù đã có những sự thay đổi về tổ chức đào tạo, đặc biệt là chuyển đổi từ niên chế sang tín chỉ năm 2008, cơ cấu lớp học truyền thống bị phá vỡ, thì mô hình xưởng học đồ án vẫn luôn phát huy được hiệu quả và cho thấy tầm quan trọng trong đào tạo KTS hiện nay ở Việt Nam.
Định hướng phát triển
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành kiến trúc cũng không đứng ngoài xu thế này. Đào tạo KTS đòi hỏi sự chuyển mình để không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn phải có khả năng cạnh tranh và hòa nhập với thế giới. Các trường đào tạo kiến trúc hiện nay đang phải điều chỉnh chương trình giảng dạy để phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế và các tổ chức chuyên ngành khác. Chương trình học không chỉ tập trung vào kiến thức chuyên môn mà còn cần xác định mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể về kiến thức, kỹ năng, năng lực tự chủ và trách nhiệm. Để hành nghề trong yêu cầu hội nhập của xã hội, các KTS ngoài kỹ năng chuyên môn còn cần phát triển kỹ năng mềm như giao tiếp, lãnh đạo và làm việc nhóm. Ngoài ra, các KTS còn phải có phẩm chất đạo đức cá nhân và phẩm chất đạo đức nghề nghiệp và xã hội. Tất cả những điều này đặt ra yêu cầu cần phải có những sự đổi mới.
Chương trình đào tạo ngành Kiến trúc định hướng tới tầm nhìn trong chiến lược phát triển trường tầm nhìn 2035 là xây dựng Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội theo hướng ứng dụng, đa ngành, đa lĩnh vực, hội nhập, bản sắc, lấy giá trị cơ bản của con người làm nền tảng cho sự phát triển bền vững. Đào tạo KTS hướng tới giá trị cốt lõi của trường Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội là “Đạo đức – Chất lượng – Trí tuệ- Tự chủ – Hội nhập” đã được lãnh đạo ngành Xây dựng, lãnh đạo Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận, đánh giá cao.
TS.KTS Vương Hải Long
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 8-2024)
Tài liệu tham khảo:
1. Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, “50 năm thành lập & phát triển”, Kỷ yếu của trường 9/2019.
2. Nguyễn Vũ Phương, “Đào tạo KTS gắn với hành nghề và xu hướng hội nhập quốc tế”, Tạp chí kiến trúc, 11/2016.
3. Nguyễn Quốc Tuân, “Xu hướng mới trong đào tạo KTS khu vực ASEAN”. Tạp chí Kiến trúc, 11-2018.
4. Vương Hải Long,“Đổi mới chương trình đào tạo để nâng cao chất lượng KTS theo xu hướng hội nhập quốc tế”, Kỷ yếu hội thảo Quy hoạch – kiến trúc tại trường ĐH Kiến trúc Hà Nội 9/2024.
