Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Hà Nội chính thức khởi động Chương trình Phát triển Thủ công Đương đại trên nền tảng Di sản Làng nghề với hoạt động mở màn: Chợ phiên Kết duyên Sáng tạo 2026 (diễn ra trong 2 ngày 13–14/6 tại Vincom Mega Mall Royal City). Đây là sáng kiến do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cùng Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam đề xướng, hướng tới xây dựng hệ sinh thái hợp tác giữa nghệ nhân, làng nghề truyền thống với các nhà thiết kế, nghệ sĩ, trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo.
Là thành phố sở hữu khoảng 1.350 làng có nghề và hơn 300 làng nghề được công nhận, Hà Nội đang nắm giữ nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt quý giá. Không chỉ lưu giữ những kỹ thuật chế tác tinh xảo, các làng nghề còn là nơi tích lũy tri thức bản địa, kinh nghiệm sản xuất và những giá trị thẩm mỹ được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, nhiều làng nghề đang đứng trước yêu cầu đổi mới sản phẩm, mở rộng thị trường, trong khi cộng đồng thiết kế đương đại lại thiếu cơ hội tiếp cận trực tiếp với tri thức nghề truyền thống.
Chương trình Phát triển Thủ công đương đại trên nền tảng Di sản Làng nghề được triển khai nhằm tạo ra những mô hình hợp tác mới, nơi nghệ nhân và nhà thiết kế cùng tham gia nghiên cứu, phát triển và sáng tạo sản phẩm trên nền tảng di sản. Qua đó, các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực cho đổi mới sáng tạo, đóng góp vào sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa Thủ đô.
TS.KTS Phan Đăng Sơn – Chủ tịch Hội KTS Việt Nam khẳng định: Chương trình “Phát triển Thủ công đương đại trên nền di sản làng nghề” chính là không gian để những người cùng chung tình yêu với văn hóa, sáng tạo và nghề thủ công gặp gỡ, chia sẻ và đồng hành: “Chúng tôi, Hội KTS Việt Nam và Tạp chí Kiến trúc, được “se duyên” cho mối tương giao này, luôn tin tưởng và chờ đợi những sự đồng thanh làm nên những đột phá sáng tạo mới nảy nở và đơm hoa kết trái”.
Mở đầu hành trình này là Chợ phiên Kết duyên Sáng tạo 2026, sự kiện đã thu hút hơn 60 nhà sáng tạo trẻ, đại diện 16 làng nghề truyền thống tiêu biểu cùng đông đảo công chúng, chuyên gia và doanh nghiệp tham gia trưng bày sản phẩm. Chợ phiên được thiết kế như một “điểm hẹn” của hệ sinh thái sáng tạo, nơi nghệ nhân, nhà thiết kế, nghệ sĩ, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo có cơ hội gặp gỡ, trao đổi và tìm kiếm các mô hình hợp tác lâu dài.
Trong suốt hai ngày diễn ra chương trình, nhiều hoạt động kết nối đã được tổ chức như: Workshop trải nghiệm nghề, trình diễn kỹ thuật thủ công, tọa đàm chuyên đề và các phiên kết nối trực tiếp giữa nghệ nhân với cộng đồng thiết kế. Đặc biệt, hoạt động “Mời Trầu & Giao Duyên” đã tạo nên không gian đối thoại cởi mở, các nghệ nhân giới thiệu chất liệu, kỹ thuật chế tác, chia sẻ câu chuyện làng nghề và nhu cầu hợp tác, đồng thời lắng nghe những ý tưởng sáng tạo từ các nhà thiết kế trẻ. Từ những cuộc gặp gỡ đầu tiên này, nhiều định hướng hợp tác đã được hình thành, mở ra cơ hội phát triển các dự án đồng sáng tạo trong thời gian tới.
Trong giai đoạn đầu, bên cạnh Kết duyên Sáng tạo, Chương trình Phát triển Thủ công Đương đại trên nền tảng Di sản Làng nghề còn triển khai ba hoạt động trọng tâm khác gồm:
- SUMMER CAMP “Re | Làng nghề tái sinh” là trại sáng tác thiết kế liên ngành quy tụ hơn 100 giảng viên, sinh viên đến từ nhiều trường đại học trong các lĩnh vực kiến trúc, mỹ thuật, thiết kế, di sản, truyền thông và công nghiệp sáng tạo. Chương trình đưa sinh viên trực tiếp đến các làng nghề truyền thống. Từ các dữ liệu thu thập được, các nhóm liên ngành sẽ bước vào giai đoạn sáng tác, phát triển các ý tưởng về nhận diện thương hiệu, thiết kế sản phẩm, mô hình kinh doanh và truyền thông cho làng nghề dưới sự hướng dẫn của các giảng viên, chuyên gia và doanh nghiệp. Các đồ án xuất sắc sẽ tiếp tục được UNESCO và các đối tác đồng hành hỗ trợ hoàn thiện thành sản phẩm ứng dụng trong giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 10/2026, trước khi ra mắt công chúng tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
- Cuộc thi sáng tạo “Theo bước di sản cộng đồng” 2026, hướng tới tìm kiếm những ý tưởng và giải pháp thiết kế có khả năng kết nối di sản với đời sống đương đại, biến các giá trị văn hóa bản địa thành nguồn lực phát triển bền vững cho cộng đồng. C- hương trình được thiết kế như một hành trình trải nghiệm chuyên sâu, nơi các thí sinh trực tiếp tham gia hoạt động điền dã tại các cộng đồng di sản, “cùng ăn, cùng ở, cùng làm” với nghệ nhân và người dân để khám phá chiều sâu văn hóa, kỹ thuật thủ công và những câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm.
- Giải thưởng Thiết kế quốc tế Trân Bảo Việt Nam được tổ chức nhằm tìm kiếm những ý tưởng thiết kế xuất sắc lấy cảm hứng từ di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của Việt Nam, góp phần đưa các giá trị truyền thống bước vào đời sống đương đại thông qua ngôn ngữ của thiết kế. Cuộc thi khuyến khích các nhà thiết kế, nghệ nhân, sinh viên và những người yêu sáng tạo khai thác chất liệu văn hóa bản địa, từ hoa văn, biểu tượng, kỹ thuật thủ công đến những câu chuyện lịch sử và bản sắc vùng miền để tạo nên các bộ sưu tập trang sức mang dấu ấn Việt Nam.
Theo bà Bùi Thanh Hương, Tổng Biên tập Tạp chí Kiến trúc – Hội KTS Việt Nam, Phó Trưởng Ban Tổ chức Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Tổng biên tập Tạp chí Kiến trúc: “Kỳ vọng lớn nhất của chương trình là tạo nền tảng cho các dự án đồng sáng tạo, góp phần nâng cao giá trị nghề thủ công truyền thống bằng tư duy thiết kế đương đại”.
Tiếp nối thành công của hoạt động mở màn, Ban Tổ chức đã chính thức phát động Open Call của Chương trình Phát triển Thủ công đương đại, tiếp tục mời nghệ nhân, làng nghề, nhà thiết kế, nghệ sĩ, maker, studio sáng tạo và doanh nghiệp tham gia xây dựng các dự án hợp tác. Từ các hồ sơ đăng ký, Ban Điều phối sẽ lựa chọn 10 dự án có tính khả thi để hỗ trợ phát triển.
Mỗi dự án được lựa chọn sẽ nhận kinh phí hỗ trợ phát triển sản phẩm, chương trình đồng hành chuyên môn kéo dài bốn tháng, kết nối chuyên gia, doanh nghiệp, nhà mua hàng và hỗ trợ truyền thông. Các sản phẩm hoàn thiện dự kiến sẽ được giới thiệu tới công chúng tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 vào cuối năm.
Thông qua chương trình, Hà Nội tiếp tục khẳng định định hướng đưa di sản trở thành nguồn lực cho đổi mới sáng tạo, hiện thực hóa các cam kết của Thành phố Sáng tạo UNESCO trong lĩnh vực thiết kế, đồng thời từng bước hình thành hệ sinh thái thiết kế thủ công đương đại, nơi nghệ nhân được nhìn nhận là những đối tác sáng tạo, tri thức truyền thống được phát huy bằng những phương thức mới và các giá trị văn hóa được chuyển hóa thành động lực phát triển bền vững cho Thủ đô.
Thuỵ An
Nguồn ảnh: TCKT
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 06-2026)
