Dải đất hẹp dọc miền Trung với những dòng chảy miệt mài bào núi lấp biển tạo nên những đồng bằng hẹp ven biển Đông.
Qua ngàn ngàn năm trải phong ba bão táp, nam chinh bắc chiến, ngoại xâm hung tàn… cuộc sống vẫn sinh sôi. Làng mạc ngày càng đông vui, chuỗi phố thị dọc duyên hải dần đủ điều kiện hình thành. Thoắt đến nay đã lấp lánh tựa xâu chuỗi quý, mỗi hạt một vẻ, nhưng chung quy đều ẩn nét gian khó khu eo. “Quê em nghèo lắm anh ơi! Mùa đông thiếu áo hè thời thiếu ăn”…câu hò day dứt vẫn chưa thôi văng vẳng trên dải đất hẹp này!
Trong chuỗi đô thị đó, Nha Trang là thành phố tọa lạc trên cuộc đất được thiên nhiên ưu đãi hơn cả – Là vùng đất duy nhất thuộc duyên hải miền trung có gió thuận mưa hòa, bốn mùa xanh mát. Với đầm vịnh sông núi kỳ thú, với cát trắng, nắng vàng, biển trong xanh, Nha Trang sớm là địa chỉ nổi tiếng cho du lịch và nghỉ dưỡng.
Cảm cảnh đẹp của nơi này, một nhà thơ tiền chiến từng viết:
Sóng mài nghiên biển ngòi non chấm,
Gió trải tờ mây cánh nhạn đề.
Trong tác phẩm “Xứ trầm hương” thi sỹ Quách Tấn đã từng ghi:
“Nha Trang không phải là một thành phố thương mại, mà là một thành phố du lịch, một thành phố thừa lương. Cho nên muốn thưởng thức cảnh thú của Nha Trang thì phải tìm nơi thiên nhiên chớ tìm nơi nhân xảo”.
Thật vậy, vốn quý của Nha Trang là ở thiên nhiên. Con người chỉ là khách thể, nương nhờ mà được lợi. Điều này mọi người cần ghi tâm khắc cốt để cẩn trọng trong mọi tác động khai thác trên mảnh đất này.
Nha Trang do tiếng thổ âm của người Chiêm Thành: Ea Tran hay Yjatran mà đọc trại ra (Ea hay Yja là sông, Tran là lau lác. Gọi như vậy vì xưa kia hai bên sông lau lách mọc đầy.) Nha Trang vốn là tên một nguồn của sông Cù (nay là sông Cái). Tới thời Gia Long, thành Diên Khánh được gọi là Nha Trang thành. Khi người Pháp đánh chiếm Khánh Hòa xong mới lấy đó làm tên cho thành phố hiện nay.
Khởi thủy, vào thời Pháp thuộc, Nha Trang chỉ bằng một góc ngày nay. Thủa đó, người Việt người Tàu chen chúc trên một đoạn phố từ ga xe lửa đến chợ Đầm, người Pháp ở dọc theo bờ biển từ UBND Tỉnh (xưa là Tòa xứ) đến nhà khách 44 Trần Phú (Grand Hotel cũ) trong những biệt thự nhỏ có vườn rộng thoáng. Còn lại ven biển là rừng dương và bên trong (khu Phước Hải bay giờ) là rừng hoàng mai điểm lác đác dăm mái nhà.
Là thành phố may mắn, ít chịu khói lửa chiến tranh của các cuộc chiến cận đại, lại sẵn tiềm năng thiên phú, nhân tài vật lực hội tụ, Nha Trang nhanh chóng phát triển.
Từ một vài con đường ngắn nhỏ, nay mạng lưới giao thông đường phố đã dày khắp, bao phủ toàn bộ mặt bằng có được. Từ một số nhà phố thấp tầng lụp sụp vừa buôn bán vừa ở, nay đã khang trang, đường ngang nẻo dọc với lối kiến trúc không quá cầu kỳ lai tạp, một số khu chức năng đã dần chuyên biệt. Từ vài biệt thự nhỏ ven biển, nay đã là một tổ hợp khách sạn cao tầng kéo dài suốt dọc biển, lấn ra cả một số đảo lân cận…
Về tổng thể, đến nay Nha Trang vẫn là thành phố đẹp và thu hút du khách, dù cũng không tránh khỏi những căn bệnh thời đại của các đô thị trên cả nước: không tuân thủ quy hoạch, xây dựng bất kể mật độ và hệ số sử dụng đất, xây dựng không tính đến hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội…Nguyên nhân thì ai cũng thấy rõ: vì tư lợi. Căn bệnh tư lợi không từ một ai: Từ người hoạch định chính sách, nhà quản lý, nhà đầu tư đến cả người lao động bình thường. Trách sao được khi mọi giá trị của cuộc sống hiện nay đều được vật chất hóa! May thay tốc độ phát triển của Nha Trang chưa cao!
Thật vậy, tuy thương hiệu Nha Trang vẫn còn nổi trội, nhưng trong cuộc chiến thương trường hôm nay, thương hiệu đó đang bị xâu xé bởi những ham muốn vô độ. Thành phố đã xuất hiện nhiều “mụn nhọt” ô nhiễm; Những cao ốc quá cỡ san sát lấn át không gian ven biển, những khách sạn mini chót vót, lênh khênh trên vuông đất cỏn con lọt chọt trong các khu nhà ở, những “nhà chồ” bê tông cốt thép lấn bờ sông Cái, những khu biệt thự lấn cửa sông chiếm cứ bờ biển, những khu đô thị mới (quy hoạch) san lấp ruộng vườn xóa sổ những nếp nhà truyền thống… Núi đồi, hải đảo đã xuất hiện nhiều vết “loét” phục vụ nhu cầu san lấp mặt bằng.
Tuy rằng thành phố ngày một phát triển, nhưng phải phát triển trên nguyên tắc bền vững – Không cướp bóc tự nhiên. Phát triển phải trân quý gìn giữ những tiềm năng mà thiên nhiên đã ban tặng. Phát triển không khéo Nha Trang sẽ ngập nước, sẽ ùn xe như cảnh đáng ngán hiện nay tại Sài Gòn, Hà Nội.
Gần đây, đã thấy lóe lên vài tia hy vọng: Công viên dọc biển được chăm chút xanh tươi hơn, điểm xuyết những tượng đá ấn tượng; Ven bờ sông cái, từng đoạn, những nhà chồ được thay thế bằng những đoạn đường xanh bóng cây; Việc xét duyệt quy hoạch, xây dựng được cẩn trọng hơn… Hy vọng những điểm sáng này ngày càng lan rộng để Nha Trang giữ được vẻ trong sáng hiếm có trong chuỗi đô thị miền trung này./.
Trần Thanh Cường
