Sáng 20/8/2026, tại Xóm Cò, thôn Yên Bình 2, xã Yên Xuân, thành phố Hà Nội, Không gian sáng tạo văn hóa – nghệ thuật “Xóm Đoài” chính thức khai mạc, mở đầu chuỗi hoạt động hướng tới Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
Tham dự sự kiện có đại diện các cơ quan quản lý, các nhà khoa học, kiến trúc sư, nghệ nhân, cộng đồng địa phương cùng những người quan tâm tới văn hóa, kiến trúc và di sản.
Từ những mảnh ghép kiến trúc truyền thống đến không gian sáng tạo “Xóm Đoài”
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Văn Hải – Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Hà Nội – cho biết “Xóm Đoài” được hình thành từ trăn trở trước những biến đổi nhanh chóng của kiến trúc làng quê trong quá trình đô thị hóa.
Theo ông Nguyễn Văn Hải, Xứ Đoài từ lâu được biết đến là vùng đất giàu bản sắc văn hóa, lưu giữ những giá trị đặc trưng của kiến trúc làng quê Bắc Bộ như nhà gỗ, cổng, vì kèo, cửa võng, hoa văn chạm khắc và các không gian sinh hoạt cộng đồng. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh chóng đang khiến nhiều công trình kiến trúc truyền thống bị tháo dỡ, thay thế bằng những công trình mới. “Điều đáng tiếc không chỉ là chúng ta mất đi một ngôi nhà hay một chiếc cổng cổ. Chúng ta có thể mất đi cả một phần ký ức của cộng đồng”, ông Nguyễn Văn Hải nhấn mạnh.
Từ trăn trở đó, trong nhiều năm qua, ông Thắng cùng các nghệ nhân mộc Đường Lâm và nhóm nghệ sĩ đã sưu tầm, lưu giữ, phục chế nhiều mảnh ghép, cấu kiện kiến trúc truyền thống như kèo, cột, tường, mái hiên của những ngôi nhà tại các làng quê Bắc Bộ. Những cấu kiện được tập hợp, phục hồi và tái tổ chức trong một không gian mới, tạo nên sự kết nối giữa di sản, ký ức và sáng tạo đương đại. Với tinh thần “lắng nghe vùng đất”, tôn trọng và gìn giữ những giá trị văn hóa bản địa, những người thực hiện đã sử dụng sự sáng tạo để làm nên những không gian mới, mang theo giá trị của làng cổ Đường Lâm, kinh nghiệm của những người thợ mộc và tinh thần sử dụng vật liệu tái sinh.
“Xóm Đoài” không phải là một bảo tàng theo nghĩa truyền thống, mà hướng tới trở thành một không gian để di sản được sống lại trong đời sống cộng đồng. Tại đây, kiến trúc truyền thống được đặt trong mối quan hệ với cây xanh, cảnh quan và đời sống cộng đồng. Trẻ em có thể đến vui chơi, tìm hiểu; người trẻ khám phá những giá trị mà cha ông để lại; các nghệ nhân có thể kể câu chuyện về nghề mộc, nghề chạm khắc; các kiến trúc sư và những người làm văn hóa có thể cùng nhau trao đổi về tương lai của di sản.
“Giữ gìn di sản, nhưng không để di sản đứng yên. Đưa di sản trở lại đời sống, để di sản tiếp tục tạo ra những giá trị mới” – Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Hà Nội chia sẻ. Theo ông, đây cũng chính là vai trò mà kiến trúc và thiết kế sáng tạo có thể đóng góp trong quá trình phát triển đương đại. Kiến trúc không chỉ tạo nên những công trình mới, mà còn có trách nhiệm gìn giữ ký ức của một vùng đất và tạo ra những không gian để con người kết nối với nhau.
“Xóm Đoài” cũng được giới thiệu như một sáng kiến hình thành từ sự chủ động của doanh nghiệp, nghệ nhân và cộng đồng cùng quan tâm đến văn hóa truyền thống. Không gian được thực hiện trên khu đất thuê trong thời gian tổ chức Lễ hội và cam kết hoàn trả mặt bằng sau chương trình.
Cách làm này được những người thực hiện xem như một thử nghiệm nhỏ về kinh tế tuần hoàn và sáng tạo cộng đồng: tận dụng những giá trị đã có, phục hồi bằng tri thức và bàn tay của con người, sau đó đưa vào một không gian mới để tiếp tục tạo ra giá trị xã hội.
Đặc biệt, “Xóm Đoài” nằm trên tuyến đường kết nối Hòa Lạc với Hòa Bình – khu vực được dự báo có tốc độ đô thị hóa mạnh trong những năm tới. Vì vậy, nhóm thực hiện kỳ vọng không gian có thể trở thành một điểm nhấn văn hóa – kiến trúc của vùng Xứ Đoài, nơi người dân và du khách có thể dừng lại, quan sát, trải nghiệm và hiểu thêm về lịch sử, văn hóa của vùng đất.
Kết nối di sản với tương lai
Từ câu chuyện “Xóm Đoài”, vấn đề bảo tồn kiến trúc truyền thống được đặt trong một cách tiếp cận rộng hơn: Không nhất thiết phải giữ nguyên tất cả những gì thuộc về quá khứ, nhưng có thể lựa chọn những giá trị tinh hoa để gìn giữ, chuyển hóa và giúp chúng tiếp tục sống trong đời sống đương đại. Trong thời gian tới, không gian dự kiến tiếp tục tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa – lịch sử, tọa đàm, hội thảo và các chương trình giáo dục dành cho trẻ em, thanh niên; qua đó kết nối cộng đồng với kiến trúc, cảnh quan, thiên nhiên và di sản.
Từ một khu đất nhỏ, những người thực hiện kỳ vọng có thể tạo nên một câu chuyện lớn hơn về cách cộng đồng cùng bảo vệ ký ức của quê hương và biến ký ức ấy thành nguồn cảm hứng cho tương lai.
Phát biểu khai mạc, đại diện nhóm thực hiện, Ông Nguyễn Văn Hải cảm ơn sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp lãnh đạo, cơ quan quản lý, Hội Kiến trúc sư Hà Nội, các nghệ nhân Đường Lâm, cộng đồng địa phương và các đơn vị đồng hành; đồng thời chính thức tuyên bố khai mạc Không gian sáng tạo văn hóa – nghệ thuật “Xóm Đoài”, trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Sự kiện đánh dấu bước khởi đầu của một không gian thử nghiệm, nơi các giá trị kiến trúc truyền thống không chỉ được lưu giữ mà còn được tái kết nối với cộng đồng, cảnh quan và hoạt động sáng tạo – hướng tới một cách tiếp cận năng động hơn trong việc bảo tồn và phát huy di sản trong quá trình đô thị hóa.
Thuỵ An – TCKT.VN
© Tạp chí Kiến trúc
