Trong thời đại số hóa, khi thông tin thường được tiêu thụ dưới dạng ngắn gọn, việc cầm trên tay một cuốn sách chuyên môn dày 200 trang có thể khiến nhiều người e ngại. Thế nhưng, “Kiến tạo thay đổi” lại là một ngoại lệ đầy thú vị. Tôi đã đọc một mạch hết cuốn sách này, vì nó không cung cấp công thức kỹ thuật khô khan, mà được viết như một lời tâm sự chân thành của những người làm nghề. Mỗi dự án, từ quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh cho đến thiết kế đô thị hay một công trình kiến trúc cụ thể, đều được kể lại bằng văn phong gần gũi, truyền tải trọn vẹn những giá trị cốt lõi và niềm đam mê của người thực hiện, nó biến những con số và ranh giới pháp lý cứng nhắc thành những câu chuyện sống động về con người và không gian.
Từ “Thiết kế” đến “Kiến tạo”: Một tư duy đa chiều
Điểm thu hút tôi ngay từ đầu chính là tiêu đề. Nhóm tác giả chọn dùng từ “Kiến tạo” thay vì “Thiết kế”. Trong đào tạo và giảng dạy, chúng tôi luôn nhấn mạnh rằng: Quy hoạch không chỉ là vẽ ra những viễn cảnh trên giấy. “Kiến tạo” mang hàm ý của sự tạo dựng những giá trị mới, nhưng quan trọng hơn, nó thể hiện quá trình thương thảo, sự hợp tác đa bên, vốn là giá trị quan trọng tạo dựng các đô thị linh hoạt và thích ứng với biến đổi. “Thay đổi” gợi mở về một sự chuyển mình tích cực, song hành với thay đổi không gian vật chất đơn thuần là các thay đổi về sinh kế, xã hội, tự nhiên, để hướng tới sự phát triển bền vững. Cuốn sách đã chứng minh rằng: Một nhà thiết kế, một nhà quy hoạch, một nhà kinh tế và tư vấn chính sách giỏi không chỉ là người giỏi kỹ thuật, mà phải là người biết kết nối các nguồn lực và dung hòa các lợi ích khác nhau để tạo ra tác động thực tiễn.
Vượt qua những khuôn mẫu pháp lý sẵn có
Một trong những giá trị lớn nhất mà “Kiến tạo thay đổi” mang lại chính là sự dũng cảm trong việc “vượt ranh giới”. Thông thường, các dự án thường bị bó hẹp trong những quy trình pháp lý và định mức có sẵn. Tuy nhiên, các dự án của enCity trong cuốn sách này cho thấy một tinh thần đổi mới sáng tạo mãnh liệt. Họ không chấp nhận những công thức cố định mà luôn tìm tòi, đặt ra những “đầu bài” mở hơn yêu cầu từ chủ đầu tư hay chính quyền, tính đến liên kết vật chất hoặc phi vật chất trên ranh giới rộng hơn. Dù là bài toán Metro tại TP HCM, đô thị công nghiệp 5.0 tại Singapore hay quy hoạch tại các vùng di sản như Cố đô Huế… mỗi giải pháp đều cho thấy một quy trình sáng tạo và tích hợp.
Bản sắc và Cộng đồng: Kim chỉ nam của người hành nghề
Dưới góc độ giảng dạy, tôi luôn trăn trở về việc làm sao để sinh viên hiểu được sự khác biệt giữa một bản quy hoạch “vô hồn” và một không gian có “sức sống”. Cuốn sách này đã trả lời điều đó thông qua hai yếu tố: Tính bản địa và Sự lắng nghe, thấu cảm. Các dự án không dừng lại ở giải pháp kỹ thuật mà luôn lấy cộng đồng làm trung tâm, đặt câu hỏi: Người dân sẽ sống ở đó như thế nào? Khu vực sẽ vận hành ra sao? Ngoài ra, cuốn sách cho thấy sự tinh tế trong việc bản địa hóa các yếu tố ngoại lai, hoặc phát triển dựa trên cấu trúc tự nhiên sẵn có. Những công trình văn hóa giữa đại ngàn Tây Nguyên hay nông nghiệp tuần hoàn là minh chứng cho việc công nghệ và tư duy hiện đại hoàn toàn có thể song hành cùng bản sắc.
Do đó, “Kiến tạo thay đổi” không chỉ là một cuốn sách chuyên môn dành cho những người trong ngành kiến trúc, quy hoạch, kinh tế, hạ tầng, chính sách và quản lý. Đây còn là một tài liệu tham khảo quý giá cho cả các cộng đồng. Đối với người làm nghề, cuốn sách như một lời nhắc: Phía sau mỗi đồ án là một cuộc “chơi” tìm tòi và sáng tạo, và phía sau mỗi đường nét vẽ là đạo đức nghề nghiệp và khát vọng về một tương lai nhân văn hơn. Đây thực sự là một cuốn sách truyền cảm hứng, thúc đẩy chúng ta tin vào sức mạnh của sự thay đổi và tầm quan trọng của việc kiên trì theo đuổi những giá trị dài hạn trong sự nghiệp kiến tạo không gian đáng sống.
PGS.TS.KTS Lê Quỳnh Chi
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 01-2026)
