Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra một phương thức mới trong quản trị, quy hoạch và phát triển đô thị. Từ dữ liệu không gian địa lý (GIS), mô hình hóa 3D đến định hướng xây dựng Đô thị song sinh (Digital Twin), Quảng Ninh đang từng bước chuyển từ quản lý đô thị dựa trên hồ sơ, bản vẽ sang quản trị dựa trên dữ liệu, công nghệ và khả năng dự báo.
Nguồn: Bộ Khoa học Công nghệ
Từ đô thị thông minh đến quản trị đô thị dựa trên dữ liệu
Quảng Ninh là một trong những địa phương sớm xác định xây dựng đô thị thông minh là một hướng đi quan trọng trong quá trình phát triển. Từ Đề án triển khai mô hình thành phố (TP) thông minh giai đoạn 2017-2020 với 32 nhiệm vụ, dự án, tỉnh đã từng bước hình thành hệ thống hạ tầng số, các nền tảng điều hành và các dịch vụ thông minh trong nhiều lĩnh vực như giao thông, môi trường, y tế, giáo dục, du lịch và quản lý đô thị. Trung tâm điều hành TP thông minh được đưa vào vận hành thí điểm từ năm 2019, tạo tiền đề cho việc tăng cường quản lý, điều hành dựa trên dữ liệu.
Trong giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là đưa công nghệ vào từng khâu quản lý, mà phải hình thành một hệ sinh thái dữ liệu có khả năng kết nối, chia sẻ và phân tích. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Quảng Ninh đã ban hành Kế hoạch hành động số 538-KH/TU ngày 19/5/2025, xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển nhanh, bền vững.
Với vai trò là cơ quan tham mưu, quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Ninh xác định: Dữ liệu, hạ tầng số, công nghệ mới và nguồn nhân lực số là những yếu tố nền tảng để các ngành, địa phương đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.
GIS – “Bản đồ số” của quá trình phát triển đô thị
Trong quản lý đô thị, GIS không đơn thuần là một công cụ, mà là nền tảng để tích hợp dữ liệu theo không gian, giúp các cơ quan quản lý nhìn nhận đô thị một cách trực quan và toàn diện hơn.
Trên nền tảng GIS, dữ liệu về quy hoạch, đất đai, giao thông, hạ tầng kỹ thuật, môi trường, công trình xây dựng và các lĩnh vực liên quan có thể được tổ chức, liên kết theo vị trí địa lý. Khi các nguồn dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, việc quản lý không còn dừng ở việc xem xét từng hồ sơ riêng lẻ mà có thể phân tích mối quan hệ giữa các đối tượng trong cùng một không gian đô thị.
Đây là hướng đi đang được Quảng Ninh đẩy mạnh. Theo lộ trình hiện nay, đến hết năm 2026, tỉnh phấn đấu chuyển đổi toàn bộ bản vẽ quy hoạch chung đô thị sang định dạng GIS trên nền cơ sở dữ liệu địa lý quốc gia đã chuẩn hóa; đồng thời thí điểm mô hình không gian 3D tại khu vực lõi đô thị Hạ Long và một số khu vực quy hoạch không gian ngầm. Giai đoạn 2027-2028 sẽ mở rộng GIS tới các đồ án quy hoạch phân khu, tích hợp mô hình 3D và nghiên cứu ứng dụng thực tế tăng cường (AR).
Như vậy, GIS đang từng bước trở thành một “lớp dữ liệu không gian” quan trọng, kết nối công tác quy hoạch với quản lý, giám sát và khai thác thông tin đô thị; đồng thời tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin quy hoạch thuận lợi, trực quan hơn.
Từ GIS và 3D đến Đô thị song sinh Digital Twin
Nếu như GIS giúp trả lời câu hỏi “đối tượng nằm ở đâu?”, mô hình 3D giúp hình dung “đô thị đang hiện hữu như thế nào”; thì Digital Twin hướng tới một bước phát triển cao hơn: Tạo ra một mô hình số có khả năng phản ánh, cập nhật và hỗ trợ phân tích trạng thái của đô thị thực.
Định hướng của Quảng Ninh là từng bước phủ kín dữ liệu GIS đến cấp quy hoạch chi tiết và từ năm 2029 tiến tới vận hành mô hình Đô thị song sinh (Digital Twin). Mô hình này sẽ đồng bộ dữ liệu 3D của các công trình xây dựng với dữ liệu GIS, qua đó mở ra khả năng giám sát trật tự xây dựng, quản lý hạ tầng và hỗ trợ phát triển đô thị thông minh dựa trên dữ liệu.
Khi đó, đô thị không chỉ được “số hóa” để quan sát mà còn có thể trở thành một không gian mô phỏng phục vụ phân tích và ra quyết định. Các phương án phát triển hạ tầng, tổ chức giao thông, quản lý không gian xây dựng hay ứng phó với các vấn đề môi trường có thể được nghiên cứu trên mô hình số trước khi triển khai trong thực tế.
Đây chính là điểm giao thoa giữa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị đô thị: Công nghệ không thay thế con người trong quyết định, mà cung cấp dữ liệu và công cụ tốt hơn để con người ra quyết định chính xác, nhanh chóng và có cơ sở hơn.
Kiến tạo đô thị thông minh: Lấy con người làm trung tâm
Cùng với GIS, 3D và Digital Twin, Quảng Ninh đang hình thành hệ sinh thái công nghệ gồm trung tâm điều hành thông minh, hạ tầng số, IoT, dữ liệu lớn, AI và các nền tảng số dùng chung. Đến năm 2026, tỉnh đã hoàn thành triển khai thử nghiệm Trung tâm giám sát, điều hành thông minh tỉnh (IOC) – Hướng tới đưa vào vận hành chính thức, hạ tầng số được mở rộng tới 100% xã, phường, đặc khu.
Điều quan trọng hơn cả là công nghệ được đặt trong mối quan hệ với nhu cầu thực tiễn. Quảng Ninh xác định phát triển đô thị thông minh chính là quá trình tích hợp từng bước, lựa chọn những giải pháp tạo ra giá trị thực cho quản lý nhà nước, người dân và doanh nghiệp.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, yếu tố con người và nguồn nhân lực công nghệ có vai trò quyết định. Quảng Ninh đã ban hành chính sách thu hút, hỗ trợ nhân lực về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2025-2030, tạo nền tảng hình thành đội ngũ chuyên gia, cán bộ có năng lực đáp ứng yêu cầu quản trị trong môi trường số.
Từ nền tảng đã tạo dựng, Quảng Ninh đang bước vào một giai đoạn phát triển mới: Xây dựng đô thị không chỉ hiện đại về không gian kiến trúc và hạ tầng, mà còn thông minh trong quản trị, linh hoạt trong vận hành và bền vững trong phát triển.
Trong hành trình phát triển, kiến tạo đô thị thông minh, hiện đại và giàu bản sắc, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ tiếp tục là những động lực quan trọng để Quảng Ninh mở rộng không gian phát triển, nâng cao chất lượng đô thị và kiến tạo một môi trường sống hiện đại, thuận tiện, an toàn và đáng sống, nơi dữ liệu được kết nối, công nghệ phục vụ con người và mỗi quyết định phát triển đều hướng tới giá trị bền vững cho tương lai.
Bùi thị Như Hoa
Trung tâm Ứng dụng Khoa học Công nghệ và Đổi mới Sáng tạo Sở Khoa học Công nghệ Quảng Ninh
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 09-2026)
