Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý xây dựng và phát triển bền vững thị trấn Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh

Thị trấn Hương Khê là huyện lỵ của huyện Hương Khê, là một trong bốn đô thị trung tâm của vùng phía Tây của tỉnh Hà Tĩnh; có vị trí quan trọng về an ninh, quốc phòng; giữ vai trò là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học – kỹ thuật, đầu mối giao thông, giao lưu với các huyện trong Tỉnh. Thị trấn Hương Khê được xây dựng từ năm 1974 và được Chính phủ quyết định là thị trấn huyện lỵ năm 1985. Hiện nay, Thị trấn có tổng diện tích đất tự nhiên 566,25 ha, được chia thành 19 khu phố trực thuộc, với quy mô dân số là 11.280 người.

Vị trí thị trấn Hương Khê – Hà Tĩnh

Trong những năm qua, công tác quy hoạch và đầu tư xây dựng thị trấn Hương Khê đã đạt những kết quả đáng kể, tạo dựng được cơ sở hạ tầng thiết yếu, đáp ứng nhu cầu đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Tuy nhiên, đến nay thị trấn Hương Khê mới chỉ đạt được tiêu chuẩn đô thị loại V. Trong đô thị còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát triển không bền vững. Một trong những nguyên nhân của tình trạng trên là do công tác quản lý xây dựng và phát triển Thị trấn còn nhiều bất cập, kém hiệu quả.

Bản đồ quy hoạch tổng mặt bằng sử dụng đất TT Hương Khê.

1. Về quản lý xây dựng thị trấn Hương Khê

  • Đến nay, quy hoạch chung và quy hoạch phân khu Thị trấn cơ bản đã hoàn thành. Tuy nhiên, quy chế quản lý không gian kiến trúc cảnh quan chưa được ban hành; quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 chưa được triển khai, nên thiếu cơ sở để cấp phép xây dựng và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà.
  • Việc tổ chức thực hiện quy hoạch như cắm mốc chỉ giới xây dựng chưa được triển khai.
  • Công tác kiểm soát các công trình cải tạo và xây dựng mới bị buông lỏng, dẫn đến trật tự xây dựng đô thị không đảm bảo. Tình trạng lấn chiếm đất công, xây dựng tự phát dọc tuyến quốc lộ và khu phố còn phổ biến, làm cho bộ mặt một đô thị kém mỹ quan.

2. Phát triển đô thị Hương Khê

  • Độ bền vững của một đô thị phụ thuộc rất nhiều vào việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu đầu ra bằng biện pháp thu gom, quản lý các loại chất thải. Tuy nhiên, chế độ thủy văn của sông Ngàn Sâu và sông Tiêm luôn là nguy cơ gây lũ quét, úng lụt chưa được khống chế. Tác động tiêu cực của gió Lào, ô nhiễm tiếng ồn và sự cản trở giao thông của tuyến đường sắt Bắc – Nam đi qua chia cắt đô thị vẫn chưa có giải pháp khắc phục. Nguồn nước mặt và nước ngầm bị ô nhiễm do lũ lụt, hóa chất, thuốc trừ sâu, xăng dầu và đá vôi đang tồn tại.
  • Nguồn lực phát triển Thị trấn rất hạn hẹp, trong khi đó diện tích đất xây dựng thuận lợi khoảng trên 500ha, chiếm gần 90% quỹ đất đô thị chưa được khai thác sử dụng để tạo nguồn vốn xây dựng đô thị.
  • Trong Thị trấn, nhiều hạng mục công trình kết cấu hạ tầng xã hội và kỹ thuật đã được xây dựng và đưa vào sử dụng, vấn đề đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước mặt và nước thải vẫn chưa được quan tâm. Hệ thống đê bao bảo vệ lũ cho đô thị từ sông Ngàn Sâu và sông Tiêm chưa được hoàn thiện. Tuyến đường vành đai phía Đông vừa để chống lũ mới đang được thi công, nhưng chưa đảm bảo cao trình vượt lũ. Đặc biệt, trong Thị trấn mới có khoảng 78% hộ dân cư được cấp nước sạch. Tỷ lệ thu gom chất thải rắn mới đạt khoảng 86%. Nghĩa trang và các công trình xử lý ô nhiễm chưa được đầu tư xây dựng theo quy hoạch.
  • Một trong những nguyên nhân của tình trạng trên là do nguồn vốn đầu tư còn hạn chế. Khả năng sinh kế của người dân Thị trấn còn khó khăn. Đến nay, thu nhập bình quân đầu người hàng năm mới đạt 11,270 triệu đồng. Tổng nguồn thu của Thị trấn năm 2014 mới đạt 290,6 tỷ đồng.
  • Sức cạnh tranh của đô thị trước hết phụ thuộc vào thị trường, môi trường đầu tư và các điều kiện thu hút đầu tư, nhưng vì là một đô thị nhỏ nên chỉ số cạnh tranh của Thị trấn so với các đô thị của khu vực phía Đông của Tỉnh còn rất thấp.
  • Năng lực quản lý của chính quyền Thị trấn còn hạn chế. Sự huy động và phát huy sự tham gia của cộng đồng và dân cư chưa được quan tâm.
Cảnh quan hồ Bình Sơn, trung tâm thị trấn Hương Khê.

Để khắc phục những tồn tại yếu kém trên nhằm nâng cao hiệu quả trong quản lý xây dựng, đảm bảo cho thị trấn Hương Khê phát triển bền vững trong giai đoạn tới, cần thiết cần phải áp dụng một số biện pháp sau:

1. Tăng cường đầu tư cho công tác quy hoạch và kế hoạch, đặc biệt là lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, trên cơ sở huy động các nguồn vốn từ doanh nghiệp (để lập quy hoạch chi tiết các khu dự án xây dựng tập trung) và vốn từ cộng đồng, dân cư (để lập quy hoạch chi tiết các khu dân cư hiện có theo mô hình quy hoạch cộng đồng), có sự hỗ trợ của ngân sách Nhà nước: Đồng thời giao cho các khu phố triển khai các quy hoạch chi tiết 1/500 trên, theo sự hướng dẫn của Sở Xây dựng và Phòng quản lý đô thị Huyện.

Để phát huy hiệu lực của quy hoạch và kế hoạch, chính quyền Huyện và Thị trấn chủ động tổ chức soạn thảo các quy định quản lý theo quy hoạch và quy chế quản lý không gian kiến trúc cảnh quan trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, trên cơ sở đó thực hiện việc công bố và công khai quy hoạch đến các tổ dân phố và cộng đồng dân cư của Thị trấn.

2. Lập và tổ chức thực hiện kế hoạch đầu tư xây dựng Thị trấn đến năm 2020, trong đó ưu tiên các hạng mục đầu tư sau:

– Tập trung xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật khung của đô thị, trước hết là tuyến đường vành đai phía Đông; hệ thống thoát nước mưa và nước thải; các công trình thủy lợi trị thủy sông Ngàn Sâu, sông Tiêm; nâng cấp hệ thống cấp nước sạch;
– Xây dựng chính sách tạo điều kiện, cải cách thủ tục hành chính trong cấp phép xây dựng và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà, làm cơ sở hướng dẫn cho dân tự xây dựng nhà ở cho mình;
– Đầu tư cải thiện môi trường sống đô thị, xử lý các nguồn ô nhiễm và khắc phục tình trạng gió Lào bằng biện pháp quy hoạch và công nghệ thích ứng.

3. Thu hút đầu tư cải tạo và xây dựng đô thị; trong đó nguồn vốn cải tạo và xây dựng đô thị được dựa trên ba trụ cột chủ yếu sau:

– Ngân sách Nhà nước đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng diện rộng và khung;
– Sử dụng quỹ đất tạo nguồn vốn thông qua biện pháp đấu giá quyền sử dụng đất và hợp thức hóa quỹ đất, nhà đã xây dựng tự phát nhưng phù hợp với quy hoạch;
– Huy động vốn của dân cư, cộng đồng và doanh nghiệp.

4. Nâng cao năng lực quản lý xây dựng và đầu tư phát triển đô thị, đặc biệt là việc phát huy đầy đủ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của chính quyền các cấp từ UBND, HĐND Tỉnh, Huyện đến Thị trấn theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 77/2013/QH13, trong đó:

– Tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng và đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng diện rộng và khung của chính quyền và cơ quan tham mưu tỉnh Hà Tĩnh;
– Phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện của chính quyền huyện Hương Khê trong việc lập, xét duyệt, thực hiện quy hoạch; giải quyết các thủ tục hành chính, đầu tư xây dựng các công trình đô thị theo thẩm quyền;
– Nâng cao năng lực cho chính quyền thị trấn Hương Khê trong việc giám sát trật tự xây dựng đô thị, huy động các nguồn lực của cộng đồng dân cư và tổ chức đời sống dân cư; giữ gìn trật tự đường phố, bảo vệ môi trường, lập quy hoạch cộng đồng; vận động nhân dân hiến đất, tự phá dỡ các công trình vi phạm quy hoạch để chỉnh trang đô thị.

5. Tuyên truyền nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên, dân cư trong việc quản lý xây dựng và phát triển đô thị. Sức mạnh và nguồn lực của dân cư và cộng đồng là rất lớn, cần phải được coi trọng. Vì vậy, việc xây dựng cộng đồng đoàn kết, thông minh và tự giác không chỉ là một nhiệm vụ chính trị trọng tâm, mà còn là tiêu chí đảm bảo cho thị trấn Hương Khê phát triển bền vững, góp phần thực hiện chiến lược giảm thiểu sự cách biệt và sự phát triển chênh lệch giữa vùng phía Tây và vùng phía Đông của tỉnh Hà Tĩnh.

THS. KTS. Nguyễn Việt Hùng
Phó Giám đốc Sở Xây dựng, Viện trưởng Viện Quy hoạch – Kiến trúc xây dựng Hà Tĩnh
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10 – 2015)