Ngày 24/8/2026, Quốc hội chính thức thông qua Nghị quyết thành lập Thành phố Quảng Ninh. Sự kiện lịch sử này cùng với Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn 2075 (QĐ 1123/QĐ-TTg) đang mở ra một chu kỳ phát triển hoàn toàn mới. Đứng trước thời khắc chuyển giao lịch sử, giới KTS Quảng Ninh nhìn nhận: Đây không chỉ là sự thay đổi về không gian địa lý hay địa giới hành chính, mà là một hành trình chuyển đổi về triết lý kiến trúc – quy hoạch: Từ đô thị công nghiệp “Nâu” sang đô thị di sản, sinh thái “Xanh”; từ những công trình đơn lẻ sang cấu trúc đô thị biển hiện đại, vị nhân sinh.
1. Bối cảnh mới – Tầm nhìn không gian mới
Ngày 24/8/2026 trở thành mốc son lịch sử khi Quốc hội thông qua Nghị quyết thành lập TP Quảng Ninh với sự đồng thuận tuyệt đối của 478/478 đại biểu có mặt. Sự kiện này kết hợp với Quyết định số 1123/QĐ-TTg ngày 23/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn 2075 đã tạo nên hành lang pháp lý và lý luận vững chắc để định hình một siêu đô thị đa trung tâm, thông minh và có vị thế Quốc tế.
Hiện nay, Quảng Ninh đang khẩn trương triển khai các quy hoạch phân khu nhằm cụ thể hóa định hướng chiến lược thành cấu trúc không gian, khu chức năng và danh mục dự án cụ thể. Bài toán đặt ra cho giới kiến trúc – quy hoạch không dừng lại ở việc mở rộng quy mô, mà là nâng tầm chất lượng đô thị và xác lập bản sắc kiến trúc riêng biệt cho thành phố.
2. Định hình cấu trúc không gian từ hạ tầng chiến lược
Nhìn lại chặng đường phát triển, Quảng Ninh là điển hình thành công về đột phá hạ tầng. Hệ thống giao thông kết nối đồng bộ bao gồm đường cao tốc Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái, hệ thống cảng biển quốc tế, sân bay Vân Đồn và mạng lưới quốc lộ ven biển đã tạo nên cấu trúc liên kết vùng hoàn chỉnh.
Trong giai đoạn tới, sự hình thành của tuyến đường sắt tốc độ cao kết nối Quảng Ninh với Hà Nội, Hải Phòng, Trung Quốc cùng hệ thống trung tâm logistics, cảng biển thế hệ mới sẽ tiếp tục tái cấu trúc lại không gian đô thị. Không gian kinh tế từ Đặc khu kinh tế Vân Đồn, Cô Tô đến Khu kinh tế ven biển Quảng Yên đang đòi hỏi sự chủ động của giới KTS trong việc dự báo và tổ chức không gian: Chuyển từ tư duy “thiết kế công trình đơn lẻ” sang tư duy “kiến tạo hệ sinh thái đô thị – công nghiệp – dịch vụ – hạ tầng đồng bộ”.
Mặt khác, sự phát triển này đòi hỏi giới KTS Quảng Ninh luôn giữ vững nguyên tắc: Phát triển hiện đại nhưng không làm tổn thương ký ức và di sản. Từ không gian tâm linh Yên Tử, di tích lịch sử nhà Trần, đền Cửa Ông, chiến thắng Bạch Đằng cho đến văn hóa đặc trưng làng quê Yên Đức hay văn hóa Vùng mỏ, tất cả phải được tích hợp trở thành “DNA” trong từng đồ án quy hoạch và công trình kiến trúc.
Đặc biệt, Hội KTS Quảng Ninh xác định nhiệm vụ trọng tâm là thúc đẩy Nghiên cứu Kiến trúc Vị nhân sinh: Các công trình trường học, y tế, nhà ở công nhân phải bảo đảm tối ưu công năng, an toàn, thân thiện với môi trường và giàu giá trị nhân văn. Bởi lẽ, một TP đáng sống không thể chỉ được đo bằng những tòa nhà cao tầng hay đại dự án, mà phải được định lượng bằng chỉ số hạnh phúc và chất lượng sống của cư dân.
3. Thích ứng mô hình tổ chức và Đề xuất hướng tới Đại hội XI Hội KTS Việt Nam
Quán triệt và triển khai nghiêm túc Kết luận số 230-KL/TW của Bộ Chính trị; Thông báo số 256 – TB/TU ngày 4/5/2026 của BTV Tỉnh ủy về đề án sắp xếp tinh gọn các Hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ; Thực hiện các kế hoạch của Ban thường trực MTTQ Tỉnh Quảng Ninh về việc tổ chức sắp xếp các hội quần chúng do Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ trong địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Hội KTS tỉnh Quảng Ninh đã chủ động rà soát, kiện toàn và tinh gọn bộ máy tổ chức theo hướng hiệu năng, hiệu lực, dưới sự lãnh đạo, tạo điều kiện sát sao của Cấp ủy, Chính quyền và Mặt trận Tổ quốc tỉnh. Qua đó, Hội không ngừng nâng cao tính chuyên nghiệp, tập hợp đội ngũ KTS trở thành thành viên của Liên hiệp các hội Văn học nghệ thuật tỉnh Quảng Ninh, gắn bó chặt chẽ với các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Đồng hành cùng cấp ủy, chính quyền và nhân dân trong tiến trình hiện thực hóa Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh, Hội KTS tỉnh Quảng Ninh cam kết tiếp tục nâng cao chất lượng tư vấn phản biện, bảo vệ hành lang sinh thái Vịnh Di sản và thúc đẩy thi tuyển kiến trúc chất lượng cao.
Hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc Hội KTS Việt Nam lần thứ XI, Hội KTS tỉnh Quảng Ninh trân trọng kiến nghị:
- Đổi mới cơ chế hành nghề và phản biện: Trung ương Hội cần tiếp tục đề xuất hoàn thiện thể chế hành nghề, tạo điều kiện thuận lợi để kiến trúc sư địa phương tham gia sâu hơn vào khâu quyết định chính sách không gian phát triển.
- Đồng hành xây dựng đô thị đặc thù: Hỗ trợ Quảng Ninh nghiên cứu áp dụng các bộ tiêu chí chuyên sâu về Kiến trúc Đô thị Biển, Kiến trúc Đô thị Di sản và Tái thiết Di sản Công nghiệp.
- Phát triển lực lượng KTS trẻ và Chuyển đổi số: Có chương trình hành động quốc gia thúc đẩy KTS trẻ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ BIM, GIS và AI trong thiết kế, quy hoạch đô thị.
- Hội KTS Quảng Ninh tin tưởng rằng: Với sự chỉ đạo sát sao của Trung ương Hội KTS Việt Nam, sự đồng hành của chính quyền, cộng đồng doanh nghiệp và tài năng của đội ngũ KTS cả nước, khát vọng về một Thành phố Quảng Ninh Xanh – Hiện đại – Thông minh – Giàu bản sắc và Đáng sống sẽ sớm trở thành hiện thực sinh động trên vùng đất Di sản.
KTS. Đỗ Nhật Mạnh
Đại diện BCH Hội KTS Quảng Ninh
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 08-2026)
