Kiến trúc bền vững và Triển lãm “Think global, build social”

Quá trình đào tạo và hành nghề kiến trúc thực tế mới chỉ phục vụ giới hạn cho một phần nhỏ dân số thế giới; với đa số người dân, đặc biệt là tầng lớp nghèo, việc tìm đến các KTS thiết kế nhà ở là điều quá xa xỉ đặc biệt tại khu vực có điều kiện. Chỉ 10 % dân số sẵn sàng chi trả cho công tác tư vấn thiết kế xây dựng, 10% trong số này thực sự cần đến các KTS, số còn lại thông qua các nhà thầu xây dựng. Như vậy, các KTS thực sự tham gia vào môi trường xây dựng xã hội chỉ khoảng 1% dân số toàn cầu. Hiện nay, các nhà nghiên cứu, các tổ chức xã hội đang mở rộng phạm vi hành nghề của các KTS nhằm tạo môi trường sống tốt và bền vững hơn cho người dân, đặc biệt khu vực điều kiện sống ít thuận lợi trên thế giới.

Hội thảo “Kiến trúc bền vững”
Hội thảo “Kiến trúc bền vững”

KIẾN TRÚC CHO CỘNG ĐỒNG

Tháng 12/2015, Viện Goethe Hà Nội, ĐH Khoa học ứng dụng Munich – CHLB Đức và Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội đã phối hợp tổ chức Hội thảo và Triển lãm với chủ đề: “Think Global, Build Social” (Tư duy toàn cầu – Xây dựng xã hội) nhằm giới thiệu và chia sẻ kinh nghiệm về vai trò, trách nhiệm và sáng tạo kiến trúc với sự tham gia của cộng đồng. Có lẽ đây là lần đầu tiên, các tổ chức quốc tế, cơ sở đào tạo kiến trúc, và đơn vị tư vấn bàn về một chủ đề mang tính toàn cầu, đó là Kiến trúc bền vững cho cộng đồng.
Phát biểu tại lễ khai mạc, TS. KTS. Ngô Kim Dung, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Kiến trúc HN cho rằng: “Kiến trúc không chỉ đơn thuần là nhà đẹp và các tiện ích, mà hơn thế nữa đó là sự thân thiện và phù hợp với môi trường, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu. Chúng ta mong muốn kiến trúc đem đến những điều có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, tôn vinh những giá trị truyền thống, giúp đỡ người nghèo và xây dựng môi trường sống bền vững”.
Giới thiệu triển lãm, TS. Almuth Meyer Zollitsch – Viện trưởng Viện Goethe Hà Nội cho biết: “Trong quá trình nghiên cứu về sự bùng nổ của các đại đô thị, sự gia tăng dân số, sự phát triển của dân số nghèo đặt ra trách nhiệm của kiến trúc là phải tìm ra các giải pháp đáp ứng nhu cầu của từng bộ phận dân cư. Triển lãm đã lựa chọn 15 dự án kiến trúc từ châu Á đến châu Phi được thực hiện trong 15 năm qua đã mang lại hiệu quả cho cộng đồng ở các địa phương”.

“TƯ DUY TOÀN CẦU, XÂY DỰNG XÃ HỘI”

Triển lãm giới thiệu các dự án theo các chủ đề về: Vật liệu, Văn hoá, Sự tham gia của cộng đồng và Thiết kế xây dựng.

Vật liệu xây dựng
Triển lãm giới thiệu các dự án của Emilio & Matteo Caravatti (Mali), Anna Heringer (Moroccovà Bangladesh), Green School của John & Cynthia Hardy (Indonesia). Đây là công trình đã góp phần khơi dậy và hồi sinh phần nào các giá trị truyền thống bị lãng quên.
Văn hoá
Nhiều khu ở của người nghèo xây dựng tự phát còn thiếu cơ sở hạ tầng như giao thông công cộng, cấp thoát nước, điện, trường học… và thiếu cả các địa điểm hỗ trợ phát triển văn hoá địa phương. Những dự án xây dựng quy mô nhỏ như thư viện, trung tâm văn hoá cộng đồng, trung tâm âm nhạc, thể thao … như chất xúc tác cho biến chuyển xã hội, góp phần gia tăng cơ hội, tiếp cận giáo dục và bản sắc địa phương.

Sự tham gia của cộng đồng
Sự tham gia của người dân địa phương, góp phần đạt được sự đồng thuận lâu dài và bền vững cho mỗi dự án. Ngay từ giai đoạn xây dựng ý tưởng, lập và xây dựng dự án, sự tham gia của cộng đồng là công cụ để liên kết cộng đồng sâu sắc hơn. Những can thiệp tích cực của Nhóm KTS Mass Design Group (Boston) và của Kounkuey Design Initiative (Los Angeles) đã thúc đẩy quá trình phát triển bền vững các vấn đề sinh thái, kinh tế và xã hội ở Rwanda và Kenia. Ở châu Âu, văn phòng Atelier d’architecture autogérée (aaa ở Paris) đề ra định nghĩa mới về sự tham gia của cộng đồng.
Định cư
Di cư, tị nạn và tình trạng thiếu nhà ở tại các quốc gia đang phát triển, đã xuất hiện khái niệm “nhà ở tối thiểu để tồn tại”. Chúng ta cần có giải pháp chính xác, hiệu quả và mang tính khuyến khích kinh tế để phát triển phù hợp với điều kiện văn hoá, xã hội và tài chính của mỗi địa phương. Nhóm KTS Chile Elemental đưa ra khái niệm về “incremental housing” cho nhóm thu nhập thấp, đó là mô hình nhà ở có thể điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện kinh tế. Teddy Cruz đề xuất giải pháp để cải thiện cuộc sống người dân vùng biên giới giữa California và Mexico vốn luôn bất ổn…

KIẾN TRÚC BỀN VỮNG

Trong khuôn khổ của chương trình, Hội thảo với chủ đề “Kiến trúc bền vững”, đã thu hút sự tham gia của TS.KTS. Markus Dobmeier – Trường ĐH Khoa học ứng dụng Munich – CH Liên bang Đức, Chủ tịch Liên đoàn hỗ trợ xây dựng trang trại; KTS. Đoàn Thanh Hà – VP Kiến trúc H&P Architect; KTS. Hoàng Thúc Hào – Trường ĐH Xây dựng Hà Nội và TS. KTS Khuất Tân Hưng – Trường ĐH Kiến trúc HN.
TS.KTS Markus Dobmeier: “studio mzamba – build together, learn together” – giới thiệu các giải pháp mới về nhà ở giá rẻ để hướng đến việc thực hiện “nhà ở cho mọi người” liên quan đến cách thức để phát triển thị trường xây dựng và doanh nghiệp cho cộng đồng. Vật liệu xây dựng thông thường sẽ không đáp ứng đủ nhu cầu ngày càng tăng và dần trở nên đắt đỏ, do vậy cần thiết các mô hình mới về kiến trúc và vật liệu xây dựng, các giải pháp nhà ở và kiến trúc cho cộng đồng người nghèo đô thị và nông thôn.

  •  KTS Đoàn Thanh Hà đã trình bày một số công trình liên quan đến các khu vực dễ bị tổn thương, nêu bật sự phối hợp của Kiến trúc, Môi trường tự nhiên và Môi trường xã hội với người dân địa phương là trung tâm. Nhấn mạnh ba tiêu chí linh hoạt, chi phí thấp, thi công nhanh – thông qua sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng tự nhiên, cách thức xây dựng truyền thống để người dân dễ dàng tự thực hiện và phát triển
  •  KTS Hoàng Thúc Hào với chủ đề “Happiness Architecture” đã giới thiệu một số giải pháp kiến trúc “nhà văn hoá cộng đồng” theo hướng bền vững về văn hoá / xã hội / kinh tế / môi trường và sử dụng vật liệu xây dựng địa phương. KTS Hoàng Thúc Hào cũng chia sẻ kinh nghiệm phát triển các dự án và hướng phát triển trong tương lai. 
  • TS. Khuất Tân Hưng thuyết trình về khai thác kinh nghiệm của kiến trúc truyền thống trong phát triển kiến trúc xanh ở Việt Nam. Đối chiếu với các tiêu chí của kiến trúc bền vững, thông qua các ví dụ cụ thể và đa dạng, tác giả đã chứng minh bản chất “xanh” của kiến trúc dân gian Việt Nam, từ cách lựa chọn và tối ưu hóa địa điểm định cư đến các giải pháp tổ chức không gian sống thích ứng với điều kiện khí hậu, từ phương thức khai thác và tận dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên đến những khả năng sử dụng vật liệu một cách tiết kiệm và thông minh… Từ các kinh nghiệm truyền thống, đề xuất khai thác áp dụng trong các giải pháp kiến trúc đương đại, hướng tới phát triển nền kiến trúc xanh giàu bản sắc ở Việt Nam.
Sáng 03/12/2015 PGS.TS.KTS. Nguyễn Tố Lăng - Phó Hiệu trưởng Nhà trường; TS. Almuth Meyer Zollitsch - Viện trưởng Viện Goethe Hà Nội và TS.KTS. Markus Dobmeier -  Trường ĐH Khoa học ứng dụng Munich cắt băng khai mạc triển lãm “Think Global, Build Social” tại Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội.
Sáng 03/12/2015 PGS.TS.KTS. Nguyễn Tố Lăng – Phó Hiệu trưởng Nhà trường; TS. Almuth Meyer Zollitsch – Viện trưởng Viện Goethe Hà Nội và TS.KTS. Markus Dobmeier – Trường ĐH Khoa học ứng dụng Munich cắt băng khai mạc triển lãm “Think Global, Build Social” tại Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội.

LỜI KẾT

Thông qua kinh nghiệm từ các dự án, triển lãm đã mở ra cách tiếp cận và phương thức hợp tác giữa cơ sở đào tạo, các tổ chức xã hội, doanh nghiệp, đơn vị tư vấn với mục tiêu đưa sinh viên tham gia thực hành, trải nghiệm các kiến thức của mình trong các chương trình “Thiết kế – Xây dựng” cho cộng đồng và giải quyết các vấn đề thực tế của xã hội. Thay mặt cho Ban tổ chức, Khoa Kiến trúc và Viện Đào tạo và hợp tác Quốc tế – Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội; PGS.TS Nguyễn Vũ Phương – Trưởng Khoa Kiến trúc đã gửi lời cảm ơn tới Bộ Xây dựng, Đại sứ quán CHLB Đức và Viện Goethe Hà Nội và bày tỏ hy vọng rằng triển lãm đặc biệt lần này sẽ thu hút được sự quan tâm của các giảng viên, các KTS, và đặc biệt là các sinh viên trong Trường để cùng hành động và góp phần xây dựng một xã hội bền vững, tươi đẹp hơn. 

IMG_7982

Các mô hình dự án ở Châu Phi trưng bày tại triển lãm

Tài liệu tham khảo:

1. www.hau.edu.vn – Đại học Kiến trúc Hà Nội
2. Goeth Institute, Think global, build Social ! Architectures for a better world
3. Hasan Fathy, Architecture for the poor

 

 

PGS.TS. Nguyễn Vũ Phương
Trưởng Khoa Kiến trúc – Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội

( Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 11 -2015 )