TRUNG TÂM LỄ HỘI TÂY THIÊN – VĨNH PHÚC ĐIỂM ĐẾN CỦA DU LỊCH VĂN HÓA VÀ TÂM LINH

Mùa xuân năm 2009, Bí thư tỉnh ủy Vĩnh Phúc, ông Trịnh Đình Dũng mời tôi lên Vĩnh Phúc về đề nghị làm Quy hoạch Tây Thiên. Ông bảo Tây Thiên là điểm du lịch văn hóa tâm linh của tỉnh và ông đã mời tôi đi cùng đoàn cán bộ văn hóa xây dựng và Lãnh đạo tỉnh Vĩnh Phúc, tham quan Trường Sa (nơi có Trương Gia Giới được coi là Trung hoa đệ nhất cảnh và Tế Nam – nơi có núi Thái Sơn và Khúc Phụ – quê hương của Khổng Tử) hai địa danh  nằm trên nước Sở và nước Lỗ xưa, để học hỏi kinh nghiệm thiết kế và quản lý xây dựng…

Phối cảnh tổng thể toàn khu

    Khu di tích danh thắng Tây Thiên thuộc huyện Tam Đảo (tỉnh Vĩnh Phúc) là một trong những cái nôi của Phật giáo Việt Nam, nơi thờ tự Quốc Mẫu Tây Thiên Lăng Thị Tiêu (Người được suy tôn là bà chúa Tam Đảo và lấy Hoàng tử Lang Liêu, sau này thành Hùng Vương thứ 7), nằm trong vườn quốc gia Tam Đảo, Khu di tích danh thắng Tây Thiên có hệ động thực vật phong phú, cảnh quan thật đẹp…
    Trong những năm, qua được sự quan tâm của Nhà nước, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Vĩnh Phúc, giáo hội phật giáo Việt Nam, nhiều công trình đền chùa miếu mạo đã được trùng tu, tôn tạo. Thiền viện Trúc Lâm được xây dựng khang trang, Thiền Viện Ni đang được điều hành xây dựng. Cáp treo vào Tây Thiên đã hoàn thành, khách hành hương về dự lễ hội ngày một đông. Ngày lễ hội 15 tháng 02 âm lịch có tới hàng vạn người.
    Để khơi dậy tiềm năng to lớn của Khu danh thắng, thu hút ngày càng nhiều du khách trong và ngoài nước tới dự lễ hội, nhằm giáo dục truyền thống cho các thế hệ người Việt Nam, góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân trong vùng, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Vĩnh Phúc cho lập Quy hoạch xây dựng Khu trung tâm lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Quang cảnh bên ngoài Thiền Viên Trúc Lâm – Tây Thiên

    Khu trung tâm lễ hội nằm dưới chân núi Tam Đảo, trong khu vực Đền Thõng (Đền thờ Quốc Mẫu Tây Thiên) xã Đại Đình, huyện Tam Đảo tỉnh Vĩnh Phúc, với tổng diện tích 160,4ha. Đây là một thung lũng rộng đẹp, thuận lợi cho việc xây dựng. Bố cục không gian kiến trúc cảnh quan mang đậm bản sắc văn hóa dân gian và văn hóa phật giáo Việt Nam theo chủ đề: “Đến với Phật, về với Mẫu”. Không gian kiến trúc theo quan niệm truyền thống: Công trình chính dựa lưng vào dãy Tam Đảo, xuất phát từ Tượng Phật của Khu Thiền viện, mở trục ra hướng Tây Nam với minh đường là ngã ba Hạc (hợp lưu của sông Lô và sông Hồng), bình phong là dãy núi Đà Bắc (Hòa Bình). Bên tả có cụm núi phía đông, bên hữu là hồ cảnh (mở rộng suối Thông).
    Trục dẫn lễ mềm mại dẫn tới trục không gian lễ hội. Sân lễ hội trang nghiêm dẫn tới công trình chính là chùa Thiên Ân và hướng lên tượng Phật cao 49m.
    Phía Nam sân lễ hội và trục dẫn lễ là Vườn Phật với ý tưởng: giúp các du khách hiểu phần nào về cuộc đời của Đức Phật Thích ca qua các hình tượng Đản Sinh, bước chân lên bảy tòa sen, vườn thượng uyển của Hoàng tử, xuất gia giác ngộ sau 49 ngày tại cây Bồ Đề, Hòa độ, nhập Niết bàn, Tháp có xá lỵ của Đức Phật… Toàn bộ công viên nằm trên hai quả đồi với cây lá sum suê, đường dạo lát đá tự nhiên cho du khách tản bộ trong không gian tĩnh lặng của đất Phật.
    Phía Bắc sân lễ hội và trục hành lễ là khu vườn Mẫu với ý tưởng giúp du khách hiểu được phần nào về cuộc đời sự nghiệp của Mẫu qua các hình tượng: Làng Việt cổ với nàng tiên đầu thai vào thôn Đông Trù và gặp hoàng tử Lang Liêu con vua Hùng Vương thứ 6 (Để rồi cùng Lang Liêu làm nên bánh dầy, bánh chưng và trở thành Hùng Vương thứ 7). Bà đã dạy dân trồng lúa, trồng dâu, luyện binh đánh giặc và bao đời sau vẫn ứng nghiệm giúp cho đất nước chống giặc ngoại xâm và mưa thuận gió hòa. Tại đây, còn lưu giữ được ngôi đền cổ: Đền Thõng thờ Quốc Mẫu với cây đa cổ thụ chín gốc. Đến nay, người dân dưới chân Tam Đảo nhiều người vẫn mang họ Lăng.
    Khu vườn có hồ nước rộng, giữa có đảo nuôi những loài chim quý. Hình ảnh của những nàng tiên về chơi thăm Tam Đảo và một ngày ở lại thành Quốc Mẫu Tây Thiên…
    Sân lễ hội được xây dựng theo biểu tượng bánh chưng, bánh dày của hoàng tử Lang Liêu dâng vua Hùng. Sân lễ hội hình vuông có diện tích 24.708m2 là nơi tổ chức lễ hội hàng năm. Sân được lát đá granit có trang trí hoa văn. Khán đài tựa lưng vào “đồi Phật” ở phía Nam. Phía Bắc là bãi cỏ tạo hình Rồng trang trí. Phía Đông sân lễ hội xây dựng chùa Thiên Ân, đây là ngôi chùa lớn nằm trên thềm đất cao đẹp dưới chân biểu tượng Phật lớn.

Khách thăm quan đến cầu nguyện trước bàn thờ Quốc Mẫu

    Ngày hội người dự lễ hội tập trung trên sân, ngày thường sân được dùng để tổ chức hội chợ, triển lãm hoa, cây cảnh hoặc dùng các chậu hoa di động sắp xếp thành hoa văn trang trí. Sân cũng có thể tổ chức các trò chơi dân gian như đấu vật, kéo co, bịt mắt bắt dê hoặc ca múa tập thể.
    Khán đài được xây dựng như một sân khấu lớn, là nơi dành cho lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Lãnh đạo tỉnh, huyện… khai hội, sau đó lại là nơi biểu diễn nghệ thuật: ca múa, nhạc, kịch….
    Phía sau khán đài có dàn hoa lớn bằng bê tông ốp gốm giả tre làm phông cho khán đài.
    Trục hành lễ rộng 30m nối từ suối Thông vào sân lễ hội. Điểm tập kết là một số sân lớn nằm ở giữa cầu và cổng chính có diện tích gần 6000m2. Cổng có ba lối vào được dựng bởi hệ thống cột. Mỗi cột là một đài phun nước nhiều tầng tạo ra ấn tượng mạnh cho du khách. Qua cổng, khách như được “tẩy trần” để “đến với Phật về với Mẫu”
    Giữa cổng chính (số 1) và cổng số 2 là một sân rộng lát đá có hoa văn. Hai bên có hai hồ nước hình vuông tạo cảnh. Cổng số hai cũng được xây dựng bởi một hệ thống cột như những cây nêu ngày Tết. Trên cột treo hệ thống chuông gió tạo thành những cột âm nhạc. Tiếng chuông tạo cho du khách cảm giác đã tới chốn bồng lai.
    Qua cổng số hai là đường Bồ Đề, đường lát đá có hoa văn đẹp hai bên là thảm cỏ xanh với hai hàng bồ đề tỏa bóng râm mát.
    Hai bên đường từ đường Bồ Đề vào sân lễ hội có 18 cột điêu khắc với nội dung về Phật và Mẫu bằng composit. Ban ngày, các cột như những tác phẩm điêu khắc đá, ban đêm, cột phát sáng đường đi giữa hai hệ thống hồ nước. Dưới hồ có các dàn phun nước màu trang trí. Hồ nước giáp sân lễ hội cao nên có thể tạo thác cho nước xuống các hồ dưới.
    Cầu qua suối dài 70m rộng 27m có ba nhịp bằng bê tông cốt thép dự ứng lực, cầu có hình dáng và trang trí lan can bằng kiến trúc truyền thống.
    Đường vào khu lễ hội được nối từ Quốc lộ 314 đến cầu, rộng 40m, hai bên có vỉa hè 2x5m. Dải phân cách ở giữa trồng cây có hoa lá màu tạo hoa văn đẹp. Vỉa hè trồng cây bóng mát. Hai bên đường bố trí các công trình công cộng phục vụ cho du khách như: nhà đón tiếp, nhà chụp ảnh, bưu điện, ngân hàng, nhà hàng ăn uống, dịch vụ, nhà nghỉ dưỡng
Khu dân cư hiện có của xóm Sơn Đình sẽ được đầu tư ba tầng, nâng cấp trở thành một thành phần quan trọng trong khu trung tâm. Cùng với dân tái định cư, người dân ở đây sẽ tham gia phục vụ đắc lực cho hoạt động lễ hội và du lịch.

Suối Thõng hiện có được cải tạo, mở rộng kè bờ. Đoạn phía Bắc sân lễ hội được mở rộng thành hồ nước lớn làm hồ cảnh quan và điều hòa cho toàn khu. Trên dòng suối Thõng xây dựng một số đập nhỏ ven suối dựa theo địa hình và tạo thác. Xung quanh hồ trồng cây bóng mát, cây tạo cảnh.
Xây dựng các bãi đỗ xe lớn chứa được hàng ngàn xe khách vào từ đường 314. Bãi xe phía Tây nam chứa được 330 xe nối đường hiện có phía Đông.
Quy hoạch chi tiết khu trung tâm lễ hội Tây Thiên đã được UBND tỉnh Vĩnh Phúc phê duyệt từ năm 2009 và đang cho tiến hành khởi công xây dựng. Đầu năm 2012, cáp treo vào Tây Thiên xuất phát từ nhà ga phía Bắc Khu trung tâm lễ hội đã đi vào hoạt động mở ra một tuyến du lịch sinh thái tâm linh hấp dẫn.
Hy vọng rằng Trung tâm lễ hội Tây Thiên sớm hoàn thành để mỗi người dân đất Việt được “ Đến với Phật, về với Mẫu”.

KTS Nguyễn Thế Khải