ODA Nhật Bản:Ưu tiên số 1 cho hạ tầng giao thông.

Kể từ khi nối lại hỗ trợ phát triển (ODA) chính thức cho Việt Nam vào năm 1992, Nhật Bản xác định xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông là một trong những lĩnh vực quan trọng hàng đầu – nền tảng cho phát triển kinh tế của Việt Nam. 
 
Bắt đầu với khoản vay hàng hóa vào tháng 11/1992, và khoản vay cho dự án đầu tiên vào năm 1993, từ đó đến nay tổng số vốn cam kết mỗi năm tài khóa tăng dần. Tính đến hết năm tài khóa 2012, tổng số vốn cam kết ODA của Nhật Bản lên tới mức cao kỷ lục xấp xỉ 2,000 tỷ Yên (tương đương 21 tỷ USD), trong đó cơ sở hạ tầng giao thông chiếm khoảng 40%. Có thể kể tới hàng loạt các công trình tiêu biểu, tầm cỡ, đem lại diện mạo mới cho Việt Nam, có dấu ấn của JICA trong những năm qua.
 
Về đường bộ, một loạt các tuyến quốc lộ quan trọng của khu vực phía Bắc đã được nâng cấp mở rộng trong những năm 90 như Quốc lộ 5, Quốc lộ 10, Quốc lộ 18, cùng với các cầu trên tuyến cũng được đầu tư xây mới như cầu Bính, Bãi Cháy, Thanh Trì giúp cải thiện rõ rệt mạng lưới lưu thông trong khu vực. Đồng thời, các dự án hạ tầng đường bộ mang nhiều ý nghĩa xã hội, dân sinh cũng đã được thực hiện như: Dự án cầu Cần Thơ, Dự án An toàn giao thông trên các quốc lộ các tỉnh miền Bắc, Dự án nâng cấp cầu trên Quốc lộ 1, Dự án tín dụng ngành GTVT… để cải tạo cầu yếu trên các tuyến quốc lộ nhằm từng bước xóa sổ những cầu cũ đang tiềm ẩn nguy cơ mất ATGT. Đặc biệt, phải kể đến dự án Hầm đường bộ qua đèo Hải Vân góp phần hoàn thiện hành lang giao thông khu vực tiểu vùng sông Mekong mở rộng, tạo điều kiện cho phát triển du lịch thương mại và hội nhập kinh tế quốc tế. Và trong những năm gần đây, JICA cũng đang hỗ trợ các khoản vay để xây dựng hàng loạt các tuyến cao tốc như: Hà Nội – Thái Nguyên, Hồ Chí Minh – Dầu Giây, Đà Nẵng – Quảng Ngãi, Bến Lức – Long Thành nhằm cải thiện đáng kể mạng lưới đường bộ quốc gia, tăng cường kết nối, trao đổi thông thương hàng hóa giữa Việt Nam với các nước trong khu vực ASEAN, phát triển kinh tế – xã hội đất nước. 
 
Đường vành đai 3 TP. Hà Nội
 
Về đường hàng không, có thể kể đến hai dự án tiêu biểu là Nhà ga hành khách quốc tế sân bay Tân Sơn Nhất – cửa ngõ quốc tế hết sức quan trọng của Việt Nam và là trung tâm giao thông đường không của khu vực miền Nam Việt Nam, được hoàn thành và đưa vào khai thác vào năm 2007; và Nhà ga hành khách T2 cảng hàng không quốc tế Nội Bài dự kiến hoàn thành cuối năm 2014, giải quyết tình trạng quá tải của nhà ga T1 hiện nay.
 
Về đường sắt, từ năm 1993 đến nay, qua các giai đoạn, nguồn vốn ODA của Nhật Bản đã được sử dụng để thực hiện Dự án khôi phục cầu và nâng cao an toàn các cầu đường sắt trên tuyến đường sắt Hà Nội – TP Hồ Chí Minh. Đặc biệt, JICA còn cung cấp các khoản vay để đầu tư xây dựng các tuyến đường sắt đô thị tuyến số 1 (Ngọc Hồi – Yên Viên), tuyến số 2 (Nam Thăng Long – Trần Hưng Đạo) tại Hà Nội, và tuyến số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) tại Thành phố HCM.
 
Về cảng biển, ngay từ những năm đầu về hợp tác vốn vay, JICA đã hỗ trợ các cảng cửa ngõ như cải tạo cảng Hải Phòng, mở rộng cảng Cái Lân ở khu vực phía Bắc, cảng Tiên Sa – Đà Nẵng ở khu vực miền Trung. Ở khu vực phía Nam, việc đầu tư xây dựng cảng quốc tế Cái Mép – Thị Vải cùng với hệ thống kết cấu hạ tầng kết nối được hoàn thiện đã góp phần tăng khả năng thu hút đầu tư FDI và tạo điều kiện mở rộng đầu tư phát triển của khu vực.  Đặc biệt, dự án đầu tư xây dựng cảng theo hình thức PPP đầu tiên giữa chính phủ Việt Nam và chính phủ Nhật Bản, Dự án cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng (cảng Lạch Huyện) dự kiến sẽ hoàn thành và đưa vào khai thác vào đầu năm 2017.
 
Đối với hạ tầng giao thông đô thị, các công trình trọng điểm sử dụng vốn ODA của Nhật Bản mới hoàn thành như Cầu Thanh Trì, Đường vành đai 3 tại Hà Nội và Đại lộ Đông Tây tại Thành phố Hồ Chí Minh. Điển hình là một số công trình hạ tầng quan trọng đang triển khai như Cầu Nhật Tân và đường nối từ cầu Nhật Tân đến sân bay Nội Bài, sau khi hoàn thành sẽ kết nối trung tâm Thủ đô Hà Nội với các tỉnh phía Bắc và các Khu công nghiệp Bắc Thăng Long, Đông Anh, Cổ Loa, Gia Lâm, Yên Viên, hoàn thiện tuyến đường vành đai 2, rút ngắn tuyến đường từ trung tâm Thủ đô đến sân bay Nội Bài. Ba dự án xây dựng đường sắt đô thị tại Hà Nội (tuyến số 1, số 2) và thành phố Hồ Chí Minh (tuyến số 1 Bến Thành – Suối Tiên) không chỉ từng bước tạo cơ sở hạ tầng phát triển giao thông cộng cộng mà còn đóng vai trò quan trọng trong chuyển giao công nghệ, áp dụng tiến bộ khoa học tiên tiến của Nhật vào trong quá trình thi công và quản lý. 
 
Một đặc điểm nổi bật của ODA Nhật Bản dành cho Việt Nam là sự liên kết chặt chẽ giữa hợp tác hỗ trợ về nguồn vốn để xây dựng cơ sở hạ tầng và hợp tác kỹ thuật, viện trợ không hoàn lại để đào tạo nguồn nhân lực và cải thiện cơ chế chính sách. Trong những năm qua, JICA đã hỗ trợ xây dựng Chiến lược phát triển mạng lưới giao thông trọng yếu trên toàn quốc bao gồm giao thông đường bộ, đường bộ cao tốc, đường sắt, đường hàng không, đường biển, sau này trở thành cơ sở để xây dựng quy hoạch cho Việt Nam. Căn cứ trên kết quả nghiên cứu này, JICA tiếp tục hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông trọng yếu tại miền Bắc cũng như tại các vùng khác. 
 
Năm 2013 được coi là Năm Hữu nghị Việt Nam – Nhật Bản, đánh dấu 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Việc JICA tiếp tục cam kết tài trợ cho Việt Nam thực hiện các dự án cơ sở hạ tầng quan trọng đã chứng tỏ sự quan tâm đặc biệt của Chính phủ hai nước trong quan hệ đối tác chiến lược, cũng như sự tin tưởng của Nhật Bản vào năng lực quản lý, thực hiện dự án, đánh giá cao tiềm năng phát triển mạnh mẽ của đất nước và con người Việt Nam. Bên cạnh việc tập trung vào những lĩnh vực người dân trực tiếp được hưởng lợi như y tế, giáo dục, phòng chống thiên tai, ODA của Nhật Bản sẽ tiếp tục tăng vốn cho xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông Việt Nam trong thời gian tới.
 
Cơ quan hợp tác Nhật Bản (Jica)
TCKT số 12/2013