Tái thiết di sản công nghiệp Nhà máy Xe lửa Gia Lâm thành không gian sáng tạo

Chính sách di dời các cơ sở sản xuất công nghiệp cũ ra khỏi nội đô Hà Nội mở ra cơ hội lớn để những di sản công nghiệp chuyển đổi công năng, hình thành các không gian sáng tạo, hướng đến phát triển công nghiệp văn hoá bền vững. Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 chính là “lời giải” hiệu quả để biến các di sản công nghiệp, cụ thể là Nhà máy Xe lửa Gia Lâm, trở thành tổ hợp văn hóa sáng tạo độc đáo.

Mở lối cho sự chuyển đổi

Hà Nội có khoảng 100 cơ sở công nghiệp cũ nằm trong diện di dời khỏi nội đô. Đây là nguồn lực quan trọng để biến các di sản công nghiệp – biểu tượng kinh tế xã hội một thời – thành các không gian sáng tạo. Bởi những nhà máy cũ tại Hà Nội là nguồn “tài nguyên” sáng tạo dồi dào, chứa đựng nhiều giá trị về lịch sử, nghệ thuật kiến trúc và gắn với quá trình phát triển của Thủ đô. Hướng đi này thực chất không xa lạ với nhiều thành phố lớn trên thế giới nhưng vẫn khá mới mẻ ở Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng. Việc biến các di sản công nghiệp thành các không gian sáng tạo sẽ giải quyết được vấn đề thiếu các không gian văn hóa cho người dân, giảm sức ép về mặt xã hội, tạo môi trường cho giới sáng tạo hoạt động. Điều này càng có ý nghĩa khi Hà Nội trở thành thành viên Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO đã 4 năm qua.

Nhà máy Xe lửa Gia Lâm là một trong những công trình đường sắt trọng yếu do người Pháp xây dựng tại Việt Nam vào đầu thế kỷ 20, hiện là một di sản công nghiệp quan trọng của ngành đường sắt và của Việt Nam nói chung.

Ảnh: Hà Nội cần những không gian cộng đồng “mọc lên” từ di sản công nghiệp. (Nguồn ảnh: ngaynay.vn)
Ảnh: Hà Nội cần những không gian cộng đồng “mọc lên” từ di sản công nghiệp. (Nguồn ảnh: ngaynay.vn)

Nhà máy Xe lửa Gia Lâm nằm ở vị trí chiến lược, là điểm giao cắt của 4 tuyến đường sắt phía Bắc, như một chứng nhân lịch sử của Việt Nam từ thời Pháp thuộc đến chiến tranh chống Mỹ. Nhà máy không chỉ đóng vai trò quan trọng trong duy trì hệ thống đường sắt mà còn góp phần vào sự chuyển dịch văn hóa và tư tưởng của người Việt, tạo điều kiện cho sự trao đổi văn hóa và tư tưởng thông qua làm việc với người lao động đến từ khắp nơi, mạng lưới đại lý rộng lớn.

Ảnh: Nhà máy Xe lửa Gia Lâm trước khi trở thành không gian sáng tạo tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023.
Ảnh: Nhà máy Xe lửa Gia Lâm trước khi trở thành không gian sáng tạo tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023.

Hiện tại, Nhà máy Xe lửa Gia Lâm đang đối diện với nguy cơ bị di dời khỏi địa điểm hiện tại để đáp ứng nhu cầu tái phát triển đô thị. Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 chính là cơ hội thí điểm mô hình trải nghiệm văn hóa sáng tạo để phát huy giá trị di sản công nghiệp tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm. Di sản đương đại này sẽ “tái xuất” với công năng mới, trở thành “ngôi nhà ký ức”, nơi lưu giữ hình ảnh, kỷ vật của thành phố Hà Nội.

Công trình sáng tạo sẽ trở thành tiền đề tiên phong cho việc đưa di sản công nghiệp thành điểm nhấn du lịch độc đáo của thành phố, nhờ các yếu tố: giá trị lịch sử và văn hóa; khả năng tạo điểm nhấn ấn tượng nhờ kiến trúc độc đáo; khả năng tương tác với không gian rộng lớn, thuận tiện để tạo ra một lễ hội lớn với nhiều hoạt động trải nghiệm. Cũng thông qua đó, việc tổ chức Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 còn định hướng cho việc chuyển đổi các cơ sở công nghiệp cũ trên địa bàn thành phố thành các tổ hợp không gian sáng tạo.

Ảnh: Phối cảnh thiết kế sân khấu chính Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 tại Nhà máy xe lửa Gia Lâm.
Ảnh: Phối cảnh thiết kế sân khấu chính Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 tại Nhà máy xe lửa Gia Lâm.

“Trải nghiệm mới” trên không gian xưa cũ

Tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023, nhà máy xe lửa Gia Lâm sẽ lần đầu được trình làng với tư cách một không gian sáng tạo độc đáo nhờ không gian, kiến trúc, lịch sử văn hóa, tư duy cởi mở của lãnh đạo nhà máy. Đây là một bước tiến quan trọng, cổ vũ thêm cho sự sáng tạo không gian cộng đồng từ di sản công nghiệp.

Các không gian Pavilion mang tới những câu chuyện và các cung bậc cảm xúc khác nhau về Thủ đô ngàn năm dưới góc nhìn khác biệt, một Hà Nội sáng tạo và đậm chất nghệ thuật.

Trong đó, Pavilion Triển lãm “Kiến trúc, Nhà máy và vẽ (lại) Giấc mơ hiện đại” đan xen giữa khai phá tài liệu lịch sử về những di sản công nghiệp của Hà Nội và khai phá tinh thần sáng tạo thông qua việc đổi mới thiết kế không gian, tạo ra những giá trị văn hóa mới. Pavilion “Không gian Kiến trúc & Nghệ thuật Phân xưởng nóng” trưng bày những ghi chép về những hiện vật tồn tại trong phân xưởng, cũng như các hình ảnh của các cơ sở sản xuất công nghiệp khác ở Việt Nam.

Những “trải nghiệm mới” được xây dựng trên không gian cũ được ra mắt: tuyến tàu di sản ga Hà Nội – Long Biên – Gia Lâm, bảo tàng ký ức, cùng nhiều thưởng lãm nghệ thuật, không gian sáng tạo.

Ở các hoạt động nghệ thuật trình diễn, lần đầu tiên âm nhạc, thời trang được mang lên không gian nhà ga hơn 100 tuổi này. Các chương trình tiêu biểu có thể kể đến như: trình diễn Cổ phục “Vân Long lưu vũ”, show nhạc Rock “Dòng chảy”, show Acoustic “Giai điệu Tự hào”, trình diễn âm thanh “ Âm cảnh Ga Hà Nội” hay trình diễn nghệ thuật “Đường trường”, “Đối thoại Đôi Bờ”…

Ảnh: Bộ sưu tập thời trang cao cấp “Vân Long lưu vũ” sẽ được trình diễn tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm.
Ảnh: Bộ sưu tập thời trang cao cấp “Vân Long lưu vũ” sẽ được trình diễn tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm.

Nhiều triển lãm cũng được trưng bày tại khuôn viên sáng tạo của Nhà máy Xe lửa Gia Lâm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 từ ngày 17/11 đến cuối tháng 12 như: thí điểm kiến trúc & sắp đặt không gian “Ga”, triển lãm “Chuyển động ngoại biên #2”, triển lãm tư liệu “Thủy Phủ”, sắp đặt hội họa “Tiếng gọi”…

Những hoạt động sáng tạo trên nền di sản công nghiệp đó thực sự là cơ hội tạo ra những trải nghiệm mới, biến di sản công nghiệp thành tổ hợp văn hóa sáng tạo, tạo ra dịch vụ, sản phẩm mới và thu hút đầu tư; tạo ra việc làm, thực hiện chiến lược phát triển công nghiệp văn hoá Thủ đô, hướng đến phát triển bền vững. Với tầm nhìn chuyển đổi này, từ Nhà máy Xe lửa Gia Lâm, nhiều di sản công nghiệp khác cũng có tiềm năng trở thành tổ hợp văn hóa sáng tạo mới hấp dẫn.

Chuyển đổi di sản công nghiệp thành tổ hợp văn hóa, với tiên phong là Nhà máy Xe lửa Gia Lâm thực sự là một cú hích cho xu hướng này tại thủ đô. Hãy cùng Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 đặt nền tảng sáng tạo, hướng đến hoạt động kinh tế bền vững và có tính lan tỏa, tạo động lực cho các ngành công nghiệp, dịch vụ khác phát triển!

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 danh nghĩa tổ chức bởi UBND TP Hà Nội, Hội Kiến trúc sư Việt Nam, do Sở Văn hoá thể thao Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc với sự đồng hành của Văn phòng đại diện UNESCO tại Hà Nội, Chương trình Định cư con người Liên hợp quốc UN-Habitat, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, UBND quận Long Biên, quận Hoàn Kiếm, quận Ba Đình và các quận, huyện, cùng các đơn vị, các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và nhà sáng tạo, nghệ sỹ… phối hợp thực hiện.

© Tạp chí Kiến trúc