Năm 2026 mở ra một dấu mốc đặc biệt trong đời sống văn hóa đất nước khi Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) lần đầu tiên được tổ chức theo Kế hoạch của Thủ tướng Chính phủ giai đoạn 2026–2030. Đây không chỉ là sự kiện có ý nghĩa chính trị, văn hóa và xã hội sâu sắc mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về vai trò của văn hóa trong hành trình phát triển đất nước bước vào kỷ nguyên mới.
Theo Hướng dẫn số 31-HD/BTGDVTW của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, việc tổ chức và tuyên truyền Ngày Văn hóa Việt Nam nhằm tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn xã hội, khẳng định phát triển văn hóa và con người là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực phát triển và trụ cột cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Đồng thời, đây cũng là dịp khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, tôn vinh những giá trị văn hóa Việt Nam và những con người đang ngày ngày sáng tạo, gìn giữ, trao truyền và lan tỏa các giá trị ấy.
Năm 2026 càng có ý nghĩa đặc biệt khi gắn với kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946) – nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định tư tưởng bất hủ: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi.” Sau tám thập kỷ, tinh thần ấy vẫn giữ nguyên giá trị, đồng thời được tiếp nối bằng những định hướng mới về phát triển văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và kinh tế sáng tạo. Văn hóa không còn được nhìn nhận chỉ như một lĩnh vực cần bảo tồn, mà trở thành động lực phát triển, hiện diện trong mọi quyết sách và mọi mặt của đời sống xã hội.
Một trong những nội dung nổi bật được nhấn mạnh trong Hướng dẫn là chuyển từ tư duy bảo tồn là chủ yếu sang kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và sáng tạo, chuyển hóa các giá trị văn hóa thành tri thức, tài sản trí tuệ, sản phẩm văn hóa, công nghiệp sáng tạo và sức mạnh mềm quốc gia. Đây cũng chính là xu hướng mà nhiều thành phố sáng tạo trên thế giới đang theo đuổi: lấy di sản làm nền tảng để tạo nên những giá trị mới, vừa gìn giữ bản sắc vừa thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng sống.
Trong dòng chảy ấy, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 là một minh chứng cho cách tiếp cận văn hóa từ góc nhìn sáng tạo và đổi mới. Không chỉ là chuỗi sự kiện về kiến trúc, thiết kế và nghệ thuật, Lễ hội hướng tới tạo dựng những kết nối giữa di sản, cộng đồng và các ngành công nghiệp sáng tạo, góp phần đưa văn hóa hiện diện sinh động trong đời sống đô thị.
Điểm nhấn của Lễ hội năm nay là Cuộc thi Thiết kế Không gian sáng tạo 2026 với chủ đề “Hà Nội – Đánh thức không gian đô thị”. Cuộc thi khuyến khích các kiến trúc sư, nhà thiết kế, nghệ sĩ, sinh viên và cộng đồng sáng tạo đề xuất những giải pháp mới cho các không gian công cộng, công trình chuyển đổi chức năng và các địa điểm giàu giá trị lịch sử – văn hóa của Thủ đô. Mỗi ý tưởng không chỉ là một phương án thiết kế mà còn là một cách kể lại câu chuyện của Hà Nội bằng ngôn ngữ của sáng tạo đương đại, góp phần đưa di sản đến gần hơn với đời sống hôm nay.
Tinh thần đó hoàn toàn tương đồng với mục tiêu của Ngày Văn hóa Việt Nam: khẳng định Nhân dân là trung tâm, là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Khi mỗi kiến trúc sư, nhà thiết kế, nghệ sĩ, nghệ nhân, doanh nghiệp hay mỗi người dân đều có thể đóng góp vào việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa thông qua những sáng kiến, sản phẩm và không gian mới, văn hóa sẽ thực sự trở thành nguồn lực cho phát triển.
Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ là tham gia một sự kiện hay một chiến dịch truyền thông, mà còn là hành động thiết thực để lan tỏa những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong đời sống hằng ngày. Mỗi công trình được cải tạo, mỗi không gian công cộng được hồi sinh, mỗi ý tưởng sáng tạo lấy cảm hứng từ văn hóa bản địa đều góp phần làm giàu thêm bản sắc của Hà Nội và của Việt Nam.
Với tinh thần đó, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 mong muốn đồng hành cùng cộng đồng sáng tạo, các nhà chuyên môn và đông đảo người dân trong hành trình đưa văn hóa trở thành động lực của đổi mới, kết nối truyền thống với tương lai và lan tỏa những giá trị Việt Nam đến với cộng đồng trong nước cũng như bạn bè quốc tế. Bởi khi văn hóa được nuôi dưỡng bằng sáng tạo, mỗi không gian sẽ không chỉ là nơi để sống, mà còn là nơi lưu giữ ký ức, khơi nguồn cảm hứng và kiến tạo tương lai.
© Tạp chí Kiến trúc
