CONINCO với Kiến trúc xanh trong các tòa nhà làm việc và trụ sở cơ quan tại Việt Nam

Nhìn nhận về những đóng góp to lớn của các Doanh nghiệp tư vấn đầu tư xây dựng cho Hà Nội trong 20 năm vừa qua, không thể không nhắc đến vai trò của Công ty Cổ phần tư vấn công nghiệp thiết bị và kiểm định xây dựng CONINCO với vai trò giám sát và triển khai xây dựng nhiều công trình trọng điểm của Thủ đô. Trong lĩnh vực tư vấn kiến trúc, CONINCO đã đóng góp một số dự án tạo nên điểm nhấn quan trọng cho kiến trúc Hà Nội thời kỳ mới như dự án Viettel Tower, và gần đây là Trụ sở Viện kiểm sát nhân dân tối cao… Các công trình do CONINCO thiết kế đã mang tới một phong cách mới về tạo dựng các tòa nhà làm việc và trụ sở của Hà Nội theo định hướng kiến trúc Xanh – kiến trúc phát triển bền vững, tạo tiền đề phát triển phong cách sống và làm việc mới của nhân dân Thủ đô. 
Tạp chí Kiến trúc đã có cuộc trao đổi với GS.TS.KTS Nguyễn Việt Châu – Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kiến trúc – Bộ Xây dựng và KTS Nguyễn Đăng Quang – Phó Tổng Giám đốc Cty CONINCO về những vấn đề lí luận và thực tiễn trong thiết kế các tòa nhà làm việc và trụ sở Xanh tại Việt Nam, đặc biệt tại Hà Nội. 
Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!
Phóng viên (P/V): Thưa Giáo sư, với vai trò là trung tâm hành chính – chính trị của cả nước, Thủ đô Hà Nội đã và đang tập trung xây dựng nhiều tòa nhà làm việc và trụ sở nhằm tạo nên những không gian làm việc mới, tiện nghi hiện đại… Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là cần phải nghiên cứu các giải pháp thiết kế kiến trúc như thế nào để tránh được những phòng làm việc cũ kỹ chật chội, tạo nên những không gian làm việc mới, nâng cao hiệu quả và chất lượng công tác.. GS có thể chia sẻ những tiêu chí trong thiết kế xây dựng các công trình Trụ sở làm việc và xu thế mới trên Thế giới hiện nay?
GS.TS.KTS Nguyễn Việt Châu: 
Nhiệm vụ của kiến trúc là tạo ra môi trường sống thứ hai cho con người. Nó chủ yếu bao gồm hai loại: môi trường ăn ở, nghỉ ngơi và môi trường làm việc mà ở đó con người tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần, nuôi dưỡng, duy trì và phát triển xã hội loài người. Trong nhiều năm gần đây, đặc biệt là từ những thập kỷ cuối của thế kỷ trước cùng với việc nâng cao chất lượng sống trong ngôi nhà ở, trên thế giới người ta đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng môi trường làm việc. Chất lượng của các toà nhà làm việc, trụ sở cơ quan…(gọi chung là office building) được đánh giá qua hai tiêu chí: “tiện nghi” và “thẩm mỹ”.
Tiêu chí “thẩm mỹ” là tiêu chí chung cho mọi loại hình công trình kiến trúc, ở đây tôi muốn nói rõ hơn về tiêu chí “tiện nghi”. Chúng ta phải hiểu “tiện nghi” không đơn giản chỉ là số lượng mét vuông (m2) sàn làm việc trên một đầu người mà quan trọng hơn cả là chất lượng chỗ làm việc đó về chiếu sáng (đảm bảo độ sáng đủ để dễ nhìn và nhìn rõ), âm thanh (đảm bảo chống ồn – tạo sự yên tĩnh), thông gió, nhiệt độ, độ ẩm thích hợp để tạo ra một không gian làm việc tiện nghi dễ chịu thoải mái nhằm nâng cao tối đa hiệu quả làm việc
Không gian nội thất tòa nhà Trụ sở điều hành và trung tâm phức hợp Viettel
P/V: Thưa KTS Nguyễn Đăng Quang, dưới góc nhìn của một KTS trẻ nhưng đã trải qua nhiều kinh nghiệm thiết kế các tòa nhà làm việc và trụ sở, anh có những quan điểm như thế nào về thiết kế các công trình làm việc và trụ sở hiện nay?
KTS Nguyễn Đăng Quang: Theo lẽ thường, mọi người luôn quan niệm ngôi nhà là tổ ấm, là nơi trở về sau những bộn bề của một ngày làm việc nên ngôi nhà thường được chăm chút trở thành không gian nghỉ ngơi thư giãn thoải mái. Tuy nhiên, cuộc sống năng động, tất bật khiến văn phòng làm việc trở thành “ngôi nhà” thứ 2 – nơi mỗi cá nhân gặp gỡ, trao đổi với đồng nghiệp, nỗ lực phấn đấu và cống hiến nhằm khẳng định vai trò của cá nhân với xã hội. Sự hao tốn năng lượng cho mục đích công việc, thậm chí là “vắt kiệt” năng lượng vì mục đích vươn lên trong cuộc sống khiến mỗi cá nhân đều có nhu cầu được cân bằng lại ngay tại “ngôi nhà” thứ 2 này. 
Tôi đã gặp không ít bạn trẻ, và thậm chí nhiều viên chức không còn trẻ, khi biết tôi là KTS, họ đã luôn đặt cho tôi câu hỏi: Tại sao không gian làm việc luôn khô cứng? Tại sao không có những không gian sống động khiến mọi người có thể gắn kết với nhau như thành viên trong một gia đình??? Tôi cho rằng, đó là những vấn đề mới làm thay đổi những quan niệm cơ bản trong thiết kế các tòa nhà làm việc hay trụ sở hiện nay. Đã đến lúc, cần tạo lập không gian làm việc linh hoạt, thân thiện, kết nối các cá nhân vào hoạt động tập thể, làm tăng cảm hứng sáng tạo và hiệu quả của mỗi thành viên. 
 
P/V: Thưa GS, Kiến trúc Xanh đang là xu thế chung của thế giới. Xin GS giải thích về KTX và việc ứng dụng nó vào các công trình trụ sở tại Việt Nam?
GS.TS.KTS Nguyễn Việt Châu: Trong một thời gian dài, ỷ vào tiến bộ khoa học kỹ thuật, người ta thiết kế và xây dựng các office building chủ yếu dùng điện năng để chạy điều hòa nhiệt độ, thông gió cưỡng bức, ánh sáng nhân tạo (đèn điện…) góp phần dẫn tới các hiểm nguy: hiệu ứng nhà kính, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu.
Kiến trúc Xanh (KTX) ra đời là để khắc phục hậu quả đó. KTX không đơn giản  chỉ là kiến trúc cộng với cây xanh mà phải hiểu nó với nghĩa rộng hơn là Kiến trúc thân thiện với môi trường. Việc đưa cây xanh vào kiến trúc cũng là một giải pháp, song quan trọng nhất trong KTX là sử dụng năng lượng tự nhiên, năng lượng sạch (năng lượng mặt trời, năng lượng gió…), giảm phát khí thải, tái tạo nước và phế thải…. nhằm tạo tiện nghi về nhiệt độ, thông gió, độ ẩm, chiếu sáng… cho môi trường làm việc.
KTX giai đoạn đầu được gọi là KTX đơn giản được ứng dụng ở các nước đang phát triển, đặc biệt là ở các nước nhiệt đới. Giải pháp KTX chủ yếu dựa vào việc chọn vị trí, tận dụng địa hình khu đất xây dựng (tránh san ủi), chọn hướng nhà, hình khối cũng như chi tiết cấu tạo kiến trúc sao cho tận dụng được ánh sáng tốt từ hướng Bắc – Nam tránh nắng chiếu dọi trực tiếp từ hướng Đông – Tây… đón được gió mát về mùa hè, tránh được gió lạnh về mùa đông… Loại KTX đơn giản áp dụng vào Việt Nam sẽ rất phù hợp. KTX đơn giản không đòi hỏi tiền bạc đầu tư, song tác dụng của nó hạn chế và không phải lúc nào cũng thực hiện được. Chính vì vậy, ở các nước phát triển, KTX sử dụng Công nghệ cao được nghiên cứu phát triển mạnh trên nguyên tắc dùng năng lượng mặt trời, năng lượng gió để tạo ra năng lượng sạch vận hành hệ thống điều hòa nhiệt độ, thông gió, chiếu sáng, cũng như hệ thống lọc, sử lý tái tạo nước thải của tòa nhà làm việc.
 
P/V: Thưa KTS Nguyễn Đăng Quang, anh có thể chia sẻ với bạn đọc những ý tưởng KTX đã được ứng dụng như thế nào trong các công trình do anh và CONINCO thực hiện? 
KTS Nguyễn Đăng Quang: Tư vấn thiết kế là một lĩnh vực mũi nhọn mà CONINCO rất chú trọng. Kế thừa kinh nghiệm thực tế trong quá trình quản lý giám sát nhiều công trình phức hợp và trọng điểm quốc gia – Sáng tạo, KTX, Kết hợp khoa học tiên tiến và công nghệ kỹ thuật của nước ngoài chính là quan điểm thiết kế mà CONINCO theo đuổi. Sự hợp tác quốc tế của CONINCO với một công ty tư vấn thiết kế có uy tín của Nhật Bản – Nihon Sekkei đã khiến những quan điểm của chúng tôi đã được chuyển hóa thành một số sản phẩm thiết kế nổi bật như : 
Với dự án Tòa tháp Viettel, ý tưởng về tòa tháp Xanh được hình thành từ giải pháp xoay hình khối công trình phù hợp với quy hoạch chung, thiết kế khí động học làm giảm tối đa xung đột trực tiếp của hướng nắng mặt trời vào công trình. Phần đế công trình được phủ lớp thảm xanh không làm ngắt mạch trục cảnh quan xanh kết nối 2 hồ công viên cảnh quan tại khu vực. Các không gian sinh hoạt chung, phòng ăn được trang bị đầy đủ thiết bị với hệ thống cây xanh tại sân vườn và tầm nhìn thoáng rộng… đã tạo nên không gian nghỉ ngơi thoải mái, bên tách trà tạo sự gắn kết với nhau như trong một gia đình lớn. 
Khác với những tòa nhà làm việc đơn thuần, chúng tôi muốn vượt qua quan niệm thông thường về ý tưởng thiết kế Trụ sở Viện kiểm soát Nhân dân tối cao. Ý tưởng thiết kế chủ đạo của dự án chính là lõi thông tầng, hiệu ứng “ống khói” đã tạo nên một vòng giao thông vận động vòng tròn. Công trình như một thực thể sống động – có nhịp thở và mạch máu nuôi sự sống – nơi những người dân đến làm việc cảm nhận sự thân thiện, gần gũi và họ được bảo vệ. Trái tim của tổ hợp công trình chính là Giếng trời Xanh giúp cân bằng không gian và vi khí hậu bên trong công trình. Mạch máu chính là giao thông vận động vòng tròn, hợp lý, kết nối bằng các không gian Xanh, tương tác. “Ống khói” thông tầng với hệ thống cây xanh và hệ thống cửa, thông gió được bố trí cái các tầng kỹ thuật khiến nhiệt độ trong tòa nhà được điều tiết  hài hòa theo mùa. Theo tính toán bằng mô hình khí động học, năng lượng tiêu thụ tại công trình sẽ ngày càng giảm theo tuổi thọ công trình. Hy vọng rằng, nếu công trình được xây dựng theo đúng ý tưởng thiết kế thì sẽ tạo thêm một ý niệm mới trong việc thiết kế các công trình trụ sở công quyền hiện nay.
 
P/V: Vậy theo anh, có nhiều khó khăn trong quá trình triển khai công trình Xanh hiện nay ?
KTS Nguyễn Đăng Quang:  Với KTX, Tại Việt Nam, mặc dù khái niệm KTX đã được nói đến nhiều, và các nhà quản lý, chuyên gia kiến trúc đã đưa thành định hướng phát triển kiến trúc quốc gia… Nhưng khi đề xuất những giải pháp thiết kế Xanh vào một dự án cụ thể thì chúng tôi vấp phải rất nhiều khó khăn. Cụ thể: 
– Thiếu các chuyên gia, công nghệ và phương pháp để định lượng chính xác hiệu quả từ các giải pháp Xanh mang lại. Vì vậy, trong quá trình bảo vệ ý tưởng thiết kế, Các KTS thường bị “đầu hàng” trước các ý kiến phản biện “cảm tính” của các nhà chuyên môn hoặc chủ đầu tư. 
– Quan điểm về KTX trong thế kỷ XXI là phương pháp thiết kế tận dụng năng lượng tự nhiên với công nghệ cao, khiến cho chi phí đầu tư ban đầu vào công trình thường cao so với một công trình thông thường.  Điều này gây nên  không ít khó khăn trong việc xác định nguồn vốn xây dựng, đặc biệt là đối với các công trình sử dụng nguồn vốn đầu tư từ Ngân sách nhà nước. 
 – Chúng ta cần hơn nữa một tầm nhìn từ các nhà quản lý, chuyên môn về ứng dụng KTX. Quan niệm về một ngôi nhà gạch đá xi măng vô cơ không còn nữa – Ngôi nhà là một thực thể sống hữu cơ. Vì vậy, sẽ đạt tổng hòa về đầu tư và hiệu quả kinh tế lâu dài. Điều này còn có ý nghĩa hơn nữa khi công trình tiết kiệm năng lượng tiêu thụ trong quá trình vận hành, góp phần tái tạo và nâng năng suất lao động, và góp phần bảo đảm môi trường sống của toàn xã hội.
– Hệ thống Luật Xây dựng chưa có quy định cụ thể, rõ ràng về việc áp dụng KTX vào công trình, cũng như chưa có các giải pháp khuyến khích rõ ràng  việc xây dựng các công trình Xanh tại Việt Nam. 
 
P/V: Thưa GS, để tiến hành xây dựng các Trụ sở Xanh tại Việt Nam, chúng ta cần có chiến lược hành động như thế nào?
GS.TS.KTS Nguyễn Việt Châu: Việc xây dựng các tòa nhà làm việc, trụ sở cơ quan ở Việt Nam theo KTX là một nhu cầu cấp bách. Thực tiễn Kiến trúc Việt Nam đang chuyển động hướng tới định hướng KTX, Hội KTS Việt Nam đã có Hội đồng KTX, đã ra tiêu chí KTX Việt Nam và cũng đã tổ chức xét chọn công nhận 11 công trình KTX Việt Nam năm 2012. Hệ thống tiêu chuẩn KTX của một số nước trên thế giới cũng đã có mặt ở Việt Nam như: Leed của Mỹ, hoặc các tiêu chuẩn khác của Anh, Úc, Singapore…
Với điều kiện kinh tế và kỹ thuật ở mức độ hạn chế của nước ta hiện nay, chúng ta chủ yếu nên phát triển theo KTX đơn giản, kết hợp đồng thời với việc bước đầu ứng dụng rồi dần tiến tới xây dựng phổ biến KTX Công nghệ cao. Tôi tin tưởng rằng,  các Tòa nhà Viettel, Trụ sở Viện Kiểm sát tối cao do CONINCO thiết kế, hay Tòa Nhà VietinBank Tower do Norman Foster thiết kế sẽ là những bước đi mở đường cho công cuộc xây dựng KTX ở Việt Nam.
 
P/V: Thưa KTS Nguyễn Đăng Quang. Anh có đề nghị gì nhằm tạo điệu kiện thuận lợi cho các KTS trong quá trình thiết kế Trụ sở Xanh và có thể triển khai trong thực tế?
KTS Nguyễn Đăng Quang: KTX trên thế giới đã trở thành một xu thế, còn KTX tại Việt Nam vẫn đang nằm ở trên lý thuyết mà chưa được triển khai nhiều trong thực tế. Các nhà chuyên môn, cơ quan quản lý Nhà nước đã khuyến khích, đã động viên nhưng mong rằng, giới KTS Việt Nam sẽ tiếp tục nhận được sự động viên hơn nữa, đó là sự mở lòng, dám chấp nhận những thử nghiệm để KTX được đúc rút, “trải nghiệm” và thực sự đi vào đời sống.
 
P/V: Xin cảm ơn GS Nguyễn Việt Châu và KTS Nguyễn Đăng Quang đã tham gia cuộc trao đổi thú vị này.
 
Thanh Hương (thực hiện)