Tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”: Kết nối di sản, thương mại và sáng tạo

Ngày 18/11/2026, tại chợ Đồng Xuân (số 1 Cầu Đông, Hà Nội), Tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)” đã diễn ra trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Chương trình do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc đồng hành cùng UBND phường Hoàn Kiếm và Công ty Cổ phần Đồng Xuân phối hợp tổ chức, nhằm trao đổi những định hướng, giải pháp phát huy giá trị di sản thương mại truyền thống, gắn với đổi mới mô hình kinh doanh, phát triển kinh tế sáng tạo và sự tham gia của cộng đồng.

Trước phiên tọa đàm, các đại biểu đã tham gia tour trải nghiệm “Chạm Đồng Xuân” cùng Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, khám phá không gian chợ và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.

Tọa đàm có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý, Hội Kiến trúc sư Việt Nam, các kiến trúc sư, nhà nghiên cứu, chuyên gia trong nước và quốc tế trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, bảo tồn di sản và phát triển đô thị; các nghệ sĩ tham gia Dự án Nghệ thuật Đồng Xuân cùng đông đảo tiểu thương đang kinh doanh tại chợ. Chương trình tạo nên diễn đàn trao đổi đa chiều, hướng tới tìm kiếm giải pháp chuyển đổi không gian và phương thức kinh doanh, đồng thời gìn giữ bản sắc của một di sản thương mại gắn bó với đời sống đô thị Hà Nội qua nhiều thế hệ.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, TS.KTS Phan Đăng Sơn – Chủ tịch Hội KTS Việt Nam nhấn mạnh định hướng chuyển dịch từ việc tổ chức các sự kiện sáng tạo mang tính thời điểm sang kiến tạo một hệ sinh thái sáng tạo đô thị bền vững. Trong đó, chợ Đồng Xuân được xác định là một trong những không gian trọng tâm, có tiềm năng kết nối thương mại truyền thống với văn hóa, nghệ thuật và các ngành công nghiệp sáng tạo. Việc nghiên cứu mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID), gắn với mạng lưới không gian văn hóa sáng tạo, không chỉ nhằm cải thiện diện mạo kiến trúc, cảnh quan mà còn hướng tới tạo ra những trải nghiệm mới, thúc đẩy thương mại và tăng cường kết nối cộng đồng.

TS.KTS Phan Đăng Sơn – Chủ tịch Hội KTS Việt Nam

Trong tham luận đề dẫn, ông Nguyễn Song Tùng – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Đồng Xuân khẳng định chợ Đồng Xuân là một di sản sống, nơi hoạt động giao thương, ký ức văn hóa và đời sống cộng đồng vẫn đang tiếp diễn. Theo ông, quá trình chuyển đổi không phải là xây dựng một không gian sáng tạo mới trên nền khu chợ cũ, mà cần bắt đầu từ việc nhận diện và phát huy những tiềm năng sáng tạo vốn có trong chính đời sống thương mại truyền thống. “Giữ hồn Kẻ Chợ, khơi nguồn sáng tạo và kiến tạo giá trị mới” là định hướng được ông nhấn mạnh, hướng tới mô hình phát triển vừa bảo đảm hiệu quả kinh tế, vừa duy trì bản sắc của chợ Đồng Xuân.

ông Nguyễn Song Tùng – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Đồng Xuân

Từ góc nhìn hợp tác quốc tế, bà Anne-Louise Mésadieu – Phó Chủ tịch Hội đồng vùng Île-de-France (Cộng hòa Pháp) chia sẻ kinh nghiệm kết hợp bảo tồn di sản, phát triển kinh tế tuần hoàn và đưa nghệ thuật vào không gian công cộng. Bà cho biết, quan hệ hợp tác giữa Hà Nội và vùng Île-de-France được duy trì từ năm 1989, với nhiều dự án tiêu biểu trong lĩnh vực bảo tồn di sản đô thị, trong đó có dự án biệt thự số 49 Trần Hưng Đạo. Đối với chợ Đồng Xuân, hai bên cũng đã có những hoạt động hợp tác liên quan đến kinh tế tuần hoàn và mô hình chợ không rác thải. Theo bà, việc đưa nghệ thuật vào các công trình công cộng như nhà ga, khu chợ hay không gian giao thông đang trở thành xu hướng đáng chú ý, góp phần nâng cao chất lượng trải nghiệm và mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa của cộng đồng.

Các tham luận chuyên đề tiếp tục mở rộng những góc nhìn về lịch sử, không gian và mô hình phát triển chợ Đồng Xuân. TS.KTS Emmanuel Cerise – Trưởng Đại diện vùng Île-de-France tại Hà Nội, Giám đốc Cơ quan Hỗ trợ Hợp tác Quốc tế vùng Paris tại Việt Nam (PRX-Vietnam) đề cập đến mối quan hệ giữa khu phố cổ, chợ Đồng Xuân và sự phát triển của hạ tầng thương mại, văn hóa. Thông qua những hình ảnh tư liệu về Hà Nội cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, tham luận cho thấy hoạt động thương mại tại khu vực 36 phố phường từ lâu đã gắn bó chặt chẽ với đời sống văn hóa, các ngành nghề thủ công và hình thức tổ chức không gian buôn bán đặc trưng của Hà Nội.

Ở góc độ nghiên cứu xu thế phát triển đô thị, TS.KTS Lư Thị Thanh Lê – Trường Đại học Liên ngành, Đại học Quốc gia Hà Nội giới thiệu những xu hướng toàn cầu trong kiến tạo không gian sáng tạo, tổ hợp sáng tạo và tổ hợp kinh doanh sáng tạo, góp phần mở rộng cơ sở tham chiếu cho việc nghiên cứu mô hình BID tại chợ Đồng Xuân.

TS.KTS Lư Thị Thanh Lê – Trường Đại học Liên ngành, Đại học Quốc gia Hà Nội

Bên cạnh các tham luận về mô hình phát triển, tọa đàm dành sự quan tâm đến vai trò của kiến trúc và nghệ thuật đương đại trong việc kích hoạt không gian chợ. Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn (Heritage Space), đại diện nhóm thực hiện Dự án Nghệ thuật Đồng Xuân, chia sẻ quá trình nghiên cứu không gian, tìm hiểu đời sống tiểu thương và triển khai các hoạt động nghệ thuật trong môi trường thương mại truyền thống. Theo ông, nghệ thuật cộng đồng không chỉ dừng lại ở việc trưng bày tác phẩm mà cần tạo ra sự tương tác thực chất với những người đang sinh sống, làm việc và sử dụng không gian. Nếu kiến trúc mở ra những không gian vật lý để con người gặp gỡ, tương tác, thì nghệ thuật có khả năng mở ra không gian tinh thần và cảm xúc, góp phần tạo nên sự đồng cảm và hòa nhập giữa các cộng đồng.

Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn (Heritage Space)

Tiếp cận từ góc độ kiến trúc, KTS Nguyễn Hồng Quang (TOOB Studio) đề xuất tận dụng những không gian chưa được khai thác hiệu quả trong chợ để tổ chức triển lãm, giới thiệu sản phẩm sáng tạo và kết nối các nhóm công chúng mới. Theo ông, sự kết hợp giữa kinh nghiệm kinh doanh của tiểu thương lâu năm với những ý tưởng, phương thức tiếp cận mới của giới trẻ có thể tạo ra cơ hội phát triển thương mại. Bên cạnh đó, việc cải thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng cảnh quan và nghiên cứu bổ sung các hoạt động vào buổi tối cũng là những hướng đi cần quan tâm, góp phần khai thác tiềm năng kinh tế đêm của khu vực phố cổ.

KTS Nguyễn Hồng Quang (TOOB Studio)

Cộng đồng tiểu thương – Chủ thể của quá trình chuyển đổi

Một trong những nội dung đáng chú ý tại tọa đàm là vai trò của cộng đồng tiểu thương trong quá trình chuyển đổi chợ Đồng Xuân. Dưới sự điều phối của TS.KTS Lư Thị Thanh Lê, các đại biểu đã trao đổi về khả năng kết hợp giữa đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế và bảo đảm sinh kế cho những người trực tiếp kinh doanh tại chợ.

Đại diện cộng đồng tiểu thương đã chia sẻ những câu chuyện gắn bó với nghề kinh doanh qua nhiều thế hệ, từ thời cha mẹ đến con cháu. Những câu chuyện này cho thấy chợ Đồng Xuân không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là không gian lưu giữ ký ức gia đình, truyền nối nghề nghiệp và duy trì những mối quan hệ xã hội đặc trưng của văn hóa Kẻ Chợ. Đồng thời, các tiểu thương cũng bày tỏ sự quan tâm đến tính phù hợp, hiệu quả thực tế của mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo, đặc biệt là những chính sách hỗ trợ chuyển đổi số và thúc đẩy hoạt động thương mại.

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Song Tùng nhìn nhận rằng, dù cộng đồng tiểu thương có kinh nghiệm kinh doanh lâu năm và sự gắn bó sâu sắc với nghề truyền thống, việc tiếp cận những phương thức kinh doanh mới vẫn còn khó khăn. Do đó, các hoạt động của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 có thể được xem là những bước thử nghiệm ban đầu, tạo điều kiện để người kinh doanh tiếp xúc với các ý tưởng mới, từng bước thay đổi tư duy. Tuy nhiên, dù chuyển đổi theo mô hình nào, chợ Đồng Xuân vẫn phải duy trì chức năng thương mại cốt lõi, bảo đảm sinh kế cho cộng đồng tiểu thương.

Từ kinh nghiệm quốc tế về phát triển không gian công cộng, KTS Đinh Đăng Hải – chuyên gia cao cấp Chương trình Thành phố sống tốt, Tổ chức HealthBridge Canada cho rằng người dân và tiểu thương không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà cần trực tiếp tham gia xác định nhu cầu, đề xuất giải pháp và đóng góp vào quá trình hình thành các dự án. Những nhu cầu cụ thể trong đời sống thường nhật cần được quan tâm trong quá trình thiết kế và tổ chức không gian.

Cũng tại phiên thảo luận, bà Bùi Thị Thanh Hương – Tổng Biên tập Tạp chí Kiến trúc, Hội KTS Việt Nam nhấn mạnh, sáng tạo không nên chỉ dừng lại ở những sự kiện mang tính thời điểm mà cần đi vào đời sống, phát triển từ chính nền tảng văn hóa, kinh tế và cộng đồng địa phương. Theo đó, việc nghiên cứu đưa chợ Đồng Xuân trở thành trái tim của hệ sinh thái sáng tạo Hà Nội cần được tiếp tục trên cơ sở những kết quả thử nghiệm thực tế, kết hợp kinh nghiệm của các chuyên gia trong nước và quốc tế.

Bà Bùi Thị Thanh Hương – Tổng Biên tập Tạp chí Kiến trúc, Hội KTS Việt Nam

Những trao đổi tại tọa đàm cho thấy, chuyển đổi chợ Đồng Xuân theo hướng tổ hợp kinh doanh sáng tạo không đơn thuần là bài toán cải tạo kiến trúc hay bổ sung các hoạt động nghệ thuật, mà đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, kết hợp giữa quản trị không gian, phát triển thương mại, bảo tồn di sản và sự tham gia của cộng đồng.

Thuỵ An – TCKT.VN
Ảnh: BTC
© Tạp chí Kiến trúc