Năm 2010 Một năm đầy thách thức đối với Quy hoạch Kiến trúc TP Hồ Chí Minh

Bài phỏng vấn KTS Khương Văn Mười
Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Thành phố Hồ Chí Minh
Phóng viên (PV): Ông nhận xét thế nào về tình hình kiến trúc – Quy hoạch thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2010?
KTS Khương Văn Mười: Năm 2010 đánh dấu một năm đầy khó khăn đối với quy hoạch – kiến trúc của TP.HCM. Thành phố đang phải đối mặt với hàng loạt các vấn đề nảy sinh từ sự phát triển quá nhanh của đô thị  như: kẹt xe, sinh hoạt cộng đồng, vệ sinh môi trường, cây xanh, cảnh quan, nhà ở… Trong khi đó, công tác quy hoạch đô thị, chỉnh trang đô thị, tầm nhìn về biến đổi khí hậu, môi trường… lại chưa có những biện pháp ứng xử kịp thời, phù hợp với tốc độ phát triển của đô thị và những vấn đề liên quan từ đó.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là quy hoạch, kiến trúc và xây dựng của TP Hồ Chí Minh không có những thành tựu. Năm 2010, sau một thời gian ngừng trệ do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế, tài chính, rất nhiều dự án lớn được khởi động trở lại  hứa hẹn sẽ mang lại diện mạo mới cho Thành phố. Các khu đô thị phía Bắc và phía Nam thành phố đang đồng thời được tiến hành. Thành phố đang xúc tiến giải phóng mặt bằng để xây dựng Khu đô thị mới Thủ Thiêm, đẩy nhanh tiến độ xây dựng các khu tái định cư nhằm tạo điều kiện để người dân nhanh chóng ổn định cuộc sống. Các dự án xây dựng nhà ở kết hợp kinh doanh và phục vụ cộng đồng xã hội được Thành phố tạo điều kiện phát triển.
Trong lĩnh vực giao thông, Thành phố đã khởi công xây dựng các tuyến đường mới kết nối TP.HCM với các vùng lân cận, đặc biệt, hệ thống metro với mức đầu tư hàng nghìn tỷ đồng đang được triển khai. Tuy nhiên, vấn nạn kẹt xe không thể giải quyết trong thời gian ngắn.  Thành phố đã có nhiều nỗ lực cải tạo kênh rạch, môi trường… góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân Thành phố.
Bên cạnh đó, một trong những chuyển biến tích cực của TP.HCM là nhận thức của chủ đầu tư đã được nâng cao rõ rệt. Các nhà đầu tư bắt đầu quan tâm tới môi trường ở, chất lượng cuộc sống và rất ý thức trong việc tạo dựng và khẳng định thương hiệu của mình trên thương trường. Từ đó, các dự án được họ đầu tư nhiều hơn về chất lượng xây dựng và tiện ích sống cho cư dân trong khu đô thị. Qua nhiều dự án đã triển khai, các nhà đầu tư đã phân tích, so sánh các căn hộ, dự án, tổ chức không gian cũng như hình thức kiến trúc… để lựa chọn những giải pháp tốt nhất từ các nhà tư vấn. Mặt khác, nhiều nhà đầu tư còn có tham vọng công trình mà họ đầu tư sẽ trở thành điểm nhấn kiến trúc độc đáo cho Thành phố, vì vậy, đã góp sức rất lớn trong việc tạo dựng diện mạo Thành phố hiện đại, văn minh. Tháp Bitexco nằm tại trung tâm Thành phố là một ví dụ.
Tháp tài chính Bitexco-Quận 1, TP HCM 
PV: Trong bối cảnh đó, điều ông trăn trở nhất là gì?
KTS Khương Văn Mười:  Điều trăn trở nhất là sự thiếu vắng vai trò của KTS trong nước trong rất nhiều dự án quy mô lớn, nhỏ trên địa bàn thành phố. Đây cũng là vấn đề mà Hội KTS TP.HCM đang rất quan tâm và nỗ lực tìm cách tháo gỡ. Năm 2011, Hội KTS TP Hồ Chí Minh mong muốn tạo dựng một môi trường để các KTS trong nước có điều kiện cọ sát với tư vấn nước ngoài. Thực tế, trước đây trong hầu hết các cuộc thi lớn, đơn vị đạt giải Nhất và các giải cao đều là tư vấn nước ngoài. Đến nay, đã có khoảng 30 – 40% tư vấn trong nước giành được các giải cao trong các cuộc thi tầm cỡ quốc tế. Song, trong quá trình thực hiện, các tư vấn trong nước luôn gặp nhiều khó khăn do thiết kế phí quá thấp so với tư vấn nước ngoài, điều này đã hạn chế sức đầu tư vào dự án. Trong khi đó, với tư tưởng “sính ngoại”, nhiều nhà đầu tư luôn muốn mời tư vấn nuớc ngoài khiến KTS trong nước bị mất lợi thế ngay trên sân nhà.
Nhiều đơn vị tư vấn Việt Nam phải lựa chọn thiết kế thi công cho các dự án dù biết rằng việc đó sẽ không phát huy được năng lực sáng tạo cũng như gây dựng được thương hiệu trên thị trường.
Đường hoa Nguyễn Huệ-TP HCM 
PV: Những hoạt động chính của Hội Kiến trúc sư TP Hồ Chí Minh trong năm 2011 là gì, thưa Ông?
KTS Khương Văn Mười: Với đặc thù và cũng là thế mạnh của Hội KTS TP.HCM là tập trung nhiều KTS trẻ, nên trong năm 2011, Hội KTS sẽ tập trung vào các họat động hội thảo, sinh hoạt nghề nghiệp nhằm bồi dưỡng kiến trúc cho các KTS trẻ. Bên cạnh đó, Hội KTS đang tổ chức giải thưởng về kiến trúc – quy hoạch nhằm kích thích sự sáng tạo, nhận thức và trách nhiệm của KTS với Thành phố, với xã hội.
Tuy nhiên, một thực tế cần nhìn nhận là các hoạt động của Hội chưa hỗ trợ được nhiều cho công tác hành nghề của KTS. Việt Nam lại chưa có Luật Kiến trúc sư, chưa có quy định rõ ràng về vai trò của KTS đối với xã hội, về mối quan hệ giữa KTS làm nghề với chủ đầu tư và quản lý nhà nước… tạo hành lang pháp lý để KTS hành nghề nên hoạt động Hội, việc hành nghề của KTS còn rất tự phát.
Nhà thờ Đức Bà-TP HCM 
PV: Luật Kiến trúc sư đã là công việc từ nhiều năm nay Hội theo đuổi. Đến nay, việc xây dựng Luật Kiến trúc đã thực hiện được đến đâu?
KTS Khương Văn Mười: Năm 2010, Hội KTS Việt Nam đã có văn bản nêu lên sự cần thiết và đề nghị ra đời Luật Kiến trúc sư gửi Chính phủ, Bộ Xây dựng và các bộ ban ngành. Hy vọng, sang năm 2011, Bộ Xây dựng sẽ trình Chính phủ để cho phép tiến hành biên soạn Luật trong thời gian tới.
Giao thông TP.HCM 
PV: Trân trọng cảm ơn Ông về cuộc trao đổi này!
THANH HƯƠNG