Kiến trúc và kiến trúc sư với phát triển du lịch biển Việt Nam

1. Tạo hóa đã cho Việt Nam một nguồn tài nguyên quý giá – một bờ biển trải dài hơn 3260km hướng ra Thái Bình Dương, một đại dương rộng lớn, giàu tài nguyên thiên nhiên và có vị trí chiến lược về kinh tế – an ninh quốc phòng hàng đầu của thế giới.
Biển và bờ biển mang lại nhiều tài nguyên quý giá, trong đó nổi bật là phát triển du lịch gắn liền với biển.
Nhận thức vai trò của du lịch biển trong “Chiến lược Phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030”, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh “Quy hoạch, đầu tư phát triển sản phẩm du lịch dựa trên thế mạnh nổi trội và hấp dẫn về tài nguyên du lịch; tập trung ưu tiên phát triển sản phẩm du lịch biển, đảo, du lịch văn hóa và sinh thái; từng bước hình thành hệ thống khu, tuyến, điểm du lịch địa phương và đô thị du lịch…” (QĐ số 2473/TTg-CP, ngày 30/12/2011 của Thủ tướng Chính phủ).

Sơn Trà – Đà Nẵng

Những năm qua, du lịch Việt Nam đã có những thành tựu quan trọng trong phát triển du lịch, gắn liền với khai thác tài nguyên biển – bờ biển. Đây là vùng thu hút nhiều nguồn đầu tư trong và ngoài nước. Các trung tâm du lịch lớn được quy hoạch và đầu tư xây dựng dọc bờ biển và đảo đã thu hút hàng năm trên 70% khách du lịch quốc tế, 50% khách du lịch nội địa, là điểm đến hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài, góp phần tăng trưởng kinh tế cho cả nước và địa phương. Nổi bật hơn cả là trung tâm du lịch Hạ Long (Quảng Ninh), Cát Bà (Hải Phòng), Lăng Cô (Huế), Đà Nẵng, Hội An (Quảng Nam), Nha Trang (Khánh Hòa), Mũi Né, Long Sơn (Bình Thuận), Vũng Tàu (Bà Rịa-Vũng Tàu), Đất Mũi (Cà Mau) và Hà Tiên, Phú Quốc (Kiên Giang)…
Chúng ta có hệ thống đảo biển với nguồn lợi kinh tế, cảnh quan thiên nhiên và khí hậu ôn hòa, thuận lợi cho phát triển du lịch. Đó là những bãi cát trắng dài; mặt nước biển trong xanh, khí hậu mát mẻ, cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và thơ mộng, hòa quyện giữa núi, đảo, biển, rừng xanh cùng với bao loài hải sản, chim thú… làm cho bờ biển và biển Việt Nam được thế giới biết đến như các địa điểm đầy hấp dẫn, đáng đến để hưởng thụ.

2. Tiềm năng phát triển du lịch dọc bờ biển và biển đảo là động lực hình thành phát triển hệ thống đô thị Việt Nam. Theo các chuyên gia, hiện có gần 130 đô thị cấp quốc gia, cấp vùng, khu vực được hình thành và phát triển, gắn với các cửa sông và biển lớn. Hình ảnh đô thị biển  với diện mạo kiến trúc mới đang dần dần tạo dựng đặc trưng của mỗi đô thị, mỗi vùng đất, mỗi dự án, khi ta ngắm nhìn chúng từ biển vào bờ và từ trong thành phố hướng ra biển.
   Kiến trúc du lịch biển đã làm biến đổi bộ mặt và cảnh quan đô thị, làm cho đô thị sinh động và đa dạng hơn, hấp dẫn và thơ mộng hơn.
Kiến trúc du lịch biển đã góp phần cải tạo, làm giàu thêm môi trường thiên nhiên và điều kiện sống của con người. Có thể nói đây là sự thành công với sự góp sức của giới KTS trong lĩnh vực sáng tác, hành nghề và quản lý dự án.

Biển Phú Quốc

3. Chúng ta vừa trải qua một giai đoạn đầu tư, phát triển nhanh về du lịch biển. Với kinh nghiệm quản lý và tiềm lực kinh tế hạn chế, trước tác động xấu của thị trường bất động sản trong giai đoạn phát triển nóng, cũng như năng lực tư vấn trong quy hoạch đô thị, thiết kế kiến trúc – cảnh quan môi trường… còn non yếu, tài nguyên du lịch biển Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức.
Về tổng thể, có thể nói, chúng ta chưa phát triển bền vững, dẫn đến mất cân bằng sinh thái. Hiện tượng hủy hoại cảnh quan thiên nhiên, ô nhiễm môi trường tự nhiên và nhân văn còn khá phổ biến ở các dự án phát triển du lịch.
Quá trình phát triển đô thị ven biển đang lấn át và làm mất đi giá trị cảnh quan thiên nhiên của hệ sinh thái ven biển và biển – yếu tố quan trọng và giá trị nhất cho du lịch biển. Hiện tượng lạm dụng việc lấn biển để phát triển đô thị, phát triển công nghiệp như ở Quảng Ninh, Đà Nẵng, Nha Trang, Đồ Sơn…(Một xu hướng đang phổ biến ở nước ta) đang cảnh báo chúng ta về nguy cơ hủy hoại nguồn lợi thiên nhiên, hệ sinh thái và cảnh quan của các đô thị ven biển.
Con người không tạo ra thiên nhiên. Tài nguyên thiên nhiên và di sản văn hóa mất đi sẽ đe dọa sự sống con người cũng như giá trị văn hóa. Tất cả nếu mất đi sẽ mãi mãi không tạo lại được.
Cấu trúc đô thị biển lấy du lịch làm động lực đang là vấn đề cần được nghiên cứu cả về lý luận quy hoạch cũng như thực tiễn xây dựng, mối quan hệ tương tác giữa nhu cầu của nhà đầu tư du lịch với nhu cầu sống của dân cư các đô thị biển.
Chúng ta đã quá quen với trục giao thông (đường bao) ven biển của các đô thị, nhưng cũng chính cấu trúc này làm hiệu quả du lịch, hiệu quả đầu tư của nhóm du lịch chất lượng cao bị cản trở.
Quy hoạch hạ tầng và cảnh quan đô thị du lịch phải chăng cần tìm kiếm một giải pháp vừa thỏa mãn du lịch đại chúng, cũng như  thỏa mãn nhu cầu du lịch cao cấp, tính riêng tư, tính an toàn của hoạt động du lịch. Cấu trúc đó phải được nghiên cứu thích ứng với đặc điểm mỗi đô thị, mỗi vùng đất, mỗi khu vực cảnh quan… Không nên rập khuôn, cứng nhắc như nhiều đô thị đã và đang thực hiện.
Hình thái không gian đô thị biển, du lịch biển cần được xem xét, nghiên cứu thận trọng với tầm nhìn thị giác từ biển vào bờ và từ đô thị ra biển.
Đề phòng bức tường đô thị che khuất những điểm nhấn văn hóa của thành phố và vùng du lịch, cũng như cản luồng gió mát thổi vào từ biển.
Cần thận trọng khi làm biến dạng cảnh quan thiên nhiên bằng những dãy biệt thự; cần đề phòng việc chia lô bờ biển, bãi biển cho các khu resort như ở Mũi Né…
 

Biển Lăng Cô

4. Kiến trúc sư và nhà đầu tư du lịch là những người tạo ra môi trường du lịch hiệu quả  và có chất lượng cao. Kiến trúc du lịch biển cần hướng tới du lịch xanh, kiến trúc xanh, bảo vệ tài nguyên sinh thái và giữ gìn bản sắc văn hóa biển.
Du lịch biển nói riêng và phát triển đô thị biển nói chung đòi hỏi có tri thức, có năng lực kinh tế, khoa học công nghệ cao hơn các vùng khác. Một khi chúng ta chưa đủ tiềm lực và tri thức thì hãy cùng nhau giữ gìn, nâng niu, bảo vệ nguồn tài sản quý giá đó, không nên tiến ra biển một cách vội vàng.
Hội thảo “Kiến trúc Du lịch biển Việt Nam” được tổ chức tại Phú Quốc, một hòn đảo xinh đẹp, giàu tiềm năng về văn hóa và kinh tế du lịch biển. Và vì thế, không phải ngẫu nhiên chúng ta tập trung tại đây, tại hòn đảo tận cùng phía Tây Nam của Tổ quốc.
Phú Quốc là hòn đảo của kỳ tích gắn liền với lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc; với cảnh quan thiên nhiên hoang sơ và thơ mộng; với những cánh rừng nguyên sinh, bãi cát trắng và khí hậu ấm áp. Phú Quốc là tiềm năng, tương lai của du lịch biển chất lượng cao của Việt Nam.
Phú Quốc qua nhiều lần quy hoạch, nhiều kỳ hội thảo, nhiều chuyên gia và nhà đầu tư đã đến, đã lập dự án đầu tư, cơ sở hạ tầng đang triển khai giai đoạn đầu với trục giao thông chính, sân bay quốc tế, bến tàu….
Tuy vậy, Phú Quốc đang cần một tầm nhìn quy hoạch xa và rộng nhưng không mơ mộng, cao xa; một lộ trình phát triển hợp lý; một thái độ ứng xử với tài nguyên thiên nhiên và cảnh quan cho tương lai; cũng như một mô hình quản lý đúng tầm với vị thế, tiềm năng của Phú Quốc.
Kiến trúc du lịch biển vừa là đối tượng cho hoạt động sáng tạo của KTS chúng ta, vừa là trách nhiệm trước xã hội và nhân dân trong việc tạo dựng và bảo vệ môi trường – cảnh quan thiên nhiên rất có giá trị của non sông đất nước.
Hội thảo này, chúng ta sẽ dành sự quan tâm, những sáng kiến thiết thực để đóng góp cho phát triển Phú Quốc hôm nay và ngày mai.

KTS Nguyễn Tấn Vạn
Chủ tịch Hội KTS Việt Nam