“Hà Nội Tết” không gian của cảm xúc và hoài niệm

Ỷ thờ, ngai thờ, ban thờ, sập thờ, mâm ngũ quả, cơi trầu, rồi đến góc bếp nghi ngút khói, lại có cả không gian chợ quê rộn ràng mà an yên, tình cảm… tất cả những hương, sắc, mùi, vị, âm thanh… quyện vào nhau trong một không gian kiến trúc đương đại, nhưng lại đưa người tham gia ngược thời gian về với một “Hà Nội Tết” của ngày xa xưa.

Đứng trước không gian tái hiện gian thờ cúng của một gia đình trung lưu Hà Nội xưa trong một triển lãm, tái hiện về không gian “Hà Nội Tết”, cô Tuyết Nhung – cũng là một người sinh ra và lớn lên ở Hà Nội – chia sẻ đầy xúc cảm: “Lâu lắm rồi tôi mới nhìn lại được một không gian vẹn toàn thế này, nó gợi nhớ cho tôi cả về một thời tuổi thơ ở thập niên những năm 1960 trong một gia đình tư sản Hà Nội. Đồ thờ cúng tổ tiên trong gia đình hệt thế này, tôi còn nhớ lúc ấy bố tôi phải bán rất nhiều đồ đạc trong nhà đi, cả các loại sập, bàn, tủ nơi gian thờ. Tôi còn bé, dù chưa hiểu gì, nên cứ khóc lóc chạy theo những người khuân vác đồ xuống xe. Tôi nhớ mãi câu an ủi bố tôi nói rằng bố phải bán đi, vì để ở nhà thì không chắc giữ được vì thời cuộc. Bố trấn an thêm rằng sau này, khi có điều kiện sẽ mua về lại. Nhưng rồi cuộc sống cứ trôi, tôi không có cơ hội nhìn lại được những món đồ xưa cũ như thế nữa, cho đến hôm nay trong không gian Hà Nội Tết, nhìn vào ban thờ, tôi thực sự xúc động vì bao cảm xúc ngày xưa ùa về”.

Khởi phát từ một ý tưởng muốn đem lại chút không khí tết thân thương, đậm nét xưa của người Hà Nội, KTS Huy Phạm cùng những cộng sự ở 282 Design đã tạo nên một không gian hoài niệm về Tết Việt đầy thú vị. Không gian ấy hội tụ từ góc tâm linh của gia đình, với ỷ thờ, bàn thờ, cùng mâm ngũ quả, mâm bưởi, mâm cỗ tết chiều ngày 30… Tất cả gợi về một hình ảnh Tết quần tụ, đoàn viên trong một gia đình hạnh phúc.

Tiếp nối với không gian thờ tự, căn bếp nhỏ với ánh lửa bập bùng, bên cạnh bếp là nơi gói bánh chưng, trên bếp có thêm nồi rau mùi già đang sôi sùng sục tỏa hương thơm ngát, nồi bánh chưng tràn đầy, tái hiện về sự đầy đủ, sung túc, viên mãn cho một cái tết sắp đến, hình ảnh quen gặp trong gia đình truyền thống Việt.

Ra khỏi gian bếp, cả một không gian chợ quê được mở toang, nơi đó có những trò chơi dân gian, với tò he, rồi thư pháp, cả những gánh gồng bình dị với hàng hoa, quà tết… gói ghém trong đó là những thức ăn quen thuộc với nếp người Hà Nội. Đan trong không gian chợ Tết ấy là một chiếu xẩm, trẻ con đùa vui, người lớn hàn huyên, tiếng hát xẩm với lối diễn xướng mộc – chất, đưa người tham gia không gian tái hiện “Hà Nội Tết” về với cuộc sống dân dã, kẻ chợ của miền quê xa bắc bộ.

“Hà Nội Tết” giản đơn thế thôi, nhưng lại mang nhiều cảm xúc đầy thi vị. Những cổ kính, thâm trầm khi tái hiện không gian thờ tự, lại hòa nhịp ăn ý với kiến trúc đương đại, đậm chất nhà xưởng của một không gian sản xuất, sáng tạo là 282 Factory. Những nét chân quê, bình dị, mộc mạc lại ăn nhập thú vị với người tham dự, từ người lớn, trẻ nhỏ, đều tìm thấy ở “Hà Nội Tết” những góc riêng, những kỷ niệm, cảm xúc, hoài niệm rất chất, rất khác cho riêng mình.

Thiên An
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 01-2021)