Quy hoạch xây dựng phát triển đô thị Long An theo định hướng gắn kết công nghiệp sạch với đô thị Xanh

Khu Hành chính tập trung tỉnh Long An

 

I. Khái quát tình hình phát triển đô thị

Trong hơn 20 năm qua, cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh nhất cả nước, các đô thị trong Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đã và đang trải qua quá trình đô thị hóa nhanh với nhiều kết quả tích cực trong việc phát triển đô thị gắn với các mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, tạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động cho cả vùng.

Long An là một tỉnh vừa nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, vừa nằm trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long, là cầu nối giữa TP HCM với 12 tỉnh nằm trong vùng đồng bằng sông Cửu Long. Với diện tích tự nhiên khoảng 4.495,5 km2, dân số 1.477.300 người, tỉnh Long An có các cửa khẩu quốc tế với Campuchia, có hệ thống giao thông thuận lợi (quốc lộ 1A, 50, các đường tỉnh lộ 823, 824, 825…, hai hệ thống sông Mê Công và Đồng Nai).

Từ những lợi thế về vị trí và hạ tầng giao thông, trong thời gian qua kinh tế Long An đã có những bước tăng trưởng mạnh. Tỉnh nổi tiếng với nhiều sản phẩm nông nghiệp như gạo, dưa hấu, dứa, đậu phộng, mía. Công nghiệp đạt khoảng 40% giá trị trong nền kinh tế tỉnh, được biết đến với những sản phẩm như dệt may, thực phẩm chế biến, xây dựng… Đến nay, toàn tỉnh có 27 cụm công nghiệp và 28 khu công nghiệp được quy hoạch1. Đã có 19 khu công nghiệp được thành lập trong tổng số 24 khu công nghiệp đã được cấp Giấy chứng nhận đầu tư với tổng vốn đầu tư 62,7 triệu USD và 35.336,68 tỷ đồng. Tỷ lệ lấp đầy của các khu công nghiệp đang hoạt động đạt khoảng 50%. Trong bảng xếp hạng về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam năm 2014, tỉnh Long An xếp ở vị trí thứ 7 trong 63 tỉnh thành trong cả nước2.

II. Các thách thức trong phát triển đô thị

Phát triển đô thị ở Long An đang ở trong giai đoạn đầu với nhiều kết quả tích cực đi cùng với các khó khăn và thách thức. Hệ thống đô thị của tỉnh Long An bao gồm 17 đô thị: Thành phố Tân An là đô thị loại III, 05 đô thị loại IV là các thị xã Kiến Tường, Bến Lức, các thị trấn Hậu Nghĩa, Cần Giuộc, Cần Đước; và 11 thị trấn là đô thị loại V. Theo Quyết định 1659/QĐ-TTg ngày 7/11/2012 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt Chương trình phát triển đô thị quốc gia giai đoạn 2012-2020, trong năm 2015 tỉnh Long An tập trung đầu tư nâng loại đô thị thị trấn Đức Hòa; trong giai đoạn 2016-2020 tập trung đầu tư nâng loại đô thị thành phố Tân An lên đô thị loại II, thị xã Kiến Tường lên đô thị loại III và các thị trấn Vĩnh Hưng, Thủ Thừa lên đô thị loại IV.  Như vậy trong khoảng 5-6 năm tới, nguồn lực cần thiết để đầu tư nâng loại cho 5 đô thị ở tỉnh Long An là khá lớn. Đây là một thách thức lớn, nhất là trong bối cảnh nhiều đồ án quy hoạch đô thị, thiết kế đô thị chưa được lập do khó khăn về kinh phí3.

Một số mẫu phố thương mại

Bên cạnh những kết quả tích cực trong phát triển kinh tế, phát triển đô thị của Long An còn bộc lộ một số hạn chế: Công tác quản lý đô thị chưa theo kịp thực tiễn phát triển dẫn đến sự thiếu đồng bộ giữa mở rộng không gian đô thị và chất lượng cuộc sống của người dân. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội chưa đáp ứng nhu cầu: Tỷ lệ người dân đô thị được sử dụng nước sạch chưa cao, tỷ lệ cây xanh đô thị thấp, tình trạng ô nhiễm môi trường do rác thải, nước thải chưa được xử lý ngày càng tăng. Việc sử dụng tài nguyên, năng lượng trong công nghiệp và ở khu vực đô thị chưa hiệu quả, về lâu dài sẽ gây mất cân bằng sinh thái, suy thoái môi trường. Bên cạnh đó, đa số các đô thị, các khu công nghiệp của tỉnh tập trung ở vùng đất thấp, các khu vực ven biển. Đây là những khu vực dễ bị tổn thương trước tác động của biến đổi khí hậu.

III. Đề xuất giải pháp

Quá trình đô thị hóa ở Việt Nam nói chung và Long An nói riêng đang gặp nhiều khó khăn, thách thức. Tốc độ đô thị hóa nhanh, chủ yếu từ việc gia tăng số lượng di dân nông thôn – đô thị, làm nảy sinh nhiều vấn đề như thiếu việc làm, nhà ở, hệ thống hạ tầng đô thị và ô nhiễm môi trường. Cùng lúc đó, các đô thị đang phải đối mặt với những rủi ro do tác động của biến đổi khí hậu. Thực trạng này đòi hỏi phải tìm kiếm giải pháp phát triển đô thị gắn kết công nghiệp sạch với đô thị xanh để kiến tạo một môi trường sống an toàn, có chất lượng ở các đô thị và thúc đẩy các hoạt động kinh tế – xã hội.

Để quy hoạch xây dựng phát triển đô thị tỉnh Long An theo định hướng gắn kết công nghiệp sạch với đô thị xanh cần chú trọng thực hiện các giải pháp cơ bản như sau:

1. Tăng cường các dự án đầu tư phát triển công nghiệp sạch trên địa bàn tỉnh.

Công nghiệp sạch với các tiêu chí cơ bản như sử dụng hiệu quả tài nguyên (đất đai, năng lượng), phát sinh chất thải ít nhất, sản xuất ra các sản phẩm nhiều nhất; cải tiến quá trình công nghệ sản xuất theo hướng sản xuất sạch hơn. Các biện pháp cụ thể bao gồm thực hiện chu trình tái sử dụng, tái chế chất thải trong ngành sản xuất công nghiệp để giảm thiểu chất thải môi trường; sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo thay thế cho năng tượng từ đốt nhiên liệu hóa thạch.

Hiện nay, đầu tư các dự án phát triển công nghiệp sạch ở Long An là tương đối khó, nhất là trong bối cảnh tình hình phát triển kinh tế của tỉnh được dự báo còn nhiều khó khăn (nông nghiệp tăng trưởng chưa ổn định bền vững; sản xuất công nghiệp không tăng, khả năng cạnh tranh chưa cao, đầu tư trong và ngoài nước giảm; tiến độ thực hiện và giải ngân vốn đầu tư cơ bản còn chậm). Để làm được điều này, cần định nghĩa và xác định rõ các ngành công nghiệp sạch phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh. Có chính sách khuyến khích (thuế, đất đai…) cho các dự án đầu tư phát triển công nghiệp sạch trên địa bàn tỉnh.

2. Phát triển đô thị theo quy hoạch và kế hoạch

Nhu cầu đầu tư phát triển đô thị trong thời gian tới là khá lớn trong lúc nguồn lực còn hạn chế, đòi hỏi việc phát triển cần cân nhắc giữa nhu cầu và nguồn lực thực tế. Để tập trung nguồn lực phát triển đô thị theo quy hoạch và kế hoạch, UBND tỉnh cần chỉ đạo các cơ quan chức năng căn cứ Quy hoạch vùng tỉnh (được phê duyệt tại Quyết định số 4666/QĐ-UBND ngày 30/12/2013) xây dựng Chương trình phát triển đô thị toàn tỉnh; căn cứ quy hoạch chung xây dựng đô thị để lập Chương trình phát triển đô thị cho từng đô thị và các quy hoạch phân khu. Trên cơ sở đó, đưa ra các lộ trình, giải pháp, nguồn vốn và các ưu tiên đầu tư phát triển đô thị.

Đường Hùng Vương

3. Quản lý tốt việc thực hiện quy hoạch

Việc thực hiện quy hoạch chung xây dựng đô thị của 17 đô thị trong tỉnh cần được quản lý chặt chẽ để bảo đảm:

– Hoàn thiện hệ thống giao thông đô thị, khuyến khích phát triển hệ thống giao thông công công kết nối các khu vực bên trong đô thị; giữa các đô thị trong tỉnh với nhau và với TP HCM. 

– Hoàn thiện hệ thống các nhà máy sản xuất nước sạch và hệ thống cung cấp nước sạch đến hộ gia đình tại các khu vực nội và ngoại thị.

– Chất lượng môi trường không khí, nguồn nước, quản lý chất thải rắn, vệ sinh đường phố và các không gian đô thị.

– Bảo tồn cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh, công trình văn hóa, lịch sử nhằm phục vụ cho sinh hoạt văn hóa tinh thần và nghỉ ngơi của nhân dân đô thị cũng như khách du lịch.

– Mở rộng diện tích các khu vực cây xanh đô thị theo quy hoạch. Về lâu dài, cần cải tạo, mở rộng diện tích mặt nước của các kênh rạch để thực sự trở thành các khu vực cảnh quan đô thị.

– Khuyến khích xây dựng các công trình kiến trúc xanh áp dụng các tiêu chuẩn hiện hành của Việt Nam về sử dụng năng lượng hiệu quả, xử lý chất thải.

– Kiến tạo các cộng đồng dân cư sống thân thiện với môi trường, ứng xử có văn hóa trong tham gia giao thông và bảo vệ môi trường.

4. Nâng cao nhận thức, năng lực quản lý đô thị

Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý phát triển đô thị cho các cấp chính quyền đô thị và đội ngũ cán bộ làm công tác chuyên môn, quản lý đô thị có chất lượng và hiệu quả.

IV. Kết luận

Trước những thách thức của quá trình kinh tế và đô thị hóa của tỉnh Long An, phát triển đô thị theo định hướng gắn kết công nghiệp sạch với đô thị xanh là hướng đi phù hợp với các đô thị tỉnh Long An để kiến tạo một hệ thống đô thị phát triển bền vững. Để phát triển theo định hướng này, cần thực hiện tốt các giải pháp: Tăng cường các dự án đầu tư phát triển công nghiệp sạch trên địa bàn tỉnh; Phát triển đô thị theo quy hoạch và kế hoạch; Quản lý tốt việc thực hiện quy hoạch; Nâng cao nhận thức, năng lực quản lý đô thị

Tài liệu tham khảo

1. Báo cáo của Sở Xây dựng 5/2015.

2.  http://www.pcivietnam.org/

3. Báo cáo của Sở Xây dựng 5/2015: Tỷ lệ phủ kín quy hoạch phân khu đô thị loại IV trở lên là 18,1%, quy hoạch chi tiết khoảng 11,4%. Thành phố Tân An có tỷ lệ phủ kín quy hoạch phân khu 23,8%, quy hoạch chi tiết 5%. Hầu hết các đô thị đang lên kế hoạch triển khai và bổ sung nguồn vốn để lập thiết kế đô thị. Công tác lập quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết triển khai còn chậm, còn nhiều khó khăn về vốn.

KTS Đỗ Viết Chiến

Cục trưởng Cục Phát triển đô thị – Bộ Xây dựng

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 06 – 2015)