Đào tạo KTS trong bối cảnh hội nhập

Trong khuôn khổ Liên hoan SV Kiến trúc toàn quốc 2018 diễn ra từ 22-25/4/2018 với chủ đề “Giao lưu – Sáng tạo – Hội nhập”, tọa đàm “Đào tạo KTS trong bối cảnh hội nhập” được tổ chức tại Trường ĐH Kiến trúc TP HCM đã thu hút sự tham gia của các đại biểu đại diện 23 đoàn trong và ngoài nước.

Việt Nam đang trên tiến trình phát triển theo xu thế hội nhập và toàn cầu hóa với nhiều thuận lợi cũng như khó khăn, thách thức. Những tác động của tiến trình nêu trên vào kiến trúc Việt Nam, xét trên cả hai phương diện đào tạo và thực tiễn, là một hiện tượng dễ thấy, nếu như không muốn nói là tất yếu.

Nhìn nhận hội nhập là quá trình tìm kiếm lợi ích phát triển trong khuôn khổ hợp tác và cạnh tranh, những đối tượng đang tham gia vào quá trình đào tạo và hành nghề kiến trúc tại Việt Nam (giảng viên đại học, KTS, sinh viên (SV) kiến trúc) cần phải có sự quan tâm và chuẩn bị kỹ lưỡng, chủ động nhìn nhận các ảnh hưởng thuận lợi và thách thức của những thay đổi này vào tư duy đào tạo và hành nghề KTS hiện nay.

Nội dung tọa đàm “Đào tạo KTS trong bối cảnh hội nhập” xoay quanh các vấn đề:

  • Bối cảnh hội nhập trong đào tạo KTS – Cơ hội và thách thức;
  • Kinh nghiệm đào tạo KTS tại một số trường trên thế giới trong đó có ĐH Assumption, Thái Lan, ĐH Yale (Hoa Kỳ), Chương trình ATCM của trường UCN, Đan Mạch;
  • Thực tế và kinh nghiệm hợp tác Quốc tế trong bối cảnh hội nhập, lấy ví dụ tại trường ĐH Kiến trúc TP HCM;
  • Quan điểm về việc tiếp thu kinh nghiệm các trường đào tạo chuyên ngành nhằm nâng cao chất lượng công tác đào tạo KTS trong bối cảnh hội nhập.

Bối cảnh

Trong bối cảnh đào tạo tại Việt Nam, các cơ sở đào tạo chuyên ngành kiến trúc – quy hoạch ở nhiều mức độ khác nhau phụ thuộc vào quy mô, lịch sử hình thành và phát triển, vị trí và chiến lược phát triển của mình, hội nhập nói chung và quan điểm hội nhập quốc tế nói riêng thể hiện rõ nét thông qua các hoạt động:

– Hợp tác/liên kết đào tạo giữa các trường/cơ sở đào tạo trong và ngoài nước:

  • Các hoạt động liên kết đào tạo có cấp chứng chỉ/ văn bằng: Khóa học ngắn hạn, chương trình đào tạo dài hạn;
  • Hoạt động trao đổi giảng viên, SV, tạo điều kiện giao lưu, học hỏi lẫn nhau qua các hội thảo, chương trình workshops, nghiên cứu, tham quan thực hành…
  • Hoạt động kiểm định chất lượng đào tạo, xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá của khu vực theo chuẩn giáo dục khu vực và quốc tế;
  • Các thỏa thuận công nhận văn bằng, tín chỉ, chứng chỉ hành nghề,… trong cộng đồng các nước thành viên khu vực/ quốc tế;
  • Hoạt động nghiên cứu khoa học, thực hiện các đề tài, dự án,…

– Hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, chuyên gia của Việt Nam với các đối tác nước ngoài.

– Xu hướng hợp tác liên ngành, hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp, khuyến khích quá trình tương tác, tổng hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực, giữa môi trường giáo dục và hành nghề, tạo cơ hội việc làm,…

Cơ sở vật chất trường AAU (Nguồn:AAU)
Các hoạt động học, thưc hành, liên kết cộng đồng và ‘chơi’ tại AAU
(Nguồn: AAU)

Đào tạo KTS tại một số trường đại học nước ngoài

ĐH Assumption (AAU) – Thái Lan

Là một trường đại học tư thục đầu tiên và lớn nhất Thái Lan, môi trường đào tạo kiến trúc ở AAU được trang bị tốt, đầy đủ tiện nghi, và cấp tiến;

SV quốc tế chiếm tỉ trọng khá cao (khoảng 30%), đến từ hơn 30 quốc gia, trong đó chủ yếu từ các nước châu Á (phần lớn xuất thân từ các gia đình có điều kiện kinh tế tốt).

– Không giới hạn đầu vào bằng các kỳ thi sát hạch “năng khiếu”, SV nhập học với trình độ và kỹ năng khá khác nhau, tuy nhiên, chương trình đào tạo chuyên ngành từng bước trau dồi thêm các kiến thức và kỹ năng cần thiết cho SV. Tỉ lệ sinh viên đạt yêu cầu tốt nghiệp cao.

– Chuẩn đầu ra “mở”: Trường AAU không xác định “chuẩn đầu ra” cho Chương trình đào tạo KTS, thay vào đó trang bị “tâm lý, kỹ năng, kiến thức” cho SV để họ “lựa chọn” và “đi tiếp”. SV sau khi tốt nghiệp không nhất thiết phải là KTS thiết kế; có thể tự do lựa chọn con đường nghề nghiệp của mình và phát triển tiếp;

– Triết lý đào tạo:

  • Lấy SV làm trung tâm, phương pháp và chương trình giảng dạy liên tục thay đổi cho phù hợp với từng nhóm/cá nhân người học;
  • Học kết hợp thực hành: Cơ sở thực hành tốt, sĩ số lớp không quá đông (dưới 40 SV/lớp);
  • Học và chơi “sáng tạo”: Sân chơi “đậm chất sáng tạo” dành cho SV kiến trúc.
  • Giao lưu học tập trong và ngoài nước: Thông qua các học phần tham quan thực tế các khu đất thiết kế công trình tại nước ngoài, mời giảng viên nước ngoài theo chủ đề đồ án.
  • Liên hệ và đóng góp cho cộng đồng xung quanh cơ sở đào tạo thông qua các hoạt động xây dựng, sửa chữa nhà cho người nghèo, triển lãm và bán sản phẩm do SV làm gây quỹ cho cộng đồng, giới thiệu ngành nghề với cộng đồng và đặc biệt là trẻ em…

Công nghệ Kiến trúc và Quản lý Xây dựng, và việc thực hành BIM tại trường ĐH Bắc Đan Mạch

Là chương trình đào tạo “kỹ sư” về Công nghệ Kiến trúc và Quản lý Xây dựng, trong bối cảnh BIM là ứng dụng tất yếu và bắt buộc tại Đan Mạch đã được hơn 10 năm nay, giảng dạy BIM tại môn học bắt buộc trong các chương trình đào tạo tại trường ĐH Bắc Đan Mạch. KTS Rene Dahl Jeppsen chia sẻ: Lộ trình phát triển và ứng dụng BIM ở Đan Mạch hơn 10 năm, khó khăn nhất là việc:

  • Chọn phần mềm;
  • Chuẩn hóa các phần mềm để có thể tương thích với các ứng dụng liên quan đến BIM;
  • Chuẩn hóa các dữ liệu về công nghệ, vật liệu, kết cấu,… trong thiết kế và quản lý công trình – Cơ sở thông tin để quản lý;
  • Triển khai thực thi, bắt đầu bằng “đào tạo” và thực hành tại các cơ sở nhà nước, công ty lớn, tiếp đến là toàn bộ các cơ sở đào tạo và tư vấn liên quan không phân biệt quy mô và lãnh thổ thực hiện dự án.

Đào tạo kiến trúc với kinh nghiệm tại Yale, Hoa Kỳ

Trường Kiến trúc tại Yale là một trường ĐH có truyền thống đào tạo KTS lâu đời và có tiếng bậc nhất Hoa Kỳ, do vậy, việc đầu tư để giữ vững và ổn định chất lượng đào tạo trong mọi thời kì rất được chú trọng. Từ việc trang bị thiết bị thực hành, phương tiện dạy và học tiên tiến, đến việc chăm lo đời sống học hành của SV trong campus của trường.

  • Đầu vào chọn lọc, đầu ra cạnh tranh nhau (chỉ hơn 50% SV được tốt nghiệp); SV học hết sức, chơi hết mình, cạnh tranh lành mạnh và tôn trọng đối thủ;
  • Học kết hợp với thực hành, không gian làm việc tại xưởng phân chia theo năm đào tạo, SV năm nhất có mặt ở xưởng với tần suất cao nhất để có thể quan sát đàn anh làm việc, đồng thời có thể tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết;
  • Chủ động làm việc nhóm, nhưng có sự canh tranh thể hiện bản lĩnh nghề nghiệp và đạo đức nghề trong mỗi cá nhân trong nhóm; Giáo viên chỉ là người hướng dẫn, truyền động lực, cảm hứng;
  • Tuân thủ rèn luyện các quy tắc để dần hình thành tư duy độc lập, sáng tạo trong thiết kế công trình, xây dựng và thực hành đạo đức nghề nghiệp, tôn trọng quyền tác giả tác phẩm;
  • Hợp tác trong giảng dạy, học tập và tạo sân chơi chung giữa các trường “cùng đẳng cấp” và với cộng đồng trong khu vực trường học.

Có những hoạt động nhân đạo, đóng góp thường niên cho cộng đồng dưới góc độ kiến trúc; xây nhà “tình thương”, triển lãm công cộng,…

Hợp tác quốc tế nhằm nâng cao Chất lượng đào tạo KTS, từ thực tiễn trường ĐH Kiến trúc TP HCM

Đại học Kiến trúc TP HCM (UAH) có lịch sử đào tạo KTS lâu đời nhất cả nước, có mối liên hệ với yếu tố “ngoại” từ những năm 1940 (khi còn thuộc trường Mỹ Thuật Đông Dương của Pháp). Với lịch sử phát triển thăng trầm của mình, trường ĐH Kiến trúc TP HCM (trước 1975 là ĐH Kiến trúc Sài Gòn) tự hào là nơi đào tạo nhiều KTS tài năng, đóng góp nhiều thành tựu cho nền Kiến trúc, Quy hoạch phía Nam và cả nước.

Để giữ vùng và ổn định vị thế của trường trong bối cảnh hội nhập, UAH đã liên tục có những chính sách và hành động đổi mới toàn diện, từ chương trình, phương pháp giảng dạy, đầu tư cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên,… hướng tới việc đạt chất lượng kiểm định trong khu vực và ra quốc tế. Hoạt động hợp tác quốc tế được xác định là một trong các hoạt động mũi nhọn của trường nhiều năm nay.

Kết quả đạt được khá khả quan, các chương trình liên kết đào tạo được kí kết và đưa vào hoạt động, nhiều khóa học ngắn hạn, khóa học hè được tổ chức, các chương trình hợp tác nghiên cứu về Kiến trúc và quy hoạch, cảnh quan trong khu vực và với các tỉnh thành trong nước.

Nâng cao chất lượng đào tạo KTS trong bối cảnh hội nhập

Việt Nam đang ngày càng phát triển theo xu thế hội nhập khu vực và quốc tế hóa. Trong lĩnh vực thiết kế kiến trúc, xét trên cả hai phạm vi thực hành và đào tạo, thì việc tiếp thu vận dụng các yếu tố ngoại sinh để phát triển là xu thế tất yếu. Vấn đề đặt ra là, sự phát triển đó cần thiết phải dựa trên nền tảng các điều kiện đặc thù của Việt Nam, mà đặc biệt là yếu tố tự nhiên và các giá trị văn hóa.

Một số hình ảnh hoạt động học- thực hành- tham gia dự án cộng đồng của sinh viên trường Yale (Nguồn, Trần Đình Thông, 2018)

Những thách thức trong quá trình hội nhập hoàn toàn không phải là rào cản cho sự phát triển; mà nó chính là động lực thúc đẩy người thiết kế tìm hiểu, khám phá và sáng tạo, là cơ hội cho người thiết kế kiến trúc Việt Nam vươn ra tầm quốc tế.

Đào tạo KTS tại Việt Nam trong thời kì này, do vậy, cũng phải có nhưng chuyển biến chủ động và tích cực, lựa chọn và xây dựng nền tảng phù hợp về triết lý đào tạo, chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, đầu tư thích đáng cho cơ sở vật chất phục vụ đào tạo. Con đường đó, không thể thiếu hợp tác trong và ngoài nước giữa các cơ sở đào tạo, giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp tuyển dụng, với công nghiệp và công nghệ xây dựng,… Quan điểm hợp tác cũng dựa trên nền tảng cân bằng lợi ích các bên và quyền lợi của SV phải được đặt lên trên hết.

KTS Vũ Thị Hồng Hạnh

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 04-2018)