Trung tâm hợp tác đa quốc gia nghiên cứu, phát triển tài nguyên và môi trường biển Đông - Giải Ba Loa Thành 2025

Tên đồ án: Trung tâm hợp tác đa quốc gia nghiên cứu, phát triển tài nguyên và môi trường biển Đông
Giải thưởng: Giải Ba Loa thành 2025
SVTH: Lê Trung Thái
GVHD: Ths. KTS Nguyễn Xuân Khôi
Trường: Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Biển Đông là một trong những vùng biển giàu tài nguyên bậc nhất nhưng đang chịu áp lực nghiêm trọng từ khai thác quá mức, suy thoái hệ sinh thái và tranh chấp chủ quyền. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng cục bộ mà còn đe dọa toàn bộ cấu trúc sinh thái khu vực. Trước thực trạng đó, cần một cách tiếp cận dựa trên cơ sở khoa học, luật pháp quốc tế và trách nhiệm chung, thay vì đặt nặng lợi ích đơn lẻ của từng quốc gia.

Trong nhiều thập kỷ qua, các tổ chức quốc tế như ASEAN và Liên Hợp Quốc đã liên tục nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác hòa bình và quản lý biển dựa trên luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Các văn kiện như Tuyên bố DOC đều khuyến khích chia sẻ thông tin, hợp tác nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường biển. Trên nền tảng đó, đồ án đề xuất kiến trúc như một công cụ thúc đẩy hợp tác: kiến tạo không gian để nghiên cứu, đối thoại và giao lưu khoa học giữa các quốc gia tại Biển Đông. Công trình hướng tới mục tiêu bảo tồn hệ sinh thái, tăng cường trao đổi tri thức và xây dựng lòng tin, qua đó góp phần vào phục hồi và phát triển bền vững môi trường biển vì lợi ích chung.

Ý tưởng thiết kế được khởi nguồn từ chính quy luật tồn tại của sự sống: sự sinh sôi và sự chống chọi. Một mặt, sự sống luôn lan tỏa và phát triển theo cơ chế nhân đôi, phân tách và mở rộng. Mặt khác, nó chỉ có thể duy trì nếu có khả năng chống chịu trước thách thức và biến động môi trường. Hai nguyên lý bổ sung này được chuyển hóa thành ngôn ngữ kiến trúc: các khối chức năng phân tách và lan tỏa như tế bào, đồng thời liên kết chặt chẽ với nhau để tạo thành một hệ thống bền vững, có khả năng đứng vững trước những điều kiện khắc nghiệt của đại dương.

Trên cơ sở đó, tổ hợp được tổ chức thành ba cụm chức năng chính: cụm nghiên cứu – hội thảo, cụm nuôi trồng sinh học và cụm phát triển năng lượng tái tạo. Các cụm được kết nối bởi một không gian trung tâm linh hoạt – vừa là quảng trường sinh thái, vừa là nơi giao tiếp cộng đồng. Khối nghiên cứu bao gồm không gian làm việc, thư viện, phòng thí nghiệm liên ngành và “bảo tàng sống” dưới mặt nước – nơi kết hợp trưng bày mẫu vật sinh học kết hợp quan sát thực địa. Khối đón tiếp – hội thảo đóng vai trò tổ chức sự kiện, triển lãm và quản lý vận hành. Khối lưu trú cung cấp không gian sinh hoạt, dịch vụ tiện ích và cảnh quan sinh thái. Toàn bộ tổ hợp được định hình nhằm phục vụ mục tiêu: hỗ trợ nghiên cứu biển, thúc đẩy trao đổi khoa học và tăng cường gắn kết giữa con người – công nghệ – môi trường.

Với bối cảnh đặc thù – một công trình nằm biệt lập giữa đại dương, xa rời hệ thống hạ tầng hiện hữu – giải pháp kiến trúc phải hướng tới tính tự thân vận hành và khả năng thích ứng cao. Công trình không chỉ cần đảm bảo vận hành bền vững, độc lập, mà còn phải đối phó hiệu quả với các điều kiện khắc nghiệt như bão, độ ẩm cao, ăn mòn muối biển và giới hạn tiếp tế. Vì vậy, đồ án tích hợp đồng bộ các hệ thống: năng lượng tái tạo (gió, mặt trời, sóng), thu gom và tái sử dụng nước mưa, xử lý nước thải tuần hoàn, kết hợp với các giải pháp vật liệu – kết cấu hạn chế tác động sinh thái. Mục tiêu là hình thành một cấu trúc vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, nghiên cứu lâu dài, vừa giảm thiểu phụ thuộc đất liền và can thiệp vào môi trường biển.

Thông điệp cuối cùng mà đồ án gửi gắm là: “Giữa những bất đồng và khác biệt trên Biển Đông, vẫn luôn tồn tại cơ hội cho sự thấu hiểu và hợp tác.” Đồ án không chỉ là một đề xuất kiến trúc, mà còn là lời gợi mở về một con đường hòa bình – nơi kiến trúc trở thành chất xúc tác để các quốc gia cùng đặt lợi ích chung và trách nhiệm môi trường lên hàng đầu, hướng tới tái thiết lập trật tự và ổn định khu vực.