Là cơ quan ngôn luận của Đoàn KTS Việt Nam (nay là Hội KTS Việt Nam), 35 năm qua (1983-2018) Tạp chí Kiến trúc (TCKT) đã nỗ lực vượt nhiều khó khăn, thách thức để trở thành một Tạp chí chuyên ngành có uy tín, diễn đàn của giới KTS Việt Nam, sát cánh cùng giới nghề, góp phần xây dựng nền kiến trúc Việt Nam hiện đại và giàu bản sắc.

Sứ mệnh cao cả

Năm 1983, Ban Tuyên huấn ra Quyết định số 34/TH ngày 26/1/1983 cho phép thành lập Tạp chí Kiến trúc – Cơ quan ngôn luận của Đoàn KTS Việt Nam.TCKT xuất bản mỗi năm 4 kỳ. Đối tượng phục vụ là KTS, sinh viên Kiến trúc, kỹ sư xây dựng, các nhà quản lý đô thị – kiến trúc – xây dựng và các nhà nghiên cứu văn hóa – nghệ thuật.

35 năm đã trôi qua, những KTS gắn bó với Tạp chí ngày ấy vẫn nhớ như in kỉ niệm lâng lâng, tự hào về số báo đầu tiên của TCKT: Trang trọng trên trang đầu tiên là thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Hội nghị thành lập Đoàn KTS Việt Nam; nhiều vấn đề thiết thực của xã hội, của giới KTS được đề cập,… Với tư duy của một nhà nghiên cứu kiến trúc và một nhà báo, KTS Ngô Huy Quỳnh – Tổng Biên tập đầu tiên của TCKT đã đề xuất nhiều tư tưởng táo bạo và khởi xướng Chuyên mục Phê Bình Kiến trúc. Công trình Nhà khách Chính phủ (số 2 Lê Thạch), Trung Tâm Bưu điện và Ga Hàng Cỏ… là những công trình đầu tiên được TCKT giới thiệu, tổ chức hội thảo, phân tích, đánh giá với sự trình bày của chính tác giả và ý kiến nhận xét của những người tham gia. Sau này, TCKT đã phát triển thêm các Chuyên mục như: “Lý luận phê bình”, “Kiến trúc truyền thống”, “KTS và Tác phẩm”, “Thông tin”, “Quản lý Xây dựng”, “KTS và các ngành khoa học Kiến trúc truyền thống”, “Lý luận phê bình… Nhiều bài viết trao đổi về sáng tác kiến trúc cùng các gương mặt KTS nổi tiếng của nền Kiến trúc Việt Nam đã lần lượt xuất hiện trên Tạp chí như: KTS Huỳnh Tấn Phát, Tạ Mỹ Duật, Nguyễn Ngọc Chân, Nguyễn Văn Ninh, Đoàn Văn Minh, Huỳnh Sum, KTS Vũ Ngọc Danh,… đã được đông đảo độc giả hoan nghênh đón đọc.

Có thể nói, ngay từ những ngày đầu, những người làm báo Kiến trúc đã nỗ lực hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ theo đúng tôn chỉ, mục đích của TCKT: Làm “cầu nối”, là “môi trường giao tiếp” để Hội KTS Việt Nam mang tới những thông điệp của giới nghề đến với xã hội; đồng thời phản ảnh tình hình của xã hội, con người và văn hóa qua các công trình kiến trúc, qua đó, khẳng định sự nỗ lực của giới KTS trên khắp các vùng miền.Trong những năm 1983 – 1993, TCKT đã trở thành một tài liệu tham khảo hữu ích cho hàng nghìn KTS, sinh viên kiến trúc và xây dựng.

Bước vào thời kỳ mở cửa và kinh tế thị trường, kiến trúc nước nhà như cuốn vào cơn lốc với hàng ngàn công trường trên khắp cả nước. TCKT đã phản ảnh kịp thời các công trình, dự án tiêu biểu đã và đang làm đẹp đất nước từng ngày, đồng thời với việc nhìn nhận các mặt trái của nền kinh tế thị trường, khi các trường phái kiến trúc nở rộ đã đặt ra nhiều vấn đề trăn trở về tình hình quy hoạch – kiến trúc. Thời gian đó, dưới sự lãnh đạo của Tổng Biên tập, KTS Nguyễn Trực Luyện – Chủ tịch Hội KTS Việt Nam, rồi sau này, từ năm 2003, Tổng Biên tập – GS.TS.KTS Nguyễn Việt Châu – Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kiến trúc, TCKT đã liên tục phấn đấu duy trì và đẩy mạnh tính học thuật để khẳng định định hướng xây dựng một nền kiến trúc Việt Nam tiên tiến và đậm đà bản sắc. Các vấn đề chuyên môn nổi cộm trong thực tiễn xây dựng đã được thẳng thắn đề cập, đề xuất các quan điểm về nghề và có tiếng nói giúp các cấp quản lý nhận biết và kịp thời xử lý. Những vấn đề cơ bản của nền kiến trúc Việt Nam đã được TCKT đề cập đế n là:

  • Sáng tác kiến trúc với Tác giả và Tác phẩm;
  • Môi trường hành nghề kiến trúc;
  • Nghiên cứu lý luận và thực tiễn Kiến trúc;
  • Di sản văn hóa kiến trúc;
  • Kiến trúc địa phương;
  • Kiến trúc thế giới;
  • Đào tạo KTS;

Chuyên mục “Trang đen kiến trúc” nêu lên những trường hợp cụ thể cần sửa đổi cho đến nay vẫn tạo tiếng vang tới bạn đọc, với loạt bài về Khách sạn Hà Nội vàng, tòa nhà Hàm cá mập, hội chứng Kiến trúc Pháp cũng như xu hướng nhại cổ…

Đồng hành cùng TCKT để góp tiếng nói đa chiều, phong phú về kiến trúc, phát triển đô thị như trên, TCKT luôn tự hào về lực lượng cộng tác viên là những KTS tài hoa và có nhiều đóng góp cho nền kiến trúc nước nhà, cùng các học giả, họa sĩ, điêu khắc gia. Những tên tuổi gắn với “thương hiệu” TCKT không thể không nhắc đến, đó là: KTS Huỳnh Tấn Phát, KTS Nguyễn Cao Luyện, GS Bùi Văn Các, KTS Nguyễn Chân, KTS Ngô Huy Quỳnh, KTS Nguyễn Quang Nhạc, KTS Lê Quang Ninh, KTS Trần Đức Nhuận, GS Nguyễn Mạnh Kiểm,KTS Nguyễn Trực Luyện, KTS Nguyễn Kim Sến, KTS Mai Hà San, GS Hoàng Đạo Kính, KTS Đặng Nghiêm Vạn, Nhà dân tộc Ngọc Nguyễn Khắc Tụng, Nhà điêu khắc Lê Công Thành, Họa sĩ Nguyễn Quân, Họa sĩ Phan Cẩm Thượng, KTS Trương Quang Thao, KTS Nguyễn Đức Thiềm, KTS Nguyễn Bá Đang, KTS Hàn Tất Ngạn, KTS Đoàn Khắc Tình…

Với những nỗ lực đáng ghi nhận, năm 1998, TCKT đã vinh dự được Hội KTS Việt Nam trao tặng Giải Nhì, Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia dành cho thể loại ấn phẩm kiến trúc. Nhân kỉ niệm 20 năm thành lập TCKT, Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam đã trao tặng thưởng Huân chương lao động Hạng Ba.

Đổi mới và phát triển

Trong sự bùng nổ về Kiến trúc – xây dựng, TCKT chịu sự cạnh tranh khốc liệt từ việc xuất hiện nhiều tờ báo và tạp chí về nội thất, kiến trúc, quy hoạch… Đặc biệt, sự phát triển nhanh chóng của báo mạng trên nền tảng công nghệ số đã làm cho nhiều người rời xa văn hóa đọc thay bằng thói quen tra cứu thông tin trên internet, khiến TCKT gặp không ít khó khăn. KTS Nguyễn Tấn Vạn – Chủ tịch Hội KTS Việt Nam trăn trở: “Tạp chí có thể “sống” trong bối cảnh 4.0”?
“Sống” không chỉ là kiếm được nguồn thu để phát hành Tạp chí hàng tháng, mà còn làm cho Tạp chí giữ được vị thế trong lòng bạn đọc. Đây cũng chính là trăn trở rất lớn của Tòa soạn TCKT và giải pháp là đối mặt với tất cả những khó khăn, thách thức để đổi mới.

Phát huy truyền thống 35 năm đã đạt được, TCKT đã và đang nỗ lực đổi mới về nội dung và hình thức để TCKT đáp ứng yêu cầu của bạn đọc. Tháng 6/2017, GS.TS.KTS Nguyễn Quốc Thông – Phó Chủ tịch Hội KTS Việt Nam trở thành Tổng Biên tập TCKT đã khẳng định thêm nữa sự quan tâm và kỳ vọng của Hội KTS Việt Nam về sự phát triển của TCKT thời kỳ mới.Trong cuộc họp gần đây của Tòa soạn và Hội đồng Biên tập,TCKT cũng đã nhận được sự cổ vũ và quyết tâm của Hội đồng biên tập, các chuyên gia tại các Trường Đại học và Viện nghiên cứu cùng chung tay xây dựng TCKT trở thành Tạp chí chuyên ngành kiến trúc uy tín hàng đầu Việt Nam, xứng tầm khu vực và thế giới.
Để thực hiện mục tiêu và định hướng trên, TCKT đang tập trung đổi mới các công việc sau:

  • Nâng cao chất lượng nội dung, tập trung vào các mảng: Định hướng sáng tác kiến trúc, tư vấn phản biện xã hội, lý luận phê bình kiến trúc…
  • Tăng cường kết hợp với Hội Liên hiệp văn học Nghệ thuật, tạo nên sự kết nối, đa dạng và sinh động trong công tác lý luận phê bình kiến trúc;
  • Bám sát thực tiễn xã hội, đồng hành cùng KTS trong tạo lập môi trường hành nghề và định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam;
  • Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quy hoạch – kiến trúc, từng bước giới thiệu TCKT với bạn đọc khu vực và quốc tế, từng bước xây dựng TCKT đạt các yêu cầu của Tạp chí chuyên ngành tiêu chuẩn quốc tế;
  • Đổi mới phương thức làm báo Kiến trúc bằng các phương thức truyền thông hiện đại, phát triển Trang web Tapchikientruc.com.vn tạo sự kết nối thường xuyên với bạn đọc, mà tạp chí bản in phát hành hàng tháng còn hạn chế;
  • Đồng hành cùng các chuyên gia, trường Đại học uy tín từng bước tạo lập “bản sắc” của TCKT – tờ báo uy tín về chuyên môn của lĩnh vực kiến trúc – Dấu ấn khác biệt của TCKT so với các tờ báo khác trên thị trường.
  • Mở rộng kết nối với các chủ đầu tư, vật liệu xây dựng, người dân… trở thành cơ quan truyền thông hiệu quả gắn hoạt động của KTS với các hoạt động xã hội và cộng đồng.

Hòa mình vào không khí tưng bừng kỉ niệm 70 năm hoạt động của Hội KTS Việt Nam, TCKT luôn tự hào về trọng trách mà Hội KTS Việt Nam tin tưởng giao phó: Là cơ quan ngôn luận của Hội và là tiếng nói của giới nghề! Đó là kim chỉ nam để tòa soạn TCKT luôn nỗ lực phấn đấu, vì sự phát triển của Hội KTS Việt Nam và nền kiến trúc Việt Nam.

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 03-2018)

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Tài liệu tham khảo:

  1. Bài viết: “TCKT – 30 năm đồng hành với giới nghề” – Cố Tổng Biên tập TCKT – GS.TS.KTS Nguyễn Việt Châu, TCKT 05/2013
  2. Bài viết: “TCKT – Nhớ những ngày đầu tiên” – KTS Phạm Thanh Tùng, TCKT 15/2013
  3. Bài viết: “TCKT – Rất nhớ” – KTS Đoàn Khắc Tình, TCKT 05/2013