Góc nhìn mới từ đồ án kiến trúc sinh viên: Cuộc thi kiến trúc quốc tế tại Đài Loan (ACARA 2018)

Hiệp hội Kiến trúc Châu Á tổ chức Cuộc thi thường niên về các đồ án sinh viên (SV) và kiến trúc sư (KTS) trẻ lần thứ 7 (7th Asian Contest of Architectural Rookie’s Awards) tại Đài Loan từ ngày 01-04/11/2018. Không chỉ đánh giá xếp hạng những tác phẩm hay nhất, cuộc thi là dịp giao lưu trao đổi giữa các nền văn hóa, là cơ hội để tìm hiểu nhau và chia sẻ về kiến trúc đương đại Châu Á. Bài viết chia sẻ những kinh nghiệm cá nhân tác giả dưới góc nhìn là một thành viên Hội đồng giám khảo cuộc thi, từ đó cùng suy ngẫm về chiến lược đào tạo SV kiến trúc trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Hiệp hội Kiến trúc Châu Á bao gồm 17 thành viên

GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CUỘC THI

Hiệp hội Kiến trúc Châu Á (Asia United Architecture Association – AUA) là Hội KTS chuyên nghiệp và quốc tế, được tổ chức với các thành viên thuộc 17 quốc gia châu Á. Trong bối cảnh quốc tế hướng về khu vực châu Á Thái Bình Dương, các nước châu Á đang nổi lên trở thành một khu vực có tốc độ phát triển mạnh mẽ, với quá trình đô thị hóa nhanh chóng và sự phát triển thần kỳ. Nhưng chính sự phát triển và quá trình xây dựng ồ ạt mà các đô thị châu Á cũng gặp phải nhiều vấn đề cần phải được nghiên cứu, giải quyết để có thể tăng trưởng hơn nữa. Do đó, AUA mong muốn hướng tới việc thiết kế đô thị và các công trình kiến trúc dựa trên nền tảng văn hóa và những ý tưởng sáng tạo.

Cuộc thi thường niên ACARA về các đồ án của SV và KTS trẻ lần thứ 7 (7th Asian Contest of Architectural Rookie’s Awards) được tổ chức tại Đài Loan vào những ngày đầu tháng 11/ 2018. Đối tượng tham dự là những KTS trẻ và SV kiến trúc đến từ các quốc gia châu Á, mỗi quốc gia được lựa chọn không quá 2 đồ án/ công trình để dự thi. Cuộc thi tại Đài Loan năm nay có tổng cộng 20 đồ án dự thi đến từ 13 quốc gia, trong đó Việt Nam có 2 đồ án. Đây là cơ hội tốt cho tất cả thí sinh tham gia cuộc thi, để các KTS tương lai được trải nghiệm một cuộc thi thiết kế quốc tế và được khuyến khích thể hiện hết khả năng sáng tạo của mình.

Hội đồng giám khảo năm 2018 gồm 10 thành viên đến từ các quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc, Ấn Độ, Myanmar, Singapore và Việt Nam. TS.KTS Ngô Lê Minh – Trường ĐH Tôn Đức Thắng được mời, đại diện cho Việt Nam làm thành viên chính thức của Hội đồng giám khảo.

Qui trình chấm giải của cuộc thi trải qua 3 vòng bỏ phiếu kín: Vòng 1 chọn 8/20 bài, vòng 2 chọn 3/8 bài, và vòng 3 chọn 1/3 bài để chọn Giải Nhất. Để tránh thiên vị cá nhân và đảm bảo khách quan, riêng vòng bỏ phiếu 1 và 2 có quy định các Giám khảo không được bỏ phiếu cho quốc gia của mình. Do vậy, tôi không được bỏ phiếu cho 2 đồ án của Việt Nam. Đến vòng 3 thì được phép bỏ phiếu cho bất kỳ đồ án nào.

Ngay từ vòng 1, hai đồ án của Việt Nam đã được bầu chọn nhiều phiếu nhất trong số 8 bài vào vòng 2. Lúc này, các thí sinh được chọn phải lên sân khấu để thuyết trình và bảo vệ đồ án theo hình thức đấu loại trực tiếp. Vòng 2 bỏ phiếu, đồ án của Việt Nam lại tiếp tục đứng đầu, vào top 3/8. Vòng 3 -cuối cùng, lại phỏng vấn trực tiếp các thí sinh, để chọn vị trí 1-2-3.

TỔNG QUAN về CÁC ĐỒ ÁN DỰ THI

Trong số 20 đồ án dự thi năm nay, có nhiều bài thi rất thú vị, sáng tạo với phong cách thể hiện mới lạ.., đặc biệt là những bài thi của SV đến từ Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ, Đài Loan, Lào và Việt Nam. Ngoài bản vẽ thiết kế kiến trúc, tất cả các đồ án đều có mô hình kiến trúc kèm theo.

Về tiêu chí đánh giá của cuộc thi, Hội đồng giám khảo đề cao tính sáng tạo trong mỗi đồ án, cần phải thể hiện được nét văn hóa đặc trưng trong công trình kiến trúc, phản ánh bản sắc kiến trúc địa phương, hoặc phản ánh được những vấn đề nóng tại mỗi quốc gia. Chẳng hạn như ảnh hưởng của hiện tượng biến đổi khí hậu đến nhà ở vùng sông MeKong, trong đó có Lào, Campuchia và Việt Nam.

Kết quả chung cuộc, hai bài thi của SV Việt Nam đến từ Trường ĐH Kiến trúc TP.HCM giành được giải Nhất và giải Nhì. SV người Đài Loan đồng giải Nhì, còn SV Lào và Ấn Độ đồng giải Ba.

Hai bài thi của Việt Nam thuyết phục được hội đồng giám khảo nhờ các yếu tố: Nội dung bài thi dễ hiểu, cách trình bày rõ ràng, hấp dẫn hoàn toàn được thể hiện bằng tay (không vẽ bằng máy tính). Đặc biệt, tính văn hóa và truyền thống địa phương được thể hiện rõ nét trong bài thi của cả 2 thí sinh Việt Nam. Hội đồng giám khảo cũng đánh giá cao nỗ lực thuyết trình của thí sinh Việt Nam, mặc dù kỹ năng sử dụng tiếng Anh chưa tốt, nhưng họ đã nỗ lực hết mình khi trình bày đồ án của mình. Việt Nam rất vui và tự hào khi giành được cả 2 giải cao nhất Cuộc thi kiến trúc quốc tế tại Đài Loan ACARA 2018.

NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM

  • Về chất lượng bài dự thi: Cách đánh giá của Hội đồng giám khảo quốc tế khá đơn giản và cũng rất công bằng, không đặt vấn đề về kỹ thuật thể hiện bản vẽ, không chú ý tới chi tiết trong các công trình. Chất lượng bài thi được đánh giá theo các tiêu chí đặt ra như đã nêu ở phần trên, quan trọng là thể hiện được nét đặc trưng văn hóa trong công trình kiến trúc và những tác động của văn hóa tới kiến trúc.
  • Về kỹ năng trình bày và kỹ năng sử dụng tiếng Anh: Điều này thực sự quan trọng và ảnh hưởng đến kết quả cuộc thi. Đội thi của Singapore, Ấn Độ và Hàn Quốc gây ấn tượng về việc sử dụng tiếng Anh lưu loát, tự tin. SV Việt Nam còn hạn chế vì ngoại ngữ vốn là yếu điểm chung của nền giáo dục Việt Nam, và đặc biệt là của khối ngành kỹ thuật.
  • Về xu hướng đào tạo chất lượng cao ngành kiến trúc: Từ góc nhìn của một thành viên Ban giám khảo cuộc thi quốc tế, tôi cho rằng thí sinh Việt Nam không thua kém gì SV các nước trong khu vực châu Á. Thậm chí SV Việt Nam có kỹ năng thể hiện đồ án, đặc biệt kỹ năng thể hiện bằng tay, tốt hơn và thuần thục hơn các nước bạn. Tuy nhiên, nhìn rộng hơn về cách thức đào tạo ngành nghề thì giáo dục và đào tạo của chúng ta còn thiếu tính sáng tạo, thiếu tính linh hoạt, đôi khi còn lạc hậu, mang tính viển vông, xa rời thực tế.

Để hướng tới việc đào tạo ngành kiến trúc đạt chất lượng tốt hơn, có tính cạnh tranh hơn thì ngay từ các cơ sở đào tạo, cho đến đội ngũ giảng viên cần chủ động cập nhật kiến thức mới, cập nhật tình hình thực tiễn để đưa vào trong chương trình giảng dạy, vào quá trình hướng dẫn đồ án cho SV kiến trúc. Chẳng hạn, cần chú trọng đưa vào bài giảng và chủ đề cho đồ án môn học những vấn đề hiện thực khách quan đang diễn ra như biến đổi khí hậu, triều cường, ngập lụt, ô nhiễm môi trường, nhà ở cho người nghèo, người vô gia cư, hay sự thay đổi trong mối quan hệ giữa con người và môi trường thiên nhiên,…

Tóm lại, quan điểm đào tạo KTS gắn liền với thực tế cuộc sống, gắn liền với những vấn đề thực tiễn đang xảy ra hàng ngày xung quanh chúng ta ngày càng đúng đắn và cần thiết. Quan điểm đó cần được các cơ sở đào tạo chủ động nắm bắt xu thế phát triển và được cụ thể hóa bằng các đồ án môn học, chuyên đề, seminar và thực tập doanh nghiệp trong và ngoài nước, trở thành cấu trúc bắt buộc trong chương trình đào tạo kiến trúc.

TS. Ngô Lê Minh
KTS. Phạm Thanh Hải
Trường Đại học Tôn Đức Thắng

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 11-2018)