Vai trò, vị thế của Long An trong quy hoạch tổng thể phát triển vùng kinh tế trọng điểm phía Nam

Tổng quát

Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam là tên gọi khu vực phát triển kinh tế động lực tại khu vực Đông Nam Bộ của Việt Nam, bao gồm các tỉnh, thành phố: TP HCM, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Phước, Tây Ninh, Long An và Tiền Giang. Dưới góc độ phát triển đô thị, vùng này còn được gọi là Vùng TP HCM. 

Quy hoạch Thị xã Kiến Tường
Quy hoạch Thị xã Kiến Tường

Tỉnh Long An, có tổng diện tích tự nhiên là 449.234,5 ha, vừa thuộc Vùng TP HCM, vừa thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Với vị trí như vậy, tỉnh Long An đóng vai trò cầu nối phát triển giữa hai vùng. Vai trò, vị thế của Long An được nhìn nhận quan trọng với hầu hết các tỉnh phía Nam của nước ta, đặc biệt là các tỉnh ven biển Đông trong mối quan hệ nội vùng, ngoại vùng và quốc tế. Cùng với TP HCM, các tỉnh Bình Phước, Bình Dương và Tây Ninh, Long An là một trong 05 đơn vị hành chính cấp tỉnh của vùng có tuyến đường Hồ Chí Minh đi qua, tuyến đường này cũng được xác định là trục hành lang kinh tế – đô thị cấp quốc gia. 

Do nằm gần TP HCM, một trong những trung tâm kinh tế của cả nước, tỉnh Long An dễ dàng thu hút được nhiều nguồn đầu tư. Tỉnh Long An đóng vai trò quan trọng trong việc liên kết vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam, vùng Đồng bằng sông Cửu Long và nước láng giềng Campuchia; hầu hết các hoạt động xuất phát từ Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam hướng về khu vực Đồng bằng sông Cửu Long hoặc ngược lại đều đi qua địa phận tỉnh Long An, vì thế tỉnh Long An có vị thế chiến lược đầy tiềm năng. Tuy nhiên, tỉnh Long An cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh mạnh mẽ do sức hấp dẫn của các tỉnh nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam về các lĩnh vực đầu tư, nguồn nhân lực và các cơ hội phát triển khác. 

Đến nay, tỉnh Long An đang ngày càng phát triển vượt bậc với các công trình trọng điểm quốc gia như tuyến đường ray Metro qua trục Tân An – Bến Lức , các khu công nghiệp sạch và xanh như Phú An Thạnh, Đức Hòa, cảng hàng không, cảng biển, đường cao tốc, . . .

Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Long An đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 đã được lập và được Ủy ban nhân dân Tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 4666/QĐ-UBND ngày 30/12/2013 với mục tiêu “cụ thể hóa quy hoạch xây dựng Vùng TP HCM”, “xây dựng Long An trở thành tỉnh phát triển bền vững, hài hòa giữa khu vực đô thị và nông thôn, có trình độ công nghệ cao, hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại”, “đến năm 2020, tỉnh Long An cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp”… Kết quả nghiên cứu của đồ án quy hoạch xây dựng vùng tỉnh cũng xác định vai trò của Long An:

– Là khu vực kết nối các vùng kinh tế động lực của Vùng TP HCM, Vùng đồng bằng sông Cửu Long và Vùng Campuchia;

– Là đầu mối giao thông quan trọng kết nối tỉnh Long An với quốc tế, quốc gia:

– Là vùng phát triển đô thị – công nghiệp tập trung, trung tâm thương mại – dịch vụ đa ngành;

– Trung tâm phát triển nông nghiệp chuyên canh, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái đặc trưng và đa dạng sinh học Đồng Tháp Mười.  

Những lợi thế về tài nguyên tự nhiên và nhân văn trong sự phát triển của tỉnh Long An và Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam

Tài nguyên nước: Mạng lưới sông, kênh đan xen dày đặc ở Long An kết nối với hệ thống sông Tiền và sông Vàm Cỏ, tạo nên mạng lưới cung cấp và tiêu thoát nước chính, phục vụ sản xuất và sinh hoạt tại địa phương. Mặc dù vào mùa khô nguồn nước mặt ở các vùng cửa sông tại Long An thường bị xâm nhập mặn do tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng nhưng nhìn chung, so với các địa phương trong vùng, nguồn nước tại Long An là tương đối dồi dào, đặc biệt là nguồn nước ngầm. Nguồn nước ngầm hiện nay trữ lượng có thể khai thác được lên đến 4,5 triệu m3/ngày đêm. Hiện nay, các địa điểm khai thác nước chủ yếu trong Tỉnh tập trung tại thành phố Tân An, các huyện Đức Hòa, Bến Lức, Cần Đước, Cần Giuộc, Châu Thành, . . .

Trung tâm thương mại
Trung tâm thương mại

Tài nguyên khoáng sản: Long An cũng có nguồn nguyên liệu tự nhiên phục vụ sản xuất phân vi sinh cho ngành nông nghiệp và nguyên liệu để sản xuất vật liệu xây dựng khá phong phú. Các nguồn tài nguyên khoáng sản khai thác tại Tỉnh bao gồm: Cát, than bùn và đất sét.

Tài nguyên rừng: Với tổng diện tích tự nhiên là 449.234,5 ha, tổng diện tích đất lâm nghiệp, rừng cảnh quan tại tỉnh Long An chiếm 40.998,68 ha, tương đương 9,97% diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Rừng tại tỉnh Long An được phân bố chủ yếu ở các huyện Thạnh Hóa, Tân Hưng, Đức Huệ, Tân Thạnh, Mộc Hóa…  và tạo nên nhiều hệ sinh thái, là nguồn tài nguyên sinh vật của tỉnh rất phong phú và đa dạng.

Tài nguyên nhân văn: Long An là vùng đất có bề dày lịch sử hình thành và phát triển lâu dài, trong đó tiêu biểu là nền văn hóa Óc Eo. Tài nguyên nhân văn khá phong phú, đa dạng với nhiều di tích lịch sử nổi tiếng như Lăng mộ và đền thờ Nguyễn Huỳnh Đức, chùa Tôn Thạnh, nhà Trăm Cột, chùa Phước Lâm, đình Vĩnh Phong, Vạm Nhựt Tảo, căn cứ Bình Thành, khu lưu niệm Nguyễn Thông,… Tài nguyên văn hóa phi vật thể khá phong phú như lễ hội Làm chay, Vía Bà ngũ hành Long Thượng, Kỳ Yên, lễ cầu mưa, tống phong,… Tài nguyên du lịch sinh thái: Long An có nhiều hệ sinh thái ngập nước: nước lợ, nước mặn, nước ngọt, nhiễm phènm,… tạo nên nguồn tài nguyên sinh vật khá phong phú, đa dạng, tập trung chủ yếu ở khu bảo tồn Đất ngập nước Láng Sen, Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát triển dược liệu Đồng Tháp Mười, khu du lịch sinh thái làng nổi Tân Lập,…

Khu công nghiệp Tân Kim mở rộng, Cần Giuộc, Long An

Định hướng phân vùng phát triển kinh tế tỉnh Long An

Theo Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế – xã hội và Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh, toàn tỉnh Long An được phân chia thành 03 vùng phát triển kinh tế, bao gồm:

Vùng 1 (Vùng an ninh lương thực, du lịch và kinh tế của khẩu): Bao gồm các huyện Vĩnh Hưng, Tân Hưng, Mộc Hoá, Tân Thạnh, Thạnh Hoá, Châu Thành và một phần huyện Thủ Thừa. Đây là vùng có lợi thế cạnh tranh trong sản xuất nông nghiệp và thu hút khách du lịch. Định hướng phát triển mạnh nông, lâm, ngư nghiệp và đảm bảo phát triển công nghiệp phục vụ nông nghiệp, nông thôn; phát triển dịch vụ, công nghiệp tại khu kinh tế cửa khẩu; phát triển du lịch sinh thái; phát triển đô thị Mộc Hoá nhằm đảm bảo giao lưu thương mại, dịch vụ với vùng Đồng Tháp Mười và thành phố Tân An.

Vùng 2 (Vùng đệm sinh thái): Nằm giữa hai con sông Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây. Mục tiêu chính của Vùng được xác định là bảo vệ Vùng 1 khỏi tác động tới hoạt động phát triển đô thị và công nghiệp quá mức của Vùng 3; tạo cảnh quan đặc biệt về sử dụng đất bằng việc kết hợp giữa các đặc điểm đô thị và nông thôn; giảm thiểu ô nhiễm cho sông Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây và bảo tồn không gian cho định hướng phát triển sau năm 2020. Trước mắt, Vùng 2 được định hướng phát triển nông nghiệp, dành quỹ đất hợp lý cho phát triển công nghiệp, đô thị sinh thái, khu trung chuyển nội tỉnh. Xây dựng trung tâm Vùng là thị trấn Thủ Thừa nhằm kết nối các tiểu vùng kinh tế của tỉnh, giữa cửa khẩu đất liền và cảng biển; chú trọng kiểm soát chặt sự phát triển của Vùng 2 và chỉ cho phép phát triển ở các khu vực đã quy định dọc các tuyến đường và ở một số khu vực chỉ định khác.

Vùng 3 (Vùng phát triển đô thị và công nghiệp): Bao gồm sông Vàm Cỏ Đông và các huyện Đức Hòa, Bến Lức, Cần Giuộc, Cần Đước, một phần huyện Tân Trụ ở vùng Hạ, thành phố Tân An và một phần huyện Thủ Thừa. Định hướng tập trung phát triển đô thị và công nghiệp tổng hợp, tạo thành hành lang phát triển đô thị trung tâm Bến Lức – Tân An và các đô thị công nghiệp đặc thù ở Đức Hòa, Cần Giuộc, Cần Đước.

Hồ sen Đồng Tháp Mười
Hồ sen Đồng Tháp Mười

Định hướng phát triển đô thị, điểm dân cư nông thôn tỉnh Long An phù hợp và cụ thể hóa định hướng phát triển chung toàn Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam

Định hướng phát triển đô thị

Nội dung đồ án Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh đã định hướng xây dựng hệ thống đô thị, điểm dân cư nông thôn tỉnh Long An gắn với các vùng sản xuất, bảo vệ môi trường sinh thái và đảm bảo an ninh – quốc phòng, phát triển bền vững, hài hòa giữa đô thị và nông thôn.

Dự kiến đến năm 2020 toàn tỉnh có 25 đô thị, trong đó có 01 đô thị loại II (thành phố Tân An), 03 đô thị loại III (Kiến Tường, Bến Lức, Hậu Nghĩa), 08 đô thị loại IV (Đức Hòa, Cần Giuộc, Cần Đước, Thủ Thừa, Thạnh Hóa, Tân Thạnh, Tân Hưng, Vĩnh Hưng) và 13 đô thị loại V (Tân Trụ, Tầm Vu, Đông Thành, Hiệp Hòa, Mỹ Hạnh, Gò Đen, Lương Hòa, Đông Hòa, Long Đức Đông, Bình Phong Thạnh, Rạch Kiến, Mỹ Quý, Hậu Thạnh Đông).

Theo định hướng, đến năm 2030 hệ thống 25 đô thị tỉnh Long An sẽ thay đổi về chất lượng đô thị. Cụ thể, có 01 đô thị loại I (thành phố Tân An), 01 đô thị loại II (Bến Lức), 03 đô thị loại III (Kiến Tường, Cần Giuộc, Hậu Nghĩa), 08 đô thị loại IV (Đức Hòa, Đông Hòa, Cần Đước, Thủ Thừa, Thạnh Hóa, Tân Thạnh, Tân Hưng, Vĩnh Hưng) và 12 đô thị loại V (Tân Trụ, Tầm Vu, Đông Thành, Hiệp Hòa, Mỹ Hạnh, Gò Đen, Lương Hòa, Long Đức Đông, Bình Phong Thạnh, Rạch Kiến, Mỹ Quý, Hậu Thạnh Đông).

Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát triển doọc liệu Đồng Tháp Mười
Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát triển doọc liệu Đồng Tháp Mười

Định hướng phát triển nông thôn

Theo quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Long An, quy mô dân số nông thôn sẽ giảm dần từ 82,15% tại thời điểm hiện trạng đến 70%-75% vào năm 2015, 60%-65% vào năm 2020 và tương đối ổn định ở 40%-45% năm 2030.

Các điểm dân cư nông thôn được định hướng phát triển theo mô hình nông thôn mới trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa, trên cơ sở triệt để tận dụng các điểm dân cư hiện hữu, khai thác có hiệu quả điều kiện tự nhiên, tiết kiệm và hạn chế tối đa sử dụng đất canh tác, kết hợp cải tạo chỉnh trang với xây dựng mới; quy hoạch kết hợp đầu tư kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ; các điểm dân cư nông thôn được phát triển gắn với vùng sản xuất, tổ chức không gian phù hợp với phong tục, tập quán, đặc điểm tự nhiên của từng vùng trong tỉnh.

Phân bố các vùng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp

Với quan điểm khai thác lợi thế trong Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long; bố trí hợp lý các vùng sản xuất công nghiệp trên cơ sở gắn kết vùng nguyên liệu trong điểm, phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế – xã hội… toàn tỉnh Long An được định hướng tổ chức thành 04 vùng sản xuất công nghiệp: Vùng công nghiệp trung tâm, Vùng công nghiệp tập trung phía Bắc, Vùng công nghiệp tập trung phía Đông và Vùng công nghiệp tập trung phía Tây.

Tóm lại, từ những định hướng quy hoạch và lựa chọn hướng đi đúng đắn, Long An chắc chắn sẽ có nhiều bước đột phá trong quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa, thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hình thành các trung tâm kinh tế gắn với phát triển đô thị toàn tỉnh. Xác định mục tiêu phát triển ổn định ngành nông nghiệp, tỉnh Long An đã bắt đầu khai thác và tận dụng tối đa lợi thế của mình để phát triển công nghiệp, xây dựng Long An thành tỉnh hạt nhân của vùng phát triển phía Tây rất sôi động cả về nông nghiệp lẫn công nghiệp của Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Tài liệu tham khảo:
– Các tài liệu tổng hợp từ công tác quản lý nhà nước về quy hoạch, đô thị của Bộ Xây dựng;  
– Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế – xã hội tỉnh Long An đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1439/QĐ-TTg ngày 03/10/2012;
– Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Long An đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 được Ủy ban nhân dân tỉnh Long An phê duyệt tại Quyết định số 4666/QĐ-UBND ngày 30/12/2013;
– Cổng thông tin điện tử tỉnh Long An.

Phan Thị Mỹ Linh – Thứ trưởng Bộ Xây dựng

Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 06-2015