Đào tạo KTS tại các cơ sở địa phương

Thực tiễn đô thị hóa ở nước ta thời gian qua là bước đầu hội nhập toàn cầu. Quy hoạch và Kiến trúc luôn phải giải quyết 2 vấn đề lớn là tiếp nhận công nghệ hiện đại của thế giới và phát huy nội lực truyền thống bản địa theo các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Khoa Kiến trúc ĐH Xây dựng Miền Trung tham gia The Brick Workshop 4.2016

Hoạt động kiến trúc ở nước ta hiện nay có những cơ hội và những thách thức lớn, đòi hỏi phải đổi mới trong đào tạo KTS, nhằm tạo nên đội ngũ nhân lực có thể hoạt động được trong môi trường cạnh tranh và hợp tác quốc tế. KTS mới ra trường cần làm được những loại công việc mới phát sinh trong quá trình hội nhập, ví dụ như chuyển giao công nghệ và hồ sơ thiết kế ngoại nhập, làm thầu phụ trong công tác tư vấn đầu tư, làm việc cho các công ty nước ngoài tại Việt Nam,…
Trong thời gian qua, nhiều SV kiến trúc đã chủ động hội nhập, tự đào tạo bổ sung, tự tìm hiểu môi trường và phong cách làm việc mới, bước đầu đã có những dấu hiệu khả quan. Cá biệt, một số nhóm KTS sau một thời gian làm việc cho các công ty tư vấn thiết kế ngoại quốc đã có thể lập riêng được văn phòng thiết kế, tham gia tốt trong thị trường tư vấn cả trong và ngoài nước.

Buổi bảo vệ đồ án của khoa Kiến trúc – ĐH Xây dựng Miền Trung

Đào tạo KTS theo kiểu truyền thống, chịu ảnh hưởng của nền kinh tế bao cấp trước kia thường tạo ra các thế hệ KTS công chức, với các kiến thức và kỹ năng thiên về kinh điển, kém chủ động và linh hoạt, khó hội nhập với kinh tế thị trường và hội nhập toàn cầu. Đây là một nguyên nhân được nhiều ý kiến đồng thuận của các trường, nhưng còn chưa thấy rõ sự đổi mới, hoặc thay đổi nhưng vẫn chưa hiệu quả. Vì vậy, nên chăng có những đề xuất thử nghiệm để hướng tới một kiểu đào tạo mở hơn, linh hoạt hơn và gần với thực tiễn đời sống nghề nghiệp hơn?

Một trong những ví dụ về “tính bảo thủ” của đào tạo KTS là thời gian đào tạo luôn có xu hướng kéo dài (trên 5 năm) và tăng khối lượng kiến thức, với các lý do: Kiến trúc là ngành đặc thù, cơ sở Khoa học – Kỹ thuật ngày càng phát triển. Nhưng trên thực tế, xã hội hiện nay đã có nhiều thay đổi. Ví dụ như trong ngành Y hiện đang thí điểm rút ngắn thời gian đào tạo đại học xuống dưới 5 năm, tiếp sau trình độ đại học là trình độ chuyên khoa cấp II và đào tạo Thạc sỹ, Tiến sỹ Y khoa; hoặc đối với các ngành văn hóa – nghệ thuật chia ra nhiều giai đoạn đào tạo, trong đó việc phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu bắt đầu từ các cấp dưới đại học và sau đại học vẫn còn tiếp tục nâng cấp đào tạo. Trong xu hướng xã hội học tập và kinh tế tri thức hiện nay, việc chia giai đoạn theo các cấp độ nên áp dụng cho việc đào tạo KTS. Cụ thể đã có những đề xuất về đào tạo KTS thực hành từ 3,5 đến 4 năm, KTS chuyên sâu 5 năm và các bước nâng cấp sau đại học, ví dụ trình độ Thạc sỹ Kiến trúc hiện có trường 1,5 năm và có trường là 2 năm,… Hiện trong các cơ sở đào tạo KTS chỉ có ngành Kiến trúc tại trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội có thời gian đào tạo bậc đại học là 4,5 năm còn lại đều là 5 năm. Thời lượng 5 năm với trình độ đào tạo cử nhân (Bachelor) là quá dài và với trình độ Thạc sỹ (Master) là chưa đủ so với thông lệ quốc tế – Vậy đối với việc đào tạo KTS cần có một thời lượng thế nào mới là phù hợp?

Mức độ và tính chất chuyên ngành cũng là một vấn đề ảnh hưởng đến đào tạo KTS, cả về thời gian cũng như về nội dung chương trình. Hiện nay, ở nước ta có 2 dạng chính là đào tạo KTS tổng hợp (cả Quy hoạch – Kiến trúc công trình) và tách riêng làm 2 loại KTS Quy hoạch và KTS công trình. Trong khi đó, trên thế giới xu hướng phổ biến trong đào tạo KTS là dựa trên nền kiến thức chung trong những năm đầu (thường là 3 hoặc 3,5 năm), sau đó tách ra làm nhiều giai đoạn đào tạo chuyên ngành sâu, đa dạng và linh hoạt theo yêu cầu của từng thời kỳ và từng địa phương. Ví dụ, ngoài ngành kiến trúc công trình còn có Kiến trúc cảnh quan (phong cảnh), Lịch sử Kiến trúc, Bảo tồn phục chế di sản Kiến trúc, Kiến trúc Nội thất, Kiến trúc Công nghiệp, Kiến trúc vỏ tàu,… Như vậy, cách phân ngành Quy hoạch và Kiến trúc công trình như ở ta là cứng nhắc và đã lạc hậu. Nếu theo xu hướng chung của thế giới thì sẽ tránh được nghịch lý tồn tại trong các trường là: Điểm thi đầu vào ngành Kiến trúc Quy hoạch thường thấp hơn đầu vào ngành Kiến trúc công trình, trong khi yêu cầu đào tạo của ngành Quy hoạch cần có nhiều kiến thức tổng hợp hơn. Việc tách rời các khoa Quy hoạch và Kiến trúc tạo nên hiện tượng thực tế là: Các lĩnh vực giữa Quy hoạch và Kiến trúc công trình thường không được chú ý chăm sóc đầy đủ như: Thiết kế Đô thị, Cảnh quan kiến trúc,…

Hiện nay, ở Việt Nam có nhiều cơ sở đào tạo KTS, ngoài các trung tâm lớn là Hà Nội và TP HCM thì phần lớn là các cơ sở đào tạo địa phương, với dạng đào tạo KTS tổng hợp. Vì vậy, rất cần có liên kết đào tạo giữa các trường; những phần cơ bản trông mong vào các trụ cột ở 2 thành phố lớn, tạo nên các chương trình khung và hệ thống kiến thức cơ sở. Các trường địa phương căn cứ vào đặc thù của mình xây dựng các lĩnh vực chuyên sâu, hợp tác và hỗ trợ với các trường khác để đạt được mục đích: Sản phẩm đào tạo vừa đảm bảo được các kiến thức cơ bản vừa có khả năng đáp ứng những nhu cầu đặc trưng của địa phương mình.

Kiến nghị

1. Đẩy mạnh hoạt động chuyên môn đào tạo của CLB các trường đại học đào tạo KTS, lấy hướng hội nhập chung là cứu cánh (mục tiêu). Trước mắt là hội nhập chung trong nước, đạt được các tiêu chí chung như thiết lập chương trình khung về đào tạo KTS thực hành;

2. Triển khai dự án chương trình đào tạo KTS bao gồm hệ thống cơ bản và hệ thống chuyên sâu;

3. Liên thông các giai đoạn và các cấp độ đào tạo KTS phù hợp với xã hội học tập

KTS Thực hànhKTS Chuyên ngànhKTS Nghiên cứu
(Cử nhân)                    (Thạc sỹ)                            (Tiến sỹ)

4. Nguyện vọng và khả năng của trường ĐH Xây Dựng Miền Trung về đào tạo KTS:
Là trường đại học mới thành lập từ năm 2011, đến nay đang chuẩn bị đón lứa SV đầu tiên tốt nghiệp, trong đó có 60 SV ngành kiến trúc. Tiền thân là trường trung cấp Xây dựng và trường Cao đẳng xây dựng nên đa số SV học ngành kỹ thuật công trình xây dựng. Khoa kiến trúc hiện nay chỉ đào tạo KTS theo hệ tổng hợp cả Kiến trúc và Quy hoạch, trong đó chú trọng hệ thống đồ án kiến trúc công trình và những chuyên đề mang tính đặc trưng của địa phương.

Qua 5 năm tuyển sinh đầu vào ngành kiến trúc, số lượng SV ngày một ít đi vì nhiều lý do, nhưng nhìn chung qua các khảo sát về phía người học thì chương trình mà khoa đang áp dụng (5 năm với hệ thống 10 đồ án kiến trúc, 02 đồ án Quy hoạch và 02 đồ án nội thất) là tương đối khó so với mặt bằng chung của các SV chủ yếu là người ở địa phương (các huyện nông thôn, miền núi,…). Một lý do khác là thị trường việc làm ngành kiến trúc của Phú Yên cũng như các tỉnh lân cận như Bình Định và Khánh Hòa còn khá ít, các công ty tư vấn địa phương phải cạnh tranh nhiều với các tư vấn đến từ các thành phố lớn trong khi đó việc làm ở các đơn vị quản lý cũng đòi hỏi cần nhiều kinh nghiệm thực tiễn. Vì vậy, Nhà trường rất mong muốn được các chuyên gia và các trường bạn có kinh nghiệm về đào tạo KTS tham gia trong việc hoạch định và điều chỉnh chương trình đào tạo cho phù hợp với điều kiện địa phương.

Sinh viên tham gia the Brick Workshop 4.2016

Các địa phương thuộc Nam Trung bộ và những nơi có điều kiện tương tự đều là những nơi có những vấn đề khoa học cấp thiết cần đội ngũ nghiên cứu và thực thi như các vấn đề Quy hoạch – Kiến trúc ven biển, Bảo tồn và phát huy giá trị di sản kiến trúc, Tái định cư nông thôn miền núi,… Những khả năng về hướng nghiên cứu mà trường Đại học Xây dựng Miền Trung có thể khai thác và kết hợp với các trường trong câu lạc bộ các trường đào tạo KTS tham gia là:

  • Quy hoạch – kiến trúc các làng ngư dân, đô thị ven biển;
  • Quy hoạch – kiến trúc các điểm dân cư các dân tộc Tây Nguyên;
  • Quy hoạch – kiến trúc các đặc khu kinh tế Miền Trung;
  • Bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc Chăm, Êđê, Bana,…
  • Dự kiến mở các chuyên ngành đào tạo mới phục vụ nhu cầu phát triển của địa phương như: Thiết kế nội thất, Thiết kế cảnh quan, Bảo tồn di sản,…

Lời kết

Trước khi hội nhập toàn cầu, cần hội nhập liên kết các cơ sở (trường) đào tạo KTS theo đặc thù, khả năng và nguyện vọng chung. Hội nhập toàn cầu không chỉ yêu cầu SV Kiến trúc dùng ngoại ngữ thật giỏi, mà phải là học cách đào tạo KTS mới nhất của thế giới, trang bị cho SV kỹ năng giao tiếp quốc tế; sử dụng những ứng dụng hiện đại, công nghệ thông tin, hiểu pháp luật và tiêu chuẩn, quy phạm quốc tế, cạnh tranh bình đẳng với đồng nghiệp trên thế giới…

Xem thêm: Tham khảo: “Archi-Logic – Một góc nhìn về đào tạo Kiến trúc tại Pháp”

TS.KTS Trịnh Hồng Việt
Trường Đại học Xây dựng Miền Trung

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 11-2016)