Tăng cường tiếp cận thực tế trong đào tạo KTS từ phương thức đào tạo mở thông qua Workshop quốc tế

Trong đào tạo KTS, thực tiễn nhiều năm nay cho thấy công tác đào tạo và thực tiễn luôn có khoảng cách nhất định, từ đó đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nghiên cứu thay đổi chương trình, đặc biệt chú trọng nâng cao tính thực tiễn trong đào tạo để sản phẩm đầu ra có tính cạnh tranh cao hơn. Việc tăng thực hành, đưa sinh viên (SV) tiếp cận thực tế cần được xem như một yêu cầu bắt buộc đối với các cơ sở đào tạo. Tại khoa Kiến trúc – Công trình, trường đại học Phương Đông, kể từ năm thứ 4, các đồ án đều yêu cầu SV phải đi thực tế hiện trạng, phỏng vấn người dân địa phương, làm phân tích kỹ lưỡng bối cảnh hiện trạng trước khi đề xuất giải pháp. Các đồ án này được tổ chức dưới dạng các workshop nghiên cứu dài ngày (trung bình 6-8 tuần). Không chỉ có cơ hội được tiếp cận bối cảnh thiết kế thực, hiểu về các vấn đề thực tiễn mà cộng đồng đang phải đối mặt, thực hiện đồ án theo nhóm kết hợp các nội dung đề xuất cá nhân, sinh viên còn có cơ hội được trải nghiệm không khí học tập đa văn hóa với các bạn SV nước ngoài tại trường đại học Phương Đông.

IMG_5706a

Workshop kiến trúc – mô hình đào tạo có tính mở

Trong thực tế, có thể xem “workshop” là một dự án mà trong đó các thành viên cùng nhau trao đổi về một vấn đề cần giải quyết, cùng nhau đề ra một phương án “tập thể” để giải quyết vấn đề đó. Workshop là hoạt động mang tính cộng đồng cao với thành viên tham gia đa dạng tập hợp từ nhiều thành phần khác nhau từ những người dân bình thường, cho đến các chuyên gia, các quan chức.

IMG_5718_1a

Mô hình workshop cũng được áp dụng vào đào tạo đại học nhằm nâng cao tính thực tiễn cho SV tại nhiều quốc gia. Tại khoa Kiến trúc – Công trình, trường đại học Phương Đông, việc đào tạo một số đồ án năm cuối theo hình thức workshop đã được triển khai từ năm 2009. Trong chương trình học, các SV sẽ phải thực hiện các workshop chuyên ngành với ít nhất 1 workshop/ học kỳ. SV sẽ thực hiện các dự án theo đề bài có tính thực tiễn cao. Tiến xa hơn nữa, trong workshop cảnh quan vừa hoàn thành tháng 3/2015, sinh viên đã giải quyết các vấn đề đặt ra từ cộng đồng địa phương tại khu vực Hạ Đình, Hà Nội. Các đồ án có tính thực tế cao này được hướng dẫn bởi một nhóm các nhà quy hoạch, các KTS thỉnh giảng và các giảng viên của trường, với tiêu chí giúp SV xây dựng một giải pháp phù hợp nhất với thực tế. Các công việc liên quan đến khảo sát thực địa (nhiều lần), phỏng vấn các tổ chức, cá nhân, người dân địa phương, xử lý kết quả nghiên cứu thực địa, báo cáo kết quả nghiên cứu và triển lãm phương án trước cộng đồng địa phương… đã được nhà trường và các nhóm SV sắp xếp và thực hiện.

Mỗi workshop thường có 8-10 buổi giảng chuyên đề lý thuyết liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Các đồ án sẽ được đánh giá qua 4 lần: Báo cáo kết quả phân tích hiện trạng, báo cáo ý tưởng sơ bộ, báo cáo ý tưởng chi tiết và bảo vệ vào cuối mỗi đợt học với hội đồng đánh giá gồm nhiều thành phần đến từ người dân, các giảng viên hướng dẫn, các chuyên gia,…

Chúng tôi nhận thấy những kết quả cụ thể khi triển khai đào tạo đồ án theo hình thức workshop:

  • Tăng tính thực tế cho người học.
  • Tăng cường tính chủ động của các cá nhân và tập thể thông qua các hoạt động nhóm.
  • Tăng cường khả năng sáng tạo và bổ trợ lẫn nhau cho các thành viên trong nhóm thông qua các tranh luận nhằm đưa ra ý tưởng về một giải pháp “tập thể”. 
  • Tăng cường khả năng nhận thức và đề xuất giải pháp bám sát thực tiễn, được đánh giá nhiều lần với sự tham gia của cả đại diện cộng đồng địa phương. 
  • Tạo độ “mở” cho chương trình đào tạo và nội dung đào tạo, có thể điều chỉnh nội dung, đề bài từng năm để đảm bảo tính “mới” và tính “sát thực tiễn” của công tác đào tạo.
Phác thảo nhanh bước đầu đối với đề tài cải tạo cầu Long Biên  của nhóm sinh viên Việt Nam và Đức tham gia Workshop kiến trúc Quốc tế 2015 tại trường đại học Phương Đông
Phác thảo nhanh bước đầu đối với đề tài cải tạo cầu Long Biên
của nhóm sinh viên Việt Nam và Đức tham gia Workshop kiến trúc Quốc tế 2015 tại trường đại học Phương Đông

Workshop quốc tế: “Không gian công cộng trong các khu vực đô thị lịch sử”

Mới đây, Workshop được tổ chức bởi 3 đối tác: Khoa Kiến trúc – Công trình, đại học Phương Đông (Việt Nam) và các khoa Kiến trúc, Cảnh quan của hai trường đại học CHLB Đức là trường Leibniz University of Hannover và trường Technical University of Kaiserslautern.

Diễn ra trong những ngày cuối tháng 3 vừa qua, worskshop đã tập trung nghiên cứu các không gian công cộng của Hà Nội tại 4 địa điểm: Khu tập thể Kim Liên; Hồ Hoàn Kiếm và quảng trường Lý Thái Tổ; Khu Thượng Đình – Royal city; Khu vực cầu Long Biên và phụ cận. Các nội dung nghiên cứu của workshop tập trung vào sự chuyển hóa về mặt hình thái và cấu trúc không gian đô thị, những hệ quả của sự thay đổi trên với không gian đô thị của thành phố. Đặc biệt, các giáo viên và SV Đức rất chú ý tìm hiểu và phân tích quá trình thương thuyết (negotiation process) / thỏa thuận giữa các bên bao gồm chính quyền và các nhóm cộng đồng… để lý giải những biến đổi về không gian chung, sự phát sinh tự phát và chiếm dụng các không gian của tập thể, bối cảnh lịch sử của quá trình chiếm dụng các không gian công cộng… Từ những thông tin thu nhận được, các nhóm sinh viên có thể hiểu rõ hơn bản chất của sự chuyển hóa hình thái và cấu trúc các không gian công cộng của Hà Nội, sau đó có thể đưa ra các giải pháp có tính định hướng để bảo lưu, khôi phục lại những không gian có giá trị.

Phác thảo nhanh bước đầu đối với đề tài cải tạo không gian công cộng trong KTT Kim Liên
Phác thảo nhanh bước đầu đối với đề tài cải tạo không gian công cộng trong KTT Kim Liên

 

Phương án đề xuất cải tạo một không gian công cộng thành vườn cộng đồng
Phương án đề xuất cải tạo một không gian công cộng thành vườn cộng đồng

Với phương pháp tiếp cận “mở”, đòi hỏi khả năng chủ động nghiên cứu của sinh viên, các nhóm đã tiến hành khảo sát thực địa, khảo sát xã hội học với người dân, dự chuyên đề của các chuyên gia về không gian công cộng của Hà Nội, trao đổi kinh nghiệm với các chuyên gia Việt Nam và Đức…

Sau khi khảo sát hiện trạng, các nhóm SV Đức – Việt Nam đã cùng làm việc để đưa ra các giải pháp đề xuất rất thú vị. Dưới góc nhìn của các SV Đức, cần nghĩ đến việc hợp thức hóa các không gian bị chiếm dụng vì thực tế cho thấy đã hàng chục năm chính quyền không giải quyết được việc thu hồi. Song song với nó, cho phép người dân được cải tạo những không gian đó theo định hướng của các nhà kiến trúc, cảnh quan.

Có những ý tưởng rất táo bạo đề xuất cho việc khôi phục không gian công cộng của một sân chơi trẻ em giữa các khu nhà tập thể Kim Liên. Thay vì giải tỏa các hàng quán và chợ họp trên sân chơi này, cần bổ sung một số hạng mục kiến trúc có hình dạng như những tán cây – vừa tạo mái che cho hàng quán (nay được hợp thức hóa và phải đóng thuế) một cách có thẩm mỹ, kết hợp với tôn tạo và nâng cao chất lượng không gian chung. Bề mặt của các tán mái che này có thể liên kết với nhau và tạo ra sân chơi trên cao cho trẻ em. Một khu vườn xanh mát trên cao xen giữa các khu nhà ở tập thể nơi trẻ em có thể vui chơi, người già có thể đi dạo. Khu vườn này có thể kết nối trực tiếp từ tầng 2 các khối nhà để đảm bảo khả năng tiếp cận rộng rãi cho mọi người.

Buổi đánh giá đồ án Thiết kế nhanh tại khoa Kiến trúc Công trình, Đại học Phương Đông
Buổi đánh giá đồ án Thiết kế nhanh tại khoa Kiến trúc Công trình, Đại học Phương Đông

Nhóm nghiên cứu về cầu Long Biên đã đưa ra những ý tưởng rất thú vị cho khu vực bãi giữa và tương lai của cây cầu khi được chuyển đổi thành cầu bộ hành.

Khi bảo vệ trước hội đồng gồm các giảng viên đến từ 3 trường đại học và các chuyên gia về kiến trúc, quản lý đô thị… được mời từ bên ngoài, các nhóm SV đều thể hiện khả năng làm việc nhóm tốt, phân công báo cáo cụ thể từng phần việc, trình bày báo cáo khoa học và khá đầy đủ. Có thể nói, workshop là cơ hội tốt cho SV của cả Việt Nam và Đức hiểu nhau hơn. Sau mỗi workshop quốc tế được tổ chức, các đối tác sẽ cùng phối hợp để phát hành một quyển sách giới thiệu các kết quả nghiên cứu. Đây sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích cho SV Đức và Việt Nam.

Kết luận

Việc tổ chức đào tạo đồ án kiến trúc theo hình thức workshop ở Khoa Kiến trúc – công trình, trường đại học Phương Đông đã góp phần đưa thực tiễn đến gần hơn với SV, từ đó giảm thiểu độ vênh so với hoạt động chuyên môn trong thực tiễn hành nghề.

Các hoạt động của workshop đã giúp SV nắm bắt được vấn đề nghiên cứu một cách rõ ràng hơn, hiểu biết sâu sắc hơn về hiện trạng và các vấn đề của cộng đồng, hiểu biết về lịch sử và những mâu thuẫn / thỏa thuận / thương thuyết giữa các nhóm đối tượng trong quá trình phát triển đô thị. Khi hiểu biết sâu sắc hiện trạng, biết được các căn nguyên của vấn đề, chắc chắn các giải pháp đề xuất sẽ có chiều sâu hơn, gắn với thực tiễn hơn.

Cuối cùng, khi làm việc cùng các bạn SV quốc tế, SV Việt Nam mạnh dạn hơn, tự tin hơn. Kinh nghiệm làm việc thực tế cũng thôi thúc các bạn SV Việt Nam tự chủ động cải thiện liên tục các kỹ năng phục vụ cho học tập và hành nghề sau này, trong đó có các kỹ năng mềm như kỹ năng thuyết trình, làm việc nhóm, kỹ năng ngoại ngữ,… Đây có thể là những hy vọng đầy hứa hẹn cho một thế hệ KTS trẻ sẵn sàng hội nhập và tự tin hơn khi bước vào môi trường hành nghề quốc tế trong tương lai không xa.

ThS. KTS Nguyễn Minh Phương – TS. KTS Nguyễn Quốc Tuân
Khoa Kiến trúc – Công trình, trường đại học Phương Đông

( Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 05 – 2015 )