Trong dòng chảy của kiến trúc Việt Nam, công tác bảo tồn di tích và thiết kế các công trình văn hóa – tâm linh luôn giữ một vị trí vô cùng đặc biệt. Đó không chỉ là sự kết hợp giữa kỹ thuật xây dựng và mỹ thuật không gian, mà còn là sự nối tiếp dòng chảy văn hóa, tín ngưỡng và tinh thần của dân tộc. Nhận thức rõ sứ mệnh đó, trong thời gian qua, đội ngũ giảng viên và các KTS trẻ của Chi hội KTS Trường ĐH Đông Đô đã không ngừng học hỏi, nghiên cứu, đào tạo và tham gia tư vấn thiết kế các công trình kiến trúc Phật giáo, góp phần nâng cao chất lượng các công trình kiến trúc phật giáo và giữ gìn bản sắc Việt.
Mối tương quan giữa đào tạo lý thuyết và thực tiễn hành nghề luôn là bài toán then chốt. Đội ngũ giảng viên kiến trúc trong Chi hội không chỉ truyền dạy kiến thức kinh điển trên bục giảng mà còn trực tiếp tham gia vào các dự án bảo tồn, quy hoạch và thiết kế thực tế. Chính sự gắn kết này đã tạo điều kiện cho các KTS trẻ, thế hệ kế cận đầy nhiệt huyết, có cơ hội tiếp cận sâu sắc với ngôn ngữ kiến trúc truyền thống, hiểu rõ hệ thống kết cấu, tỷ lệ, vật liệu và ý niệm tâm linh trong Phật giáo Việt Nam.
Một trong những minh chứng rõ nét và là điểm sáng tiêu biểu cho sự phối hợp hiệu quả này chính là công trình Chùa Đại Tuệ (đặt tại xã Nam Anh, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An). Tại dự án này, các KTS của Chi hội đã trực tiếp tham gia với vai trò đơn vị tư vấn thiết kế. Sau khi hoàn thành và đưa vào sử dụng, Chùa Đại Tuệ không chỉ trở thành một trung tâm sinh hoạt tâm linh lớn của vùng đất Nghệ An mà còn đóng vai trò hình mẫu, “giáo cụ trực quan” sinh động cho các KTS trẻ.
Chi hội đã chủ động phối hợp cùng Ban Trị sự Chùa Đại Tuệ tổ chức nhiều chuyến tham quan học hỏi thực địa, các buổi tọa đàm chuyên đề và seminar khoa học ngay tại không gian công trình. Thông qua mô hình kết hợp này, các KTS trẻ không chỉ được trực tiếp cảm nhận “hơi thở” của không gian kiến trúc mà còn được thảo luận, trao đổi sâu sắc với các chuyên gia, các chư tôn đức về lý luận thiết kế, giải pháp bảo tồn và sự biến đổi của kiến trúc Phật giáo qua các thời kỳ. Đây chính là phương pháp đào tạo và nâng cao năng lực thực tiễn mang lại hiệu quả thiết thực nhất.
Từ thành công của công trình Chùa Đại Tuệ và chuỗi hoạt động khoa học gắn liền với dự án, bài học kinh nghiệm sâu sắc được rút ra cho công tác bảo tồn di sản và đào tạo KTS:
- Thứ nhất: Việc kết hợp giữa giảng dạy, nghiên cứu lý luận với tư vấn thiết kế thực tiễn là con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất để nâng cao tay nghề, tư tưởng sáng tác cho KTS trẻ;
- Thứ hai: Sự liên kết chặt chẽ giữa Chi hội với Ban Trị sự giáo hội Phật giáo tạo nên nền tảng vững chắc để triển khai các công trình vừa chuẩn mực về mặt kiến trúc, vừa chuẩn hóa về mặt tâm linh – văn hóa;
- Thứ ba: Cần đẩy mạnh hơn nữa các hình thức học thuật thực địa (seminar, tọa đàm tại công trình), biến các sản phẩm kiến trúc thành công thành môi trường rèn luyện cho thế hệ trẻ.
Hành trình từ giảng đường ĐH Đông Đô đến những công trình thực tế như Chùa Đại Tuệ đã chứng minh rằng: Sự kết hợp giữa tri thức hàn lâm, nhiệt huyết trẻ tuổi và tinh thần tôn trọng di sản chính là chìa khóa để kiến trúc Phật giáo Việt Nam vừa giữ trọn hồn cốt truyền thống, vừa vươn mình trong nền kiến trúc Việt Nam đương đại.
KTS Trần Quốc Hoan
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 08-2026)
