Đường Lê Trọng Tấn mới hoàn thành đã tạo ấn tượng mới – mạnh về một thực nghiệm đồng bộ từ hạ tầng kỹ thuật, cây xanh, chiếu sáng cho tới biển quảng cáo. Thiết nghĩ cần có thời gian để chiêm nghiệm về sự “đột phá” trong thiết lập trật tự quản lý nhưng việc này cũng bộc lộ ít nhiều hạn chế khiến dư luận đã lên tiếng. Từ tình trạng lộn xộn trong hoạt động quảng cáo trên địa bàn Hà Nội thời gian qua, việc thử nghiệm đồng bộ hóa biển hiệu / quảng cáo trên tuyến đường là cần thiết, phù hợp với các văn bản quy định. Vấn đề là làm thế nào để “đường phố kiểu mẫu của Hà Nội” đẹp thêm, mang đậm dấu ấn văn hóa Thăng Long Hà Nội. Một thành phố văn hóa – lịch sử, đang khuyến khích sự phát triển năng động, sáng tạo thì đường phố kiểu mẫu cần hội đủ sự phong phú, đa dạng….
Nguồn: Họa sĩ Nguyễn Thế Sơn
Trật tự và hỗn loạn
Thiết kế quảng cáo cho một ngôi nhà thực tế là thiết kế lại mặt đứng cả ngôi nhà, ở quy mô một đường phố thì là thiết kế lại cảnh quan của cả đường phố – một việc làm khó khăn trong thời điểm hiện tại. Họa sĩ Nguyễn Thế Sơn đã thực hiện thành công dự án Triển lãm sắp đặt “Nhà Mặt phố” – Những tác phẩm của nghệ sĩ đã làm những người yêu mến cái đẹp lo lắng bởi quảng cáo hỗn loạn đang tràn lan không chỉ tại Hà Nội mà còn ở nhiều thành phố lớn khác.
Kiến trúc ngôi nhà là hình ảnh tĩnh, lâu dài – trong khi các nhà mặt phố thì chỉ chú trọng tới trang trí mặt đứng bằng hình khối, đường nét, mầu sắc và vật liệu hoàn thiện; Thiết kế quảng cáo ngoài nhà là hình ảnh động, có tính thời trang, sử dụng vật liệu nhẹ, dễ thay đổi, ngoài mầu sắc còn hỗ trợ bởi ánh sáng, âm thanh. Hình ảnh có thể động và tĩnh. Thiết kế quảng cáo không giới hạn ở mặt đứng mà còn tại các vị trí khác của công trình (đầu hồi, tầng cao) và cả ngoài công trình (cột, khung dàn quảng cáo độc lập).
Do sự phức tạp về kết cấu và nội dung, thiết kế quảng cáo chịu sự điều chỉnh bởi các văn bản quy định, quy phạm của 2 cơ quan quản lý: Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, Bộ Xây dựng. Ngành xây dựng đã ban hành văn bản “Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Phương tiện quảng cáo ngoài trời”: Không chỉ giải thích thuật ngữ, những quy phạm an toàn về kết cấu, an toàn điện, cháy nổ, chiếu sáng… tỉ mỉ mà còn tham chiếu đến Luật Quảng cáo, Luật Xây dựng, Luật Giao thông đường bộ, Luật Giao thông đường thủy nội địa, Luật Điện lực, Luật Đường sắt… Điều đáng quan tâm là mặc dù quản lý chi li đến vậy, thực tế quảng cáo quanh ta vẫn xấu và lộn xộn? Công bằng mà nói thì không chỉ riêng quảng cáo mắc căn bệnh này, nhưng vì nó đập vào mắt ta, tai ta, mũi ta trực tiếp / ngay lập tức, hàng ngày, hàng giờ nên cảm xúc tức thời là vậy.
Ồn ào và trầm lắng
Hà Nội ta đã có ít nhất hai những ví dụ tích cực trong lĩnh vực này: Một là đường Lê Trọng Tấn đang ồn ào và hai là phố Lãn Ông vốn rất trầm lắng. Hai ví dụ này cho hai kết quả khác nhau: Bên thì đang tiếp tục thảo luận, hoàn thiện; bên thì êm ái đồng thuận và đang âm thầm tự sửa mình. Tuy nhiên, cả hai đang có chung một bài học: Nếu không có một tổng chỉ huy quyết tâm tấn công vào cái xấu, cái lộn xộn, tùy tiện thì Hà Nội không bao giờ có cảnh quan đẹp bởi trang trí, quảng cáo trên đường phố. Ở đây cũng cho thấy một quan hệ bất đối xứng nữa – đó là quan hệ một / nhiều: Một nhà quản lý với quyết tâm cao có thể tạo lập trật tự, ngăn nắp ngay, nhưng muốn làm nó đẹp thì không dễ dàng; Ngược lại một KTS, họa sĩ, nghệ sĩ sắp đặt / quảng cáo giỏi cỡ mấy thì có thể thành công cho một công trình, nhưng với cảnh quan của một đoạn phố đã là không thể thì nói chi đến cả đường phố.
Sáng tạo và đùa chơi
Sở Văn hóa Thể thao Hà Nội và Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm (Bộ Văn hóa thể thao và Du lịch) đang mời gọi các KTS, nghệ sĩ tham gia sáng tác trang trí đường phố, triển lãm điêu khắc tại khuôn viên trụ sở tòa nhà, không gian công cộng… để đưa nghệ thuật đến cộng đồng. Việc này rất hay, thú vị – nhưng lại thêm một thách thức lớn của một cuộc đối thoại nhiều bên/nhiều vấn đề: Sáng tác cái gì? Ở đâu? Cho ai? Vẽ để chơi hay để làm gì?.. Thời buổi cơm áo gạo tiền, mấy ai thực tài mà đi vẽ chơi, nhưng vẽ để làm thật phải có tiền thật – phải là “dự án” – mà dự án thời nay thì khác xa với sáng tác: Những chuẩn mực về đẹp/xấu; đúng/sai; dung hòa giữa sự sáng tạo bay bổng với những quy trình, quy phạm chặt chẽ… Hành trình đến cái đẹp thật gian nan nhưng không phải là bế tắc, ở đây không hẳn là bài học thành công nhưng là một sự đánh giá/so sánh, KTS Lê Văn Lân – Phó Chủ tịch hội KTS Hà Nội đã nhận xét: Thiết kế trang trí chiếu sáng từ sân bay về trung tâm thành phố thì hiện nay Đà Nẵng đẹp hơn Hà Nội – Điều đó cho thấy: Nếu có cách làm phù hợp và chọn đúng đối tượng thì cái đẹp có cơ hội xuất hiện.
Nghiêm trang và phóng túng
Làm thế nào để thiết kế quảng cáo kết hợp với thiết kế đô thị tạo nên một cảnh quan đô thị vừa đẹp đẽ lại ngăn nắp? Trả lời câu hỏi này cần có thời gian, có thể là 1 năm, 5 năm, 20 năm và cũng có thể không có hồi kết. Chúng tôi viện dẫn hình ảnh những biển quảng cáo ở các khu phố khác nhau, tại các thời điểm khác nhau của thành phố Tokyo (Nhật Bản), hy vọng gợi ý cho Hà Nội và các thành phố một vài ví dụ để tham khảo và rút ra cách làm tốt cho mình.
KTS Trần Huy Ánh-TCKT.VN
( Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 05-2016)
