Quy chế quản lý kiến trúc 4 ô phố trước dinh Thống Nhất.
Từ năm 2003, Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP HCM đã nghiên cứu và áp dụng thí điểm việc quản lý quy hoạch theo Thiết kế đô thị tại 4 ô phố trước Dinh Thống Nhất – một khu vực có chức năng quan trọng, có nhu cầu phát triển sôi động và cần quản lý kiến trúc tốt tại khu trung tâm hiện hữu TP HCM. Với nguyên tắc Quy hoạch chiều cao các tòa nhà thấp dần về phía các công trình bảo tồn như Dinh Thống Nhất, Nhà thờ Đức Bà, Công viên 30-4… hình thức công trình phía Dinh Thống Nhất cũng được quy định chặt chẽ về chiều cao, có mái ngói, khoảng lùi… nhằm tái tạo lại không gian đặc trưng của các biệt thự đã xây dựng trước đây, có sự chuyển tiếp hợp lý với các công trình cao tầng đã xây dựng dọc đường Nguyễn Thị Minh Khai. Trong lõi ô phố được phép xây cao để tận dụng giá trị sử dụng đất của khu trung tâm thành phố. Trên cơ sở phương án thiết kế đô thị nêu trên, UBND Thành phố đã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc 4 ô phố trước Dinh Thống Nhất để quản lý. Đến nay đã có một số công trình xây dựng theo đúng các quy định nêu trên, có hình thức kiến trúc đẹp, phù hợp với cảnh quan khu vực.
Ý tưởng thiết kế đô thị 4 ô phố trước Dinh Thống Nhất
Quy định Quản lý nhà liên kế trong khu đô thị hiện hữu (được phê duyệt tại Quyết định 135/2007/QĐ – UBND ngày 08/12/2007 và Quyết định 45/2009/QĐ-UBND ngày 03/7/2009 của UBND Thành phố).
Năm 2007, trước nhu cầu cải tạo và xây dựng mới nhà ở tăng cao trên toàn Thành phố, nhằm chuẩn hóa quy định về thiết kế nhà ở liên kế trong đô thị, Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP HCM đã nghiên cứu và trình UBND Thành phố phê duyệt Quy định về kiến trúc đối với nhà liên kế trong khu đô thị hiện hữu tại TP HCM. Quy định cung cấp các chỉ tiêu cơ bản về quy mô, hình thức kiến trúc bên ngoài, mật độ xây dựng công trình,… đối với loại công trình kiến trúc nhà liên kế.
Sau hai năm triển khai áp dụng, đến năm 2009, Quy định về kiến trúc nhà ở liên kế trong đô thị hiện hữu tại TP HCM tiếp tục được hiệu chỉnh nhằm phù hợp hơn với thực tế.
Trong suốt thời gian qua quy định này đã được áp dụng một cách rộng rãi, cung cấp thông tin rõ ràng, minh bạch, đáp ứng số lượng lớn nhu cầu xây dựng và quản lý kiến trúc loại hình nhà liên kế trên toàn thành phố.
Quy chế quản lý không gian kiến trúc cảnh quan đô thị cho khu trung tâm hiện hữu TP HCM.
Khu trung tâm TP HCM là khu vực đô thị hiện hữu, có một mạng lưới đường phố, quảng trường với cấu trúc giao thông hợp lý, ổn định và hệ thống hạ tầng hoàn chỉnh. Công tác quản lý quy hoạch xây dựng trong khu trung tâm hiện hữu chủ yếu tập trung vào nội dung quản lý không gian kiến trúc đô thị. Các nội dung khác như chức năng sử dụng đất, mạng lưới giao thông, hệ thống không gian công cộng, cây xanh về cơ bản không có sự thay đổi lớn.
Để định hướng phát triển cho khu vực trung tâm thành phố trong tương lai, năm 2006, UBND TP HCM đã chỉ đạo Sở Quy hoạch – Kiến trúc triển khai tổ chức Cuộc thi “Ý tưởng thiết kế đô thị khu trung tâm hiện hữu thành phố mở rộng”. Phương án đoạt giải Nhất do Công ty Nikken Sekkei đề xuất đã được lựa chọn. Ngoài ra, các ý tưởng hay tại các phương án khác cũng được chọn lọc, tổng hợp để đưa vào áp dụng.
Trên cơ sở ý tưởng thiết kế đô thị đoạt giải, gói thầu “Lập Quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị tỷ lệ 1/2000 và Quy chế quản lý kiến trúc đô thị Khu Trung tâm hiện hữu TP HCM” đã được triển khai thực hiện. Nội dung Quy chế quản lý không gian kiến trúc cảnh quan khu trung tâm hiện hữu TP HCM (Quy chế quản lý kiến trúc đô thị cấp 2 theo quy định tại Thông tư 19/2010/TT-BXD) là thành phần hết sức quan trọng để đưa ý tưởng Quy hoạch Khu trung tâm vào thực tế phát triển và quản lý.
Sau khi được phê duyệt, Quy chế quản lý không gian kiến trúc cảnh quan khu trung tâm hiện hữu Thành phố (930ha) bao gồm 5 Chương, 55 Điều và 4 phụ lục kèm theo. Tại chương IV của Quy chế ngoài quy định cụ thể cho từng ô phố còn có bản vẽ minh họa ô phố phân vùng chi tiết.
Quy chế này đã cụ thể hóa một cách chi tiết các chỉ tiêu quy hoạch – kiến trúc đến từng lô đất trong khu vực bao gồm: Hệ số sử dụng đất, chiều cao, mật độ xây dựng, khoảng lùi công trình. Các danh mục công trình đề xuất bảo tồn, các quy định chung về không gian ngầm, quản lý kiến trúc cảnh quan. Đặc biệt là quy định các điều kiện ưu tiên về hệ số sử dụng đất nhằm khuyến khích đầu tư và phát triển các không gian vì lợi ích cộng đồng.
Hiện nay, sau khi Đồ án quy hoạch và Quy chế được ban hành, việc cung cấp thông tin quy hoạch – kiến trúc, quản lý, cấp phép xây dựng trong khu trung tâm hiện hữu TP HCM được thực hiện tuân thủ hoàn toàn theo đồ án và quy chế nêu trên.
Việc quản lý xây dựng khu trung tâm hiện hữu TP HCM theo Quy chế quản lý kiến trúc đã đem lại các kết quả đáng khích lệ, việc cung cấp thông tin quy hoạch trở nên rất nhanh chóng và rõ ràng. Các công trình tuân thủ các chỉ tiêu quy định tại Quy chế không phải lập thủ tục xin cung cấp chỉ tiêu quy hoạch – kiến trúc, người dân có thể tự tra cứu chỉ tiêu quy hoạch – kiến trúc và sử dụng các chỉ tiêu đã quy định trong quy chế để xin phép xây dựng.Bằng việc áp dụng Quy chế quản lý Khu Trung tâm hiện hữu, các thông tin quy hoạch được công khai, minh bạch, thời gian thực hiện thủ tục hành chính về xây dựng được rút ngắn đáng kể.
Quy chế Quản lý các trục đường Võ Văn Kiệt, Xa Lộ Hà Nội và Đại lộ Phạm Văn Đồng.
Vừa qua, UBND TP HCM đã ban hành các quyết định số 1067/QĐ-UBND ngày10/3/2014, số 1108/QĐ-UBND ngày 11/2/2014, số 1109/QĐ-UBND ngày 11/3/2014 phê duyệt Đồ án thiết kế đô thị và Quy chế quản lý kiến trúc 3 trục đường chính trong đô thị là Đại lộ Võ Văn Kiệt, Xa Lộ Hà Nội và Đại lộ Phạm Văn Đồng. Đây là các trục đường quan trọng của Thành phố mới được đầu tư xây dựng do đó nhu cầu phát triển dọc hai bên các trục đường này đang diễn ra nhanh chóng và mạnh mẽ. Các quy chế quản lý là công cụ phù hợp và hữu ích để quản lý nhằm hình thành cảnh quan đô thị khang trang, sự đồng bộ trong kiến trúc đô thị trên các trục đường đồng thời tạo sự công bằng, minh bạch cũng như điều kiện thuận lợi cho việc đầu tư xây dựng của nhân dân.
Quy chế Quản lý Quy hoạch Kiến trúc chung TP Hồ Chí Minh
Ngoài các quy chế quản lý đã được phê duyệt nêu trên, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đang xây dựng quy chế Quản lý Quy hoạch Kiến trúc chung TP HCM.
Quy chế quản lý quy hoạch – kiến trúc chung đô thị đang được biên soạn cơ bản bám sát quy định tại thông tư 19/2010/TT-BXD. Quy chế này nhằm quản lý quy hoạch không gian thành phố, quản lý đối với công trình kiến trúc, công trình hạ tầng kỹ thuật, giao thông; làm cơ sở pháp lý để quản lý chung về quy hoạch kiến trúc, cấp phép xây dựng công trình và nhà ở riêng lẻ theo Nghị định 64/2012/NĐCP và làm cơ sở tham khảo trong việc lập quy hoạch (phân khu và chi tiết), thiết kế đô thị, quy chế quản lý quy hoạch – kiến trúc cho các khu vực chưa có pháp lý quy hoạch.
Hiện nay, Quy chế Quản lý quy hoạch – kiến trúc chung TP HCM đã cơ bản hoàn thành, được sự góp ý của các cơ quan chuyên môn, UBND các quận huyện để trình UBND.
Để quy chế quản lý đô thị đi vào cuộc sống:
Qua việc áp dụng các quy chế vào quản lý xây dựng tại TP HCM, có thể rút ra một số kinh nghiệm sau:
– Quy chế quản lý đô thị là một công cụ rất đắc lực trong công tác quản lý đô thị. Để đạt được tính khả thi cao, các nội dung quản lý cần được xem xét kỹ, phù hợp với thực tế, cấp độ và quy mô khu vực đô thị mà quy chế được đưa vào áp dụng, cụ thể như:
Đối với Quy chế quản lý quy hoạch kiến trúc chung đô thị: Ngoài các nội dung mang tính bao quát theo quy định tại Thông tư 19/2010/TT-BXD, cần đưa vào các quy định về quản lý kiến trúc các công trình mang tính phổ biến như nhà liên kế, nhà biệt thự… trên cơ sở chỉnh sửa, áp dụng các quy định đang áp dụng như Quy định về kiến trúc nhà liên kế trong khu đô thị hiện hữu trên địa bàn TP.HCM (theo QĐ số 135/2007/QĐ-UBND ngày 8/12/2007 và QĐ số 45/2009/QĐ-UBND ngày 03/7/2009). Nếu thực hiện như vậy, về cơ bản, Quy chế chung có thể đáp ứng yêu cầu cấp phép xây dựng theo Nghị định 64/2012/NĐ-CP đối với các dạng công trình nhà ở đô thị. Đồng thời, trong quy chế cũng đưa vào các đầu mục quy định cần thiết để sau khi Quy chế được phê duyệt ban hành sẽ tiếp tục biên soạn, bổ sung (như quy định quản lý kiến trúc biệt thự chia cắt, công trình bảo tồn, công trình hỗn hợp.. ) để Quy chế chung ngày càng được hoàn thiện.
Bản vẽ hướng dẫn thiết kế đô thị Xa lộ Hà Nội
Đối với quy chế quản lý quy hoạch kiến trúc quận huyện: Không thực hiện lập quy chế quản lý quy hoạch – kiến trúc cho từng quận – huyện theo ranh giới hành chính mà nên căn cứ trên yêu cầu quản lý, căn cứ trên đồ án Quy hoạch chung thành phố, Quy chế quản lý quy hoạch kiến trúc chung đô thị của TP HCM phân vùng các khu vực có cùng các tính chất, yếu tố đặc thù (không nhất thiết phải theo ranh giới hành chính của quận huyện như khu đô thị hiện hữu, khu đô thị mới, khu bảo tồn sinh quyển, khu vực dọc các tuyến đường quan trọng, các khu trung tâm…) để lập quy chế tương đương với quy chế quản lý quy hoạch kiến trúc quận huyện quy định tại thông tư 19/2010/TT-BXD. Cách làm như vậy vừa đảm bảo yêu cầu quản lý vừa đảm bảo quy định pháp lý, vừa tránh được việc lập quy chế tràn lan tại các quận huyện với các nội dung trùng lặp hoặc thiếu sự gắn kết, liên tục đối với các khu vực nằm trên 2 địa giới hành chính quận, huyện khác nhau. Việc nghiên cứu Quy chế quản lý quy hoạch – kiến trúc cho từng khu vực đáp ứng được yêu cầu định hướng bố cục không gian đô thị của khu vực, làm cơ sở để xác định chỉ tiêu quy hoạch – kiến trúc đến từng lô đất, tạo sự đồng bộ về chiều cao, khoảng lùi công trình… phù hợp với tình hình đầu tư hiện nay.
– Quá trình lập, ban hành, áp dụng các quy chế cần có sự phối hợp chặt chẽ về mặt chuyên môn giữa các cơ quan chức năng, Sở ban ngành và các tổ chức xã hội nhằm đảm bảo việc xây dựng các quy chế phù hợp với các quy định của luật pháp, đồng thời sát với thực tế phát triển của đô thị, nhất là các yếu tố đặc thù của từng địa phương, khu vực. Như trường hợp Quy định Quản lý nhà liên kế trong khu đô thị hiện hữu (được phê duyệt tại Quyết định 135/2007/QĐ-UBND ngày 08/12/2007 và Quyết định 45/2009/QĐ-UBND ngày 03/7/2009 của UBND Thành phố) nghiên cứu quy định rất nhiều các trường hợp đặc biệt như nhà có diện tích nhỏ hơn 36m2, các trường hợp hợp khối kiến trúc, nhà tiếp giáp hai đường có lộ giới khác nhau… Quy chế quản lý không gian kiến trúc cảnh quan đô thị cho khu trung tâm hiện hữu TP HCM phân chia khu trung tâm thành các phân khu đặc thù để quản lý như: Phân khu 1 (Khu lõi Trung tâm Thương mại – Tài chính), phân khu 2 (Khu Trung tâm Văn hóa – Lịch sử), phân khu 3 (Khu bờ Tây sông Sài Gòn), phân khu 4 (Khu thấp tầng), phân khu 5 (Khu lân cận lõi trung tâm).
– Trong quá trình soạn thảo quy chế, cần coi trọng phản biện xã hội, tạo điều kiện cho sự tham gia của cộng đồng thông qua các tổ chức như Hội KTS, Hội QH, Trường ĐH, lấy ý kiến cộng đồng tại địa phương.
– Sau khi quy chế được phê duyệt, cần có sự tuyên truyền, phổ biến một cách rộng rãi để nhân dân có thể tiếp cận, tham khảo dễ dàng thông qua các hình thức như triển lãm, công bố, các kênh thông tin đại chúng như báo, đài, Internet… Trong tương lai, TP cần xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết để người dân có thể truy cập thông tin về quy hoạch qua các thiết bị điện tử cầm tay ở mọi lúc mọi nơi thông qua internet. Trong thời gian vừa qua, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đã tiến hành các hoạt động công bố, triển lãm thông tin quy hoạch, phương án kết quả cuộc thi khu trung tâm, cập nhật thông tin lên trang thông tin điện tử… đã đưa thông tin rộng rãi đến nhân dân thành phố.
– Cần có cơ chế để thu thập, tiếp nhận các thông tin phản hồi trong quá trình triển khai, áp dụng các quy chế này nhằm tiếp tục, điều chỉnh bổ sung hoàn thiện, làm cho các quy chế quản lý đô thị ngày càng rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu và gần gũi với người sử dụng. Hiện nay, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đang tiếp thu ý kiến các quận huyện, các cơ quan ban ngành liên quan, các chủ đầu tư dự án trong quá trình áp dụng Quy chế khu trung tâm hiện hữu 930 ha để tiếp tục bổ sung, hoàn chỉnh.
Việc sử dụng quy chế quản lý đô thị tại TP HCM là ví dụ hết sức sinh động cho thấy những ưu điểm, hạn chế, khả năng áp dụng cũng như vai trò của các quy chế, quy định quản lý đô thị. Mặc dù không tránh khỏi những thiếu sót nhất định, chặng đường đã qua đã đem lại những kiến thức, kinh nghiệm hết sức hữu ích, góp phần thúc đẩy sự phát triển của Thành phố đồng thời làm cho việc lập quy chế quản lý kiến trúc tại các khu vực khác của TP HCM cũng như các đô thị trên cả nước trong thời gian tới ngày càng thành công và hiệu quả hơn.
KTS Trần Chí Dũng
Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP Hồ Chí Minh
