Ngọn lửa Sáng tạo trong Truyền thống đào tạo của Trường ĐH kiến trúc HN

Nhiều năm tháng đã trôi qua, những mái đầu của những thế hệ cựu sinh viên lớp KTS đầu tiên của Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội (năm 1961) đã bạc, song trong ánh mắt nụ cười của họ vẫn ánh lên ngọn lửa của niềm đam mê sáng tạo. Ngọn lửa ấy được các thế hệ thày giáo đầu tiên của lớp Kiến trúc năm ấy – tiền thân của Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội hôm nay – nhóm lên sau ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc. Tháng 9/1969, Hội đồng Chính phủ đã có quyết định thành lập Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội. Từ một lớp KTS đầu tiên cho đến nay, Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội đã phát triển trở thành một Trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học lớn của Bộ Xây dựng với 13 chuyên ngành đào tạo đại học và 7 chuyên ngành đào tạo sau đại học.

Nhà ga T1 Nội Bài - Tác giả : KTS Lương Anh Dũng - Cựu sinh viên khóa I Đại học Kiến trúc Hà Nội
Nhà ga T1 Nội Bài – Tác giả : KTS Lương Anh Dũng – Cựu sinh viên khóa I Đại học Kiến trúc Hà Nội

Lớp Kiến trúc đầu tiên đã ghi dấu ấn trong những sáng tác sau ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc bằng những sáng tác kiến trúc đa dạng và phong phú, đóng góp rất lớn cho những thành tựu của Kiến trúc Việt Nam hiện đại.

Những công trình thực tiễn không chỉ minh chứng cho sức mạnh sáng tạo của bản thân tác giả mà còn là những tấm gương cho các thế hệ KTS được đào tạo sau này ở trường Đại học Kiến trúc Hà Nội. Mặc dù điều kiện kinh tế của Việt Nam còn rất nhiều khó khăn, song lớp KTS đầu đàn đã vượt qua nhiều rào cản thực tế để thể nghiệm những ý tưởng sáng tạo, góp phần từng bước xây dựng một nền kiến trúc Việt Nam hiện đại và đậm đà bản sắc dân tộc.

Bên cạnh đó, hệ thống lý luận làm nền tảng cho những sáng tác mới cũng được các thầy giáo thế hệ đầu tiên của Nhà trường xây dựng như: Nguyên Thứ trưởng Bộ Kiến trúc – Thày giáo – KTS Nguyễn Cao Luyện với tác phẩm “Từ mái nhà tranh cổ truyền”, Thày giáo – KTS Vũ Tam Lang với tác phẩm “Kiến trúc cổ Việt Nam”… Tài liệu giảng dạy cho những lớp KTS đầu tiên có ảnh hưởng lớn đến những sáng tác của các thế hệ SV kiến trúc sau này, nhiều người đã trở thành những thày giáo tiếp tục thắp sáng ngọn lửa sáng tạo như các thày giáo: Vũ Duy Cừ, Nguyễn Bá Đang, Lê Quang Hải, Tạ Trường Xuân, Vũ Đức Đảm…

Giải Nhất, Cuộc thi quốc tế Thành phố Low - Carbon của sinh viên Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội

Lịch sử hình thành và phát triển của Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội nói chung và ngành Kiến trúc nói riêng luôn đề cao những tư tưởng sáng tạo mới, kết hợp việc khai thác và phát huy các giá trị của Kiến trúc truyền thống để tạo ra những hướng phát triển vừa mang cá tính của tác giả vừa tạo thành một dòng chảy hòa nhập giữa lịch sử và đương đại. Các thế hệ SV luôn được khuyến khích tìm tòi, vận dụng những nét tinh hoa trong đời sống của người Việt để đưa vào đồ án kiến trúc một cách tinh tế và có sự biến hóa để hòa nhập vào bối cảnh của kiến trúc đương thời. Trong chương trình đào tạo của Nhà trường từ ngày thành lập đến nay luôn có những môn học lý thuyết và hệ thống bài tập để SV nhận thức về giá trị của truyền thống của Kiến trúc cổ Việt Nam như các bài vẽ ghi, tham quan các di sản kiến trúc để “Hồn Việt” thấm vào tâm hồn của các thế hệ KTS tương lai.

Khái niệm “Dân tộc” trong tư tưởng sáng tạo được truyền qua các thế hệ không phải là một khái niệm “Tĩnh” – như là một kho báu để khai thác mà được khai thác như là một yếu tố “Động” – Có sự chuyển hóa và tiếp biến qua không gian và thời gian. Các lớp SV của Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội không chỉ biết trân trọng những giá trị của hệ thống di sản kiến trúc mà còn nhận thức được trách nhiệm của thế hệ mình trong việc làm giàu yếu tố “Dân tộc” qua những tác phẩm công trình trong tương lai.

Ứng dụng tiến bộ của khoa học và thành tựu của những xu hướng Kiến trúc đương đại trong sáng tạo cũng được các thế hệ thày cô giáo của Nhà trường chú trọng và khuyến khích SV nghiên cứu phù hợp với môi trường Việt Nam. Những môn học lý thuyết giới thiệu về xu hướng phát triển Kiến trúc đương đại, hệ thống môn khoa học kỹ thuật xây dựng ứng dụng trong sáng tác Kiến trúc được SV phát huy sáng tạo trong đồ án môn học và đặc biệt là đồ án tốt nghiệp. Với quan điểm giảng dạy để xây dựng một đội ngũ KTS tương lai phát huy sức mạnh sáng tạo cho công cuộc xây dựng, phát triển đất nước. Các thế hệ thày cô giáo của Nhà trường luôn cố gắng để SV không chỉ hiểu những kỹ thuật của đời sống thực tại mà còn biết vươn lên nắm bắt những tư tưởng, trình độ kỹ thuật cao của Kiến trúc đương đại trên thế giới.

Vượt lên những rào cản của thực tại, những sáng tác của các thế hệ thày cô giáo, cũng như những đàn anh, đàn chị đã tốt nghiệp từ mái trường đại học Kiến trúc Hà Nội luôn cổ vũ, khích lệ cho tư tưởng này, sự tiếp nối không ngừng của các thế hệ, tiếp cận những tư tưởng tiến bộ đã tạo nên một phần đặc điểm của SV Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội.

Trong lần đến thăm triển lãm 10 năm thành lập Trường, Nhà thơ Tố Hữu – Nguyên Phó Thủ tướng đã có nhận xét: “Trường Đại học Kiến trúc sáng tạo được nhiều kiểu công trình bền vững và đẹp, với nhiều tài năng kết hợp hài hòa tính dân tộc và tính hiện đại, sử dụng thông minh những nguyên liệu vật tư của Đất nước, làm tăng thêm vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống mới của dân tộc ta trong thời đại mới ”.

Từ các bài giảng của các thày cô giáo hướng đến những khả năng ứng dụng đa dạng, những nghiên cứu khoa học về môi trường để ứng dụng vào Kiến trúc được các thế hệ các thày cô giáo bắt đầu từ rất sớm, khởi đầu từ một tổ bộ môn vật lý kiến trúc, sau này đã hình thành những chuyên ngành sâu về môi trường đô thị và Viện Kiến trúc nhiệt đới ra đời. Nhiều thế hệ thày cô giáo đã khuyến khích SV tham gia nghiên cứu chuyên sâu về môi trường, ứng dụng phục vụ đời sống và tạo những cơ sở cho các đồ án Quy hoạch, kiến trúc gắn bó hữu cơ với môi trường. Có thể nói rằng những nghiên cứu và sáng tạo trong lĩnh vực này từ lâu đã được đặt nền móng ở trường Đại học Kiến trúc Hà Nội với những nhận thức cấp tiến về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Kiến trúc thích ứng với khí hậu…

Từ những tiền đề ban đầu đó, xu hướng sáng tạo kiến trúc thích ứng với biến đổi khí hậu, kiến trúc xanh, kiến trúc đòi hỏi phát triển bền vững trở thành một thế mạnh trong đồ án của SV trường Đại học Kiến trúc Hà Nội. Nhiều đồ án của SV đã được giải thưởng cao trong các cuộc thi kiến trúc quốc tế có uy tín. Ngày 13/9/ 2001, trong lần đến thăm Trường, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư quốc tế đã có lời phát biểu: “… Giải thưởng lớn nhất sinh viên trường đại học Kiến trúc Hà Nội đạt được là một dấu ấn của Việt Nam đặt trên bản đồ thế giới. Điều đó cũng là thước đo đánh giá chất lượng đào tạo của các bạn…”

Năm tháng trôi qua, mái đầu của những thày cô giáo càng bạc thêm, một số thày cô giáo của những khóa đầu tiên của Nhà trường đã yên nghỉ, song ngọn lửa sáng tạo mà nhiều thế hệ thày cô giáo, SV của Nhà trường đã nhóm lên từ những ngày đầu khó khăn và gian khổ ấy vẫn cháy sáng và ngày càng rực rỡ hơn.

TS.KTS Lê Quân
Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội