Chiều 2/7, Đại hội lần thứ XXX của Liên hiệp Kiến trúc sư Quốc tế (UIA General Assembly) đã chính thức khai mạc tại Barcelona (Tây Ban Nha), mở đầu các phiên làm việc liên tục từ ngày 2–5/7/2026 nhằm tổng kết nhiệm kỳ 2023–2026, định hướng chiến lược phát triển của UIA trong giai đoạn mới và tiến hành bầu Ban lãnh đạo nhiệm kỳ 2026–2029. Hội Kiến trúc sư Việt Nam tham dự Đại hội với đoàn đại biểu gồm 02 thành viên, do TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội KTS Việt Nam làm Trưởng đoàn.
Đại hội năm nay diễn ra trong bối cảnh ngành kiến trúc thế giới đang đứng trước nhiều thách thức mới liên quan đến biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và yêu cầu phát triển đô thị bền vững. Với tư cách là tổ chức phi chính phủ duy nhất đại diện cho giới kiến trúc sư toàn cầu, Liên hiệp Kiến trúc sư Quốc tế (UIA) hiện quy tụ hơn 126 Hội thành viên trên toàn thế giới. Đại hội lần thứ XXX là dịp để các Hội thành viên cùng nhìn lại một nhiệm kỳ đầy biến động và thống nhất định hướng phát triển của ngành kiến trúc toàn cầu trong giai đoạn mới.
Nhiệm kỳ cải cách mạnh mẽ của UIA trước những thách thức toàn cầu
Phiên làm việc đầu tiên của Đại hội không chỉ tổng kết hoạt động của Ban lãnh đạo UIA nhiệm kỳ 2023–2026 mà còn phác họa bức tranh toàn cảnh về những vấn đề mà giới kiến trúc thế giới đang đối mặt. Từ biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh, xung đột vũ trang, thiên tai đến chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, các báo cáo đều thống nhất rằng vai trò của kiến trúc sư đang mở rộng vượt ra ngoài phạm vi thiết kế công trình để khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của kiến trúc sư trong việc giải quyết các thách thức phát triển của xã hội.
Tại Đại hội, Bà Regina Gonthier, Chủ tịch UIA nhiệm kỳ 2023-2026 đã khẳng định kiến trúc cần tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt trong việc kiến tạo các đô thị chất lượng, bảo tồn bản sắc văn hóa và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng. Theo Chủ tịch UIA, trong thời đại AI, công nghệ có thể hỗ trợ quá trình thiết kế nhưng không thể thay thế khả năng sáng tạo, tư duy phản biện và trách nhiệm xã hội của kiến trúc sư. Bà nhấn mạnh rằng “công nghệ cần phục vụ con người, chứ không phải điều khiển con người”, đồng thời kêu gọi cộng đồng kiến trúc quốc tế tiếp tục gìn giữ các giá trị nhân văn và đạo đức nghề nghiệp.
Trong nhiệm kỳ vừa qua, UIA cũng đã ghi dấu ấn khi mở rộng đáng kể mạng lưới hợp tác với các tổ chức quốc tế như UNESCO, UN-Habitat, WHO, UN Tourism, OECD và UNEP; tăng cường sự hiện diện tại các diễn đàn toàn cầu như World Urban Forum, COP30, Venice Architecture Biennale và nhiều chương trình của Liên Hợp Quốc. Bên cạnh đó, UIA cũng thành lập thêm các chương trình công tác về Du lịch bền vững, Thiên tai và thảm họa, Các khu định cư phi chính thức, qua đó khẳng định định hướng đưa kiến trúc tham gia trực tiếp vào việc giải quyết các vấn đề phát triển toàn cầu.
Các báo cáo của Ủy ban Chiến lược và Tầm nhìn, Ủy ban Tài chính và Ủy ban Sự kiện đều cho thấy UIA đang trải qua quá trình cải cách sâu rộng nhằm nâng cao tính minh bạch và chuyên nghiệp. Nhiều nội dung quan trọng đã được chuẩn bị để trình Đại hội thông qua, bao gồm sửa đổi Điều lệ và Quy chế, hoàn thiện hệ thống quản trị tài chính, chuyên nghiệp hóa Ban Thư ký, đổi mới mô hình tổ chức các sự kiện quốc tế và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn cho UIA.
Một điểm nhấn khác của nhiệm kỳ là việc thúc đẩy sự tham gia của thế hệ kiến trúc sư trẻ. UIA đã triển khai các cuộc thi quốc tế, khảo sát toàn cầu, chương trình cố vấn và đang xây dựng Young Architects Programme cùng Young Architects Network nhằm tạo điều kiện để các kiến trúc sư trẻ tham gia sâu hơn vào hoạt động nghề nghiệp và quản trị của UIA trong những nhiệm kỳ tiếp theo.
Toàn cảnh hoạt động của năm khu vực UIA
Ngay trong phiên làm việc đầu tiên, Đại hội đã nghe báo cáo của các Phó Chủ tịch phụ trách 5 khu vực của UIA, qua đó phản ánh những xu hướng và thách thức nổi bật của ngành kiến trúc trên phạm vi toàn cầu.
Đối với Khu vực I (Tây Âu), nhiệm kỳ vừa qua đã mở rộng vai trò của UIA tại các diễn đàn quốc tế thông qua hợp tác với WHO, tham gia COP30, hiện diện tại Venice Architecture Biennale và triển khai chương trình UNESCO–UIA World Capital of Architecture Barcelona 2026. Đồng thời, sáng kiến Sustainable Tourism được thúc đẩy như một hướng tiếp cận mới nhằm gắn kết kiến trúc với sức khỏe cộng đồng, biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.
Tại Khu vực II (Trung và Đông Âu – Trung Đông), nhiều thách thức đến từ xung đột địa chính trị, thiên tai và khó khăn tài chính của các Hội thành viên. Trong bối cảnh đó, UIA Khu vực II đã tập trung duy trì kết nối nghề nghiệp, hỗ trợ các Hội thành viên vượt qua khó khăn, thúc đẩy hợp tác khu vực và tiếp tục bảo đảm sự tham gia của các quốc gia vào hoạt động chung của UIA.
Khu vực III (Châu Mỹ) ghi nhận nhiều hoạt động nổi bật được triển khai nhằm quảng bá Hội nghị UIA Barcelona 2026, tăng cường hợp tác với Liên đoàn Kiến trúc sư châu Mỹ (FPAA), hỗ trợ các Hội thành viên tham gia sâu hơn vào mạng lưới quốc tế, đồng thời thúc đẩy các chương trình học thuật, triển lãm và Biennale kiến trúc trên toàn khu vực.
Đối với Khu vực IV (Châu Á – Thái Bình Dương) – nơi Hội Kiến trúc sư Việt Nam là thành viên – tiếp tục được đánh giá là một trong những khu vực năng động nhất của UIA. Báo cáo của Phó Chủ tịch Zhang Li ghi nhận chuỗi hoạt động liên tục từ UIA Forum Kuala Lumpur 2024, các cuộc họp Hội đồng tại Seoul, các sự kiện của ARCASIA, đến công tác chuẩn bị cho UIA Forum Mumbai 2027 và UIA World Congress Bắc Kinh 2029. Bên cạnh đó, nhiều hoạt động học thuật và nghề nghiệp được tổ chức tại Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Pakistan, Hồng Kông và nhiều quốc gia khác tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng nổi bật của khu vực châu Á – Thái Bình Dương trong cộng đồng kiến trúc quốc tế.
Trong khi đó, Khu vực V (Châu Phi) phản ánh những thách thức đặc thù về tốc độ đô thị hóa, gia tăng dân số trẻ, sự phát triển của các khu định cư phi chính thức và tác động của biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, khu vực cũng ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực khi tăng cường hợp tác với Liên minh Kiến trúc sư châu Phi (AUA), mở rộng mạng lưới thành viên và thúc đẩy các chương trình hỗ trợ phát triển nghề nghiệp cho kiến trúc sư trên toàn châu lục.
Hội Kiến trúc sư Việt Nam tích cực hội nhập và tăng cường kết nối quốc tế
Bên lề Đại hội, TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội KTS Việt Nam, Trưởng đoàn đại biểu Hội KTS Việt Nam, cùng ThS.KTS Nguyễn Ánh Dương, Ủy viên Ban Đối ngoại Hội KTS Việt Nam, Trưởng Ban Truyền thông Tạp chí Kiến trúc, đã có các buổi gặp gỡ, trao đổi với lãnh đạo và đại biểu Hội đồng Kiến trúc sư châu Á (ARCASIA) cùng đại diện nhiều Hội thành viên của UIA nhằm trao đổi về các hoạt động hợp tác nghề nghiệp, chia sẻ thông tin về hoạt động của Hội KTS Việt Nam cũng như tăng cường kết nối giữa các tổ chức nghề nghiệp trong khu vực.
Trước khi tham dự Đại hội, hai đại biểu của Hội cũng đã tham dự Hội nghị Kiến trúc sư Thế giới UIA 2026 (UIA World Congress of Architects) với chủ đề “Becoming. Architectures for a Planet in Transition”. Tại đây, các đại biểu đã tham dự phiên toàn thể, hội thảo chuyên đề và diễn đàn học thuật về chuyển đổi sinh thái, đô thị bền vững, trí tuệ nhân tạo, đào tạo kiến trúc và tương lai nghề nghiệp, qua đó cập nhật những xu hướng mới của kiến trúc thế giới, đồng thời mở rộng quan hệ hợp tác chuyên môn với các tổ chức và đồng nghiệp quốc tế. Những hoạt động này tiếp tục khẳng định sự tham gia chủ động của Hội Kiến trúc sư Việt Nam vào các diễn đàn nghề nghiệp quốc tế, góp phần thúc đẩy hội nhập, trao đổi học thuật và nâng cao vị thế của kiến trúc Việt Nam trong cộng đồng kiến trúc thế giới.
Trong các ngày làm việc tiếp theo, Đại hội UIA sẽ tiếp tục xem xét báo cáo tài chính nhiệm kỳ, thảo luận và biểu quyết việc sửa đổi Điều lệ, Quy chế hoạt động của UIA, đồng thời tiến hành bầu Chủ tịch, Tổng Thư ký, Thủ quỹ, các Phó Chủ tịch và Hội đồng UIA nhiệm kỳ 2026–2029. Đại hội lần thứ XXX không chỉ đánh dấu sự chuyển giao bộ máy lãnh đạo của Liên hiệp Kiến trúc sư Quốc tế mà còn mở ra một giai đoạn phát triển mới của nghề kiến trúc trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với những thách thức ngày càng phức tạp về môi trường, công nghệ và phát triển đô thị. Những quyết sách được thông qua tại Barcelona sẽ góp phần định hình vai trò của cộng đồng kiến trúc sư toàn cầu trong việc kiến tạo một tương lai bền vững và bao trùm hơn.
An Du – TCKT.VN
(c) Tạp chí Kiến trúc
