“Quận Hải Châu – mô hình về một khu trung tâm đô thị phức hợp hiện đại và giàu bản sắc”

Trong Đồ án điều chỉnh quy hoạch chung TP Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Quận Hải Châu được xác định là khu vực trung tâm phát triển của Đà Nẵng, là địa bàn trọng điểm về phát triển đô thị, kinh tế, văn hoá… Do vậy, việc xây dựng và phát triển quận Hải Châu có ý nghĩa rất quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu mà Đề án đã đã đặt ra.

Xác định được vai trò và vị thế của mình, Quận Hải Châu đang nỗ lực tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm là triển khai, hoàn chỉnh các bước quy hoạch đô thị tiếp theo (quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết); triển khai các Đề án tái thiết đô thị quận theo mô hình đô thị nén hiện đại, kiểu mẫu; Đề án xây dựng đô thị khu vực trung tâm theo hướng văn minh – xanh – bền vững. Một số những dự án trọng điểm: Quy hoạch cảnh quan bờ Tây sông Hàn; Quy hoạch đầu tư xây dựng dự án Cầu đi bộ Nguyễn Văn Trỗi và công viên 02 đầu cầu; …

1. Thiết kế đô thị hiện đại, xứng tầm trung tâm của đô thị loại 1 cấp quốc gia:

Trong những năm gần đây, việc đẩy nhanh quá trình đô thị hóa và chú tâm phát triển kinh tế đã khiến những không gian công cộng trong các khu đô thị cũ ở Đà Nẵng đang dần biến mất và những không gian ít ỏi còn lại này không đảm bảo chất lượng đáp ứng nhu cầu ngày càng phát triển của đô thị. Điều này dẫn đến những nhu cầu thiết yếu liên quan đến chất lượng đời sống của người dân trong các khu đô thị cũ như nghỉ ngơi, thư giãn và giao lưu tương tác xã hội, dịch vụ cộng đồng, sinh hoạt thường nhật gặp nhiều trở ngại.

Bối cảnh thiết kế đô thị tổng thể cho khu vực trung tâm

Theo Điều chỉnh quy hoạch chung TP Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, khu vực trung tâm đô thị gắn liền với trung tâm thành phố được xác định với diện tích khoảng 631 ha bao gồm khu vực hành chính cốt lõi nằm tại quận Hải Châu. Là một quận trung tâm của TP Đà Nẵng, quận Hải Châu có những bước phát triển nhanh về kinh tế, đô thị hóa nhanh kéo theo việc chỉnh trang đô thị và nâng cao đời sống vật chất cũng như tinh thần của người dân. Nhận thấy rằng việc nghiên cứu và đề xuất những giải pháp tái thiết các khu đô thị cũ, cải thiện đời sống người dân, với mạng lưới hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ, hoàn chỉnh, phù hợp với định hướng quy hoạch chung của thành phố là một vấn đề cấp bách hiện nay trên địa bàn quận Hải Châu.

Các đề xuất tái thiết đô thị tập trung vào các nhóm sau:

• Tái thiết Khu dân cư:

Qua nghiên cứu các khu vực có khả năng thực hiện công tác tái thiết đô thị (TTĐT) trên địa bàn quận Hải Châu, UBND quận đã đề xuất nghiên cứu 04 vị trí, trình UBND thành phố xem xét, quyết định bổ sung vào Đề án tái thiết đô thị trên địa bàn thành phố và bổ sung vào điều chỉnh quy hoạch chung của thành phố đến năm 2030.

  • Khu vực Bình Hiên: Ranh giới khu vực nghiên cứu là K2 Trưng Nữ Vương – đường 2/9 – K46 đường 2/9 – Trưng Nữ Vương. (diện tích khoảng 3,2 ha), dự kiến tổng kinh phí khoảng 350 tỷ đồng.
  • Khu vực Thanh Bình – Thuận Phước: Ranh giới khu vực nghiên cứu là Thanh Thủy
  • 3/2 – Đống Đa – Ông Ích Khiêm (tái thiết lại hệ thống giao thông của khu vực). (diện tích khoảng 60 ha) dự kiến tổng kinh phí khoảng 6.000 tỷ đồng.
  • Khu vực Hòa Thuận Đông – Nam Dương – Bình Hiên – Bình Thuận: Ranh giới khu vực nghiên cứu là Hoàng Diệu – Nguyễn Văn Linh – Nguyễn Hoàng – Nguyễn Tri Phương – Trưng Nữ Vương. (diện tích khoảng 50 ha), dự kiến tổng kinh phí khoảng 5.000 tỷ đồng.
  • Khu vực đối diện chợ Mới Hòa Thuận: Ranh giới khu vực nghiên cứu là Hoàng Diệu – Duy Tân – Núi Thành – Trưng Nữ Vương (diện tích khoảng 12 ha), dự kiến tổng kinh phí khoảng 1.200 tỷ đồng.

Cho đến nay, Quận Hải Châu đã và đang triển khai dự án điển hình tái thiết đô thị tiêu biểu: Khu vực Nại Hiên B – phường Bình Hiên, quận Hải Châu để đúng rút kinh nghiệm triển khai tái thiết tại các khu vực còn lại.

Bản đồ điểm đến
Khu vực Bảo tàng sống định hướng

Tái thiết hạ tầng hạ tầng kỹ thuật, giao thông

Quận Hải Châu là quận tập trung chủ yếu các cơ quan ban ngành và là trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị và giáo dục của TP Đà Nẵng; Do đó, việc nâng cấp đồng bộ hệ thống đường giao thông, hạ tầng kỹ thuật sẽ giúp cải thiện chất lượng sống, phục vụ dân sinh, đảm bảo lưu thông, tôn tạo cảnh quan trong các khu dân cư thuộc địa bàn quận, góp phần quan trọng trong sự phát triển của thành phố về mọi mặt, các dự án tái thiết HTKT cụ thể như:

  • Các tuyến đường ven sông: nghiên cứu các tuyến hầm đi bộ qua đường dành cho người dân và du khách. Khuyến khích không gian đi bộ kết nối các công trình phát triển ngầm, nhằm bảo vệ các tuyến hành lang chính cho người đi bộ.
  • Mở rộng các tuyến đường có mặt cắt lòng đường dưới 4m, cải tạo, đầu tư, nâng cấp kiệt, hẻm: Để đáp ứng phát triển giao thông, lưu thông, đặc biệt là công tác phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn cứu hộ.
  • Quy hoạch giao thông tĩnh: Xây dựng thêm các bãi đỗ xe với các loại ngầm, nổi, thông minh để phục vụ nhu cầu đậu đỗ cho người dân.
  • Cải tạo cảnh quan, cây xanh: Đầu tư xây dựng mới công viên, vườn dạo, các thiết chế văn hóa cho người dân.

Tái thiết không gian công cộng, kinh tế, hạ tầng xã hội

Tái thiết kế đô thị được định hướng nhằm biến trung tâm đô thị Đà Nẵng thành một điểm đến. Nó xác định và định hướng các điểm thu hút mới nhằm hiện đại hóa trung tâm thành phố, đồng thời bổ sung các điểm tham quan phía Tây. Định hướng cũng lựa chọn một số địa điểm để xác định cải tạo đô thị.

Tổ chức tuyến phố đi bộ vào trung tâm quận Hải Châu:

    • Tuyến đường Thái Phiên bắt đầu từ nút giao với đường Nguyễn Chí Thanh đến nút giao đường Trần Phú, có chiều dài 300m.
    • Tuyến đường Yên Bái bắt đầu từ nút giao với đường Lê Hồng Phong đến nút giao đường Trần Quốc Toản có chiều dài 250m.
  • Tuyến vành đai
    • Tuyến vành đai gồm 4 tuyến đường Lê Hồng Phong, Nguyễn Chí Thanh, Trần Quốc Toản, Trần Phú có chiều dài tổng cộng 1.650m
  • Tuyến đường dẫn
    • Tuyến đường dẫn tuyến Yên Bái đoạn Trần Quốc Toản đến Hùng Vương, tuyến Trần Quốc Toản từ Trần Phú ra Bạch Đằng, tuyến Thái Phiên từ Trần Phú ra Bạch Đằng, tuyến Lê Hồng Phong đoạn giao Lê Hồng Phong – Yên Bái ra Bạch Đằng.
Diễn họa một góc đường bảo tàng sống

Mô hình đô thị nén gắn với TOD (Transit Oriented Development), tăng hệ số sử dụng đất, bổ sung không gian mở, không gian công cộng, công trình tiện ích đô thị, hướng đến chất lượng sống cho cộng đồng dân cư

Quận Hải Châu – TP Đà Nẵng được định hướng tái phát triển hình thành đô thị nén, khai thác hiệu quả các dịch vụ và cơ sở hạ tầng, đồng thời tạo ra một trung tâm thành phố có giao thông thuận lợi, thân thiện và đáng sống cho người dân và du khách, phát triển bền vững, phù hợp với tầm nhìn Đà Nẵng. Hầu hết các khu vực đô thị hiện tại có mật độ dân số thấp sẽ được tái phát triển thành đô thị nén có mật độ dân số cao tích hợp với hệ thống giao thông công cộng.

  • Khu vực trung tâm đô thị được phát triển theo định hướng trung chuyển giao thông (Transit Oriented Development – TOD). Những phát triển TOD này sẽ là các Đầu mối trung chuyển giao thông, cho phép chuyển tiếp giữa các phương thức giao thông một cách liền mạch; tạo điểm tiếp cận tốt cho người đi bộ, xe đạp và cung cấp các tiện ích đa dạng khác cho khu vực. Bãi đậu xe công cộng chung cũng sẽ nằm gần kề các phát triển TOD này nhằm khuyến khích người dân đỗ phương tiện giao thông cá nhân tại đây để chuyển sang phương tiện công cộng.
  • Tăng cường việc sử dụng không gian ngầm để xây dựng công trình ngầm nhằm đảm bảo sử dụng tiết kiệm và hiệu quả quỹ đất khu vực trung tâm thành phố, bảo vệ môi trường và các yêu cầu về an ninh, quốc phòng.
  • Khu vực trung tâm thành phố được xác định mục đích sử dụng đất đa năng với đặc trưng phần lớn là đất đơn vị ở kết hợp với thương mại dịch vụ (khu vực có chức năng chính phục vụ thương mại dịch vụ và nhu cầu ở).

2. Dự án chiến lược, điểm nhấn cho đô thị Đà Nẵng hiện đại và giàu bản sắc.

a) Quảng trường trung tâm

Quảng trường trung tâm được định hướng là không gian công cộng phục vụ người dân Đà Nẵng. Đây là khu vực có diện tích khoảng 9ha nằm trong một cảnh quan độc đáo, sát mặt sông Hàn, Trung tâm hành chính và Thành Điện Hải. Sau khi hoàn thành dự án này, Quảng trường trung tâm sẽ trở thành không gian công cộng biểu tượng cho người dân và tầm nhìn đô thị bản sắc của Đà Nẵng.

Dự án tiếp giáp đường Bạch Đằng, Trần Phú, Quang Trung và Lý Tự Trọng. Để triển khai dự án, sẽ có một tuyến đường ngầm đoạn tại đường Trần Phú (đoạn Quang Trung – Lý Tự Trọng) và bãi đỗ xe ngầm sẽ thay thế cho bãi đỗ xe ngoài trời hiện tại. Điều này sẽ tạo nên một không gian công cộng rộng lớn. Bên cạnh đó, các tòa nhà xung quanh như tòa nhà Trung tâm hành chính Thành phố được khuyến khích chuyển đổi thành các công năng phù hợp để tích hợp tốt hơn với Quảng trường trung tâm.

Quảng trường thành phố được đặc trưng bởi các công trình kiến trúc đại diện cho sự phát triển hiện đại và cấp tiến gắn liền với bề dày lịch sử và văn hóa của Đà Nẵng. Các công trình kiến trúc điểm nhấn là: Thành Điện Hải (1); Bảo tàng Đà Nẵng (2, 6); Trung tâm Hành chính Đà Nẵng (3); Khách sạn Novotel (4); Trung tâm triển lãm quy hoạch kiến trúc thành phố (bến du thuyền cũ) (5); Hầm đậu xe (7); Đường ngầm (8); Cảng sông Hàn (9).

b) Khu Bảo tàng sống

Diễn họa một góc đường bảo tàng sống

Các làng đô thị truyền thống tại Đà Nẵng được ưu đãi với các con đường có quy mô phù hợp với tầm mắt là các con hẻm sôi động, tràn ngập cuộc sống đường phố. Một khu Bảo tàng sống được định hướng để bảo vệ kết cấu hiện tại của những làng đô thị này, và để giới thiệu về lịch sử và lối sống tại Đà Nẵng. Đồng thời khu Bảo tàng sống sẽ trở thành một điểm đến du lịch độc đáo cho phép du khách trải nghiệm phong cách sống trong quá khứ và hiện tại của người dân địa phương trong một khung cảnh không gian đích thực.

Để dung hòa với các yêu cầu về các không gian mở hơn với mật độ cao hơn, một khu vực rộng 11ha, được giới hạn bởi các con đường Hùng Vương – Phan Châu Trinh – Hoàng Diệu – Lê Đình Dương – Trưng Nữ Vương – Trần Bình Trọng – Ngô Gia Tự, sẽ thực hiện phát triển sử dụng hỗn hợp và phát triển gia tăng. Điều này sẽ giảm thiểu tối đa ảnh hưởng của các phát triển hiện tại và duy trì các đặc tính của đường phố, đồng thời xúc tác các hoạt động thương mại trong khu đô thị.

Khu vực Bảo tàng sống định hướng

  1. Làng đô thị được giữ gìn
  2. Các tòa nhà hiện trạng
  3. Các tòa nhà sử dụng hỗn hợp mới
  4. Đường đi bộ có mái che
  5. Bãi đậu xe
  6. Đình làng Hải Châu

Một bãi đậu xe nhiều tầng được khuyến nghị tại ranh giới của khu Bảo tàng sống để đáp ứng các nhu cầu đậu xe. Điều này cũng giảm các phương tiện chướng ngại dọc đường, khiến đường phố thân thiện hơn với người đi bộ và cho phép nhiều hoạt động sôi động hơn.

Khu Bảo tàng sống này bao gồm những địa điểm đặc trưng như Đình làng, chợ truyền thống,… kết nối với Quảng trường, công viên, nhà thờ, nhà hát… Thành công của Khu Bảo tàng sống sẽ là kinh nghiệm để tổ chức nhân rộng cho các địa phương khác của thành phố thực hiện gắn với các khu du lịch cộng đồng, làng nghề (nước mắm Nam Ô, làng chiếu Yến Nê, làng chài An Hải Bắc,…), tạo thêm những điểm du lịch hấp dẫn cho du khách khi đến Đà Nẵng.

Đà Nẵng được yêu cầu và định hướng phát triển đảm bảo vừa là thành phố công nghiệp, vừa là thành phố du lịch, dịch vụ; cao hơn cả là trở thành đô thị lớn, sinh thái và thông minh, là trung tâm khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và thành phố biển đáng sống đạt đẳng cấp khu vực châu Á theo tinh thần Nghị quyết số 43-NQ/TW.

Hải Châu – khu vực trung tâm của thành phố cũng cần phải được quan tâm đầu tư, quyết tâm sáng tạo, đổi mới thật sự để đáp ứng sự phát triển nhanh, bền vững, xanh – văn minh – hiện đại và nhất là mong muốn của người dân. Đây là không chỉ là thách thức cho việc tái cấu trúc đô thị hiện nay và trong thời gian tới của chính quyền các cấp mà còn là nhiệm vụ quan trọng của cấp ủy đảng, của tất cả đội ngũ cán bộ, đảng viên, các tầng lớp nhân dân trong việc đồng lòng, đồng sức xây dựng quận Hải Châu xứng đáng là đô thị trung tâm, đầu tàu của cả thành phố Đà Nẵng.

ThS.KTS Vũ Quang Hùng/ Ủy viên BTV Thành ủy, Bí thư Quận ủy Hải Châu, TP Đà Nẵng
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 04-2021)

Xem thêm: