Trung tâm văn hóa và bảo tồn thương cảng Faifo – Giải Khuyến Khích Loa Thành 2024

Hội An hay với tên gọi là Faifo, là một phố cảng nằm cạnh thành phố Đà Nẵng thuộc miền Trung Việt Nam. Do những yếu tố đại lý và khí hậu thuận lợi, đây đã từng là nơi gặp gỡ của thuyền buôn Nhật Bản, Trung Quốc và Châu Âu từ thời cận thế. Vào thời kỳ hàng hải, khu phố cửa người Nhật đã phát triển sầm uất. Trước thời kỳ này, ở đây đã từng có những dấu tích của thương cảng Chăm Pa hay được nhắc đến cùng với con đường Tơ lụa trên biển. Hơn nữa, còn có những dấu tích nói lên sự giao lưu giữa nền văn hóa Sa Huỳnh bản địa với thời kỳ Jomon ở Nhật Bản xa xưa.

Có thể nói, phố cổ Hội An là khu phố cổ duy nhất ở Đông Nam Á còn duy trì được nhịp sống từ thế kỷ 18 cùng với những công trình có kết cấu bằng gỗ. Trong những ngôi nhà phố với sàn trong tương trự như ở Kyoto của Nhật Bản. cho đến nay vẫn còn lưu truyền lại cách sinh hoạt và phong cách xưa của một đô thị cổ của Việt Nam.

Tháng 3 năm 1985, chính phủ Việt Nam đã công nhận khu di tích lịch sử Hội An là Di sản Văn hóa Quốc gia, và bắt đầu tiền hành những cuộc điều tra để bảo tồn khu phố cổ này.

Faifo – Hội An được bắt đầu từ rất lâu và đây là một đề tài thu hút nhiều nhà nghiên cứu khoa học, người yêu phố cổ Hội An quan tâm đặc biệt. Bởi nó có ý nghĩa rất quan trọng về định danh mà theo đánh giá của các nhà sử học quốc tế về sự hình thành và phát triển của Đô thị – thương cảng quốc tế Hội An: “là một kiểu mẫu tiêu biểu ở Việt Nam và khu vực Đông Nam Á – châu Á thời Trung – Cận đại”.

 

Faifo – Hội An là danh xưng của một vùng đất, có Đô thị – thương cảng/phố cảng quốc tế nổi tiếng ở miền Trung Việt Nam được hình thành vào cuối thế kỷ XVI. Không gian địa lý của nó bao gồm: Cửa biển – Cửa Đại và Cửa Hàn; Tiền cảng – nơi neo đậu tàu lớn, chờ làm thủ tục hải quan như Touron, Trà Nhiêu, Trung Phường…; Các bến – chợ: Đà Nẵng, Trà Nhiêu, Thăng Bình, Thanh Hà, Trà My… Tất cả đều trở thành vệ tinh trực tiếp của trung tâm phố chợ/thị Faifo – Hội An. Nơi “quy tụ hàng hóa sản phẩm, năm nào cũng mở hội chợ kéo dài gần 4 tháng”. Rộng hơn nữa đến Dinh Trấn Quảng Nam, thượng đô thứ 2 của các Chúa Nguyễn và cả xứ Quảng – Đàng Trong để làm nên cái “Hải Cảng tỉnh Kẻ Chiêm/ Cacciam” nổi tiếng quốc tế ở vào thế kỷ XVII, XVIII.

Faifo – Hội An theo nghĩa không gian hẹp với Hoài (phô) phố, Hội (An) phố… theo cách gọi dân gian hay trong các văn bản nhà nước: Faifo phố/“Ville de Faifo” thời thuộc Pháp; hay Phố cổ Hội An, Đô thị cổ Hội An, Khu phố cổ Hội An… theo cách gọi hiện nay của các nhà lịch sử, kiến trúc, bảo tồn di sản văn hóa… thì không gian địa lý của nó là một phần rất nhỏ của Faifo – Hội An với hàm nghĩa là Đô thị – thương cảng hay phố cảng quốc tế. Tức nó chỉ là phần trung tâm phố/thị gắn với chợ, nơi bán buôn, tương ứng với khu phố cổ Hội An hiện nay.

Các làng nghề trên địa bàn thành phố Hội An đã có lịch sử hình thành và phát triển khá lâu. Hiện nay, số lượng làng nghề ở thành phố Hội An không nhiều, tập trung chủ yếu vùng ven sông và xa trung tâm. Các làng nghề ở Hội An đang bị mai một, vẫn có một số hạn chế, trong đó việc tiếp cận đường bộ tương đối khó khăn . Đồng thời, biến đổi khí hậu đã dẫn đến ngập lụt, xâm nhập mặn gây nhiều khó khăn hơn cho việc di chuyển đến các địa điểm xung quanh dẫn đến nhu cầu di chuyển đường thủy tăng cao, mà Hội An vẫn chưa có bến thuyền để tập trung ghe thuyền. Bên cạnh đó, có thể kết hợp du lịch các làng nghề truyền thống, tổ chức lễ hội, giao lưu buôn bán phát để triển du lịch Hội An.

Khánh Hòa – TCKT.VN
© Tạp chí Kiến trúc