KTS Phan Đăng Sơn: “Tìm bản sắc kiến trúc Hà Nội một bài toán khó! ”

“Kiến trúc Hà Nội hiện nay chỉ thấy ấn tượng bởi sự lộn xộn, nhiều viên “sạn”giữa Thủ đô. KTS nói chung, KTS tại Viện Thiết kế Bộ quốc phòng chúng tôi  nói riêng đã làm không ít công trình tại Thủ đô, nhưng một tác phẩm mà trải được lòng mình với Hà Nội thì thực sự chưa có. Có lẽ bởi thế nên việc đi tìm bản sắc cho kiến trúc Hà Nội vẫn là một bài toán chưa có lời giải….” KTS Phan Đăng Sơn – Viện trưởng Viện Thiết kế Bộ Quốc phòng trăn trở

Hà Nội – những khu phố mới khô khan và thiếu cảm xúc

Ấn tượng lớn nhất về Hà Nội hiện nay chính là sự lộn xộn, kể cả những khu phố mới làm. Nhiều công trình đứng bên cạnh nhau cứ như “giận” nhau. Những sản phẩm kiến trúc thiếu sự tôn trọng và quan tâm đến bạn bè bên cạnh thì cả tuyến đường làm sao mà đẹp được.

Nếu được so sánh với TP Hồ Chí Minh, kiến trúc Hà Nội còn nhiều hạn chế. TP Hồ Chí Minh có những con đường tương đối uyển chuyển về kiến trúc như đường Nguyễn Huệ, Lê Duẩn, Lê Lợi…Những công trình cũ, mới đan xen, hòa hợp với nhau một cách hợp lý, dù phong cách khác nhau nhưng vẫn dễ chịu.

Điều đáng tiếc là Hà Nội không có được tuyến đường, khu phố nào như thế. Thậm chí còn quá nhiều “sạn”. Nếu như đi trên những con đường thuộc khu phố Pháp cũ, người ta có cảm giác yên bình, lãng mạn thì những khu phố mới xây lại đều đặn, khô khan và thiếu cảm xúc.

Giải pháp nào cho phố cổ

Thực tế, khu phố cổ Hà Nội quá xô bồ, ồn ào và nhếch nhác. Tôi từng đến tham quan khu phố cổ ở Nhật, Malayxia… từng có cảm giác đi mãi không thấy chán dù không hiểu hết được những nét văn hóa của họ. Những khu phố cổ ấy cuốn hút du khách bằng những không gian hoài niệm quá khứ, các dịch vụ hợp lý, bằng chiều sâu của các lớp lang lịch sử – văn hóa dân tộc. Ở Việt Nam, chưa làm được những điều đó.

Nhiều cuộc hội thảo về phố cổ đã được tổ chức, nhưng nặng về bàn luận chứ chưa có hành động gì cụ thể bảo tồn thực sự những gì thuộc về phố cổ. Có thể học hỏi những kinh nghiệm của nước ngoài: Paris đã khoanh vùng những khu phố cổ để bảo tồn, các khu mới kiến trúc đa ngôn ngữ nhưng tinh khiết và hiện đại; London lại làm hoàn toàn khác: một công trình mới xen vào một khu phố cũ là chuyện thường thấy nhưng không vì thế mà bị chối bỏ, một sự tương phản bất ngờ lại tạo được điểm nhấn cho thành phố… Bên cạnh đó, phải chú ý hơn đến các yếu tố xã hội học: bản thân những người dân phố cổ phải có niềm tin, ý thức giữ gìn phố cổ, ngược lại, thành phố cũng phải có biện pháp giúp họ những tiện nghi cho cuộc sống hiện đại.

Cần sự thay đổi về nhận thức

Một trong những nguyên nhân của những bất cập, lộn xộn của Hà Nội chính từ các cấp quản lý kiến trúc, thiếu định hướng, thiếu quyết đoán. Những sản phẩm kiến trúc ở Hà Nội không có tính đột phá, ý tưởng thì nhiều và sáng tạo nhưng khi thực hiện mới chỉ nửa chừng, chưa đạt đúng ý đồ tác giả. Sự phát triển kiến trúc không thể nói lỗi hoàn toàn thuộc về các nhà tư vấn. Thử hỏi, một Trung tâm Hội nghị quốc gia đứng bên cạnh Bảo tàng Hà Nội, bên này đường lại là Bộ Tư lệnh Thủ đô… với những ngôn ngữ kiến trúc quá khác biệt như thế, cảnh quan khu vực khó mà đẹp được.

Cho đến nay, cách nhìn nhận về kiến trúc Hà Nội dường như hơi phiến diện: những gì động đến Hồ Gươm, đến phố cổ đều khiến người ta “nhảy dựng” lên, góp ý này kia. Trong khi đó, Hà Nội còn có những góc phố khác. Tôi cho rằng giữ gìn những giá trị cũ phải song hành với việc góp sức xây dựng cái mới cho đàng hoàng hơn, to đẹp hơn.

Đi tìm bản sắc cho kiến trúc Hà Nội vẫn là một bài toán khó chưa có lời giải thỏa đáng. Theo tôi, trước mắt thành phố nên có chính sách quyết liệt, lựa chọn những tuyến phố quan trọng, để quản lý quy hoạch kiến trúc kiểu mẫu: sản phẩm kiến trúc phải được các nhà chuyên môn phê duyệt, được xã hội tự nhiên thừa nhận. Với những công trình trọng điểm quốc gia, không nên thi tuyển rộng rãi, lựa chọn ồ ạt như hiện nay. Tốt nhất nên mời đích danh các KTS danh tiếng (kể cả KTS Việt Nam hoặc KTS nước ngoài) vào cuộc thiết kế ý tưởng. Chỉnh trang, tôn tạo, xây mới… đều phải kiểm soát được dung lượng, chất lượng theo ngôn ngữ kiến trúc đặc trưng của Hà Nội, theo những quy chuẩn, tiêu chí riêng có của Thủ đô.

 Bích Vượng (thực hiện)