KTS Việt Nam hội nhập tốt từ những góc độ nào?

Khá nhiều năm qua, từ “hội nhập” đã trở nên quen thuộc với giới KTS Việt Nam, nhất là những KTS hành nghề tư vấn – thiết kế chuyên nghiệp. Tuỳ vào mức độ hiểu biết, tính chất, quy mô công việc và mối quan tâm khác nhau của mỗi KTS.

Nhưng nhìn chung, có vẻ giới KTS chưa đặt mối quan tâm về “hội nhập” cùng với những hệ quả của nó đúng mức cần thiết. Cũng bởi khá nhiều vấn nạn, nếu có đặt ra thì cũng nằm ngoài tầm giải quyết của giới KTS, kể cả Hội KTS Việt Nam – Như Luật hành nghề, các chính sách hay văn bản quản lý dưới luật ban hành đồng bộ…

Một đồ án dự thi của KTS nước ngoài tại Việt Nam
Một đồ án dự thi của KTS nước ngoài tại Việt Nam

Nhưng bất kể mức độ quan tâm của chúng ta tới đâu, tiến trình hội nhập cũng cứ lừ lừ ập tới, nhẹ nhàng nhưng quyết liệt như mùa nước nổi ở đồng bằng Nam Bộ vậy.
Đó là nói ở góc độ khách quan.

Về mặt chủ quan, chúng ta vẫn cần, và có thể, chuẩn bị nhiều thứ để giảm thiểu rủi ro, hay để nhanh chóng làm quen với điều kiện làm việc theo “tập quán” mới của hội nhập. Cần phải khẳng định những lợi thế có thật của mình để tạo chỗ đứng bình đẳng với đối tác. Chí ít cũng tạo được sự tự tin cần thiết để hành nghề ngay trên sân nhà. Mà sự tự tin đã là một nửa của thắng lợi rồi.

Trước tiên, hội nhập không phải là cơ hội dành riêng cho một bên nào. Chúng ta chịu sự “xâm nhập” từ bên  ngoài thì các đối tác cũng có nhu cầu được hỗ trợ từ phía “nội địa” của chúng ta. Hãy tin là không ai “biết” chúng ta bằng chính mình. Có khi không phải “biết” bằng phân tích, lý luận mà biết bằng trực cảm của con người gắn liền với nơi chốn đã sinh ra, lớn lên và lăn lộn làm nghề. Thực sự nắm rõ đặc điểm môi trường xã hội và văn hoá của mình, thì mình đã thực sự mạnh, mạnh một cách bình đẳng trong cơ hội hội nhập – Khi đối tác chọn chúng ta làm “local architect”. Biên độ hợp tác khi đó, nếu không có khả năng chủ động giải quyết các giải pháp bản sắc hoá kiến trúc, thì chí ít cũng thẩm định tính phù hợp địa phương của giải pháp đối tác đưa ra.

Phương án đạt giải nhất cuộc thi thiết kế  trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc Gia
Phương án đạt giải nhất cuộc thi thiết kế
trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc Gia

Tương tự như thế, nếu chúng ta có ít kinh nghiệm, công nghệ, kỹ thuật hiện đại…. hơn đồng nghiệp bên ngoài, thì chúng ta hoàn toàn bình đẳng, thậm chí còn trội hơn ở những ý tưởng thiết kế cần khẳng định đặc điểm tinh tế của truyền thống địa phương. Biết chọn thế mạnh của mình, hợp tác để bổ sung mặt yếu trong các cuộc thi Kiến trúc trong nước là điều cần thiết, chúng ta nên tự tin và khiêm tốn chọn lựa cách hợp tác với đồng nghiệp nước ngoài.

Bên cạnh đó Ban tổ chức các cuộc thi Kiến trúc cũng cần nhìn thấy yếu điểm về tài chính của KTS trong nước để có đề thi phù hợp nhằm chọn ra được ý tưởng kiến trúc mạnh, chứ không  đòi hỏi hình thức thể hiện quá tốn kém.

Mặt khác, đồng thời cũng có một nghịch lý. Đó là kỹ năng sử dụng các phần mềm kiến trúc chuyên dụng của KTS trong nước, nhất là giới KTS trẻ, với chi phí rất cạnh tranh với KTS khu vực hoặc thế giới, ngoại ngữ và kỹ năng làm việc trong quy trình thiết kế hiện đại cũng là một rào cản cần cải thiện trong quá trình hội nhập. Điều này chỉ được cải thiện nếu có chính sách yêu cầu  hợp tác bắt buộc khi đồng nghiệp nước ngoài tiến hành khai triển các dự án thiết kế trên đất Việt Nam!

Phần lớn dự án kiến trúc quan trọng thời gian qua đều tổ chức thi tuyển quốc tế hoặc thi trong nước mở rộng. Trong đó không loại trừ mong muốn của nhiều chủ đầu tư là chỉ mời các KTS nước ngoài. Một số công ty thiết kế nước ngoài nghiêm túc lại luôn tìm hợp tác với KTS trong nước để làm đồ án dự thi. Theo quy định hiện hành của nhiều nước, các cuộc thi dạng trên sẽ lợi về nhiều mặt khi KTS trong  nước  được yêu cầu dự thi với sự hợp tác của  đồng nghiệp nước ngoài (để tăng giá trị kinh nghiệm) – Hoặc chí ít, các đồ án của đồng nghiệp nước ngoài khai triển ở Việt Nam phải có yêu cầu hợp tác bắt buộc với công ty tư vấn trong nước (chứ không tự làm như hiện nay) bằng cách  tranh thu hút nhân lực (do các công ty trong nước đào tạo) với lợi thế tài chính cao (do nhà nước Việt Nam cho phép nhận thiết kế phí cao hơn ít nhất 2,5 lần).

Năng lực của nguồn nhân lực Kiến trúc trong nước chắc chắn phải được cải thiện với cách khác hơn những gì chúng ta đang làm. Và nói chung, hội nhập của giới KTS chỉ có thể thành công tốt nhất khi có  tiến trình chuẩn bị và thao dượt với chính sách hỗ trợ hợp lệ (theo các hiệp định nhà nước đã ký), từng KTS và tổ chức hành nghề sẽ mạnh lên đồng bộ với cộng đồng quốc tế. 

Hội nhập, giới KTS phải chủ động chạy nhanh – Nhưng nếu không bị “trói” tay trói chân trong khi chạy thì vẫn tốt hơn!

 KTS Nguyễn Văn Tất

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc – Số 12-2015)