ACAE với nỗ lực nâng cao chất lượng đào tạo KTS tại châu Á

Trong khuôn khổ tuần lễ Arcasia 2018, Ủy ban Đào tạo KTS (ARCASIA Committee of Architecture Education – ACAE) đã họp tại Malaysia đầu tháng 7/2018 và thông qua một số nội dung quan trọng. Với tôn chỉ và mục tiêu nhất quán trong việc thúc đẩy hợp tác xuyên quốc gia/ liên khu vực, nâng cao chất lượng đào tạo KTS tại khu vực châu Á, các thành viên ACAE đã kiểm đếm lại các công việc mà Uỷ ban đang triển khai/ chịu trách nhiệm trước Hội đồng ARCASIA. ACAE đang triển khai khá nhiều dự án với khối lượng công việc tương đối đồ sộ, phạm vi địa lý rộng, lại trải dài theo thời gian do có sự kế tục qua các nhiệm kỳ.

Uỷ ban Đào tạo KTS (ARCASIA Committee of Architecture Education – ACAE) là một trong 4 ủy ban được thành lập sớm nhất của ARCASIA (hiện nay ARCASIA có 5 Uỷ ban và 01 nhóm hữu nghị/ Fellowship), chứng tỏ tầm quan trọng của công tác đào tạo KTS và sự quan tâm của các KTS thế hệ trước tới thế hệ sau. ACAE có mục tiêu kết nối hợp tác, nâng cao chất lượng đào tạo KTS tại khu vực châu Á, đồng thời duy trì mạch chảy liên tục, sự kết nối hiệu quả cần phải có giữa đào tạo và hành nghề kiến trúc trong khu vực châu Á. Mỗi nhiệm kỳ 02 năm, ACAE sẽ bầu ra Chủ nhiệm Uỷ ban mới, cũng như kiện toàn nhân sự của Uỷ ban.

Mỗi năm, ACAE có một kỳ họp chính trong khuôn khổ tuần lễ ARCASIA, thường diễn ra trước phiên họp toàn thể Hội đồng ARCASIA một ngày. Những kết quả được tổng kết từ kỳ họp thường niên ACAE sẽ được báo cáo toàn thể Hội đồng ARCASIA để quyết định. Bên cạnh kỳ họp chính, ACAE – cũng như các Uỷ ban còn lại của ARCASIA – còn có kỳ họp giữa năm (Roundtable meeting) thường diễn ra trong mùa Xuân – Hè để kiểm đếm các công việc đang thực hiện, bàn thảo thúc đẩy các công tác trọng tâm/ quan trọng của Uỷ ban.

Các dự án ACAE đang triển khai

1. Khung đào tạo KTS tại Châu Á:

ACAE khuyến nghị các trường đào tạo KTS thực hiện chương trình đào tạo có nội dung bao trùm khung chương trình mà ACAE đã khảo sát và xây dựng. Bên cạnh đó, ACAE nhắc các Hội KTS thành viên ARCASIA cần chú ý hoàn thiện, update thường xuyên cơ sở dữ liệu về các trường đào tạo KTS tại nước mình trong mục ARCASIA Handbook of Architecture School Directory. Hiện nay, trên trang web của ARCASIA đã có 18/19 nước có đào tạo KTS của ARCASIA upload dữ liệu về các trường. Trong mục dữ liệu của Việt Nam, hiện còn chưa có đủ thông tin của tất cả 23 cơ sở đào tạo KTS.

2. Tiêu chuẩn chất lượng giảng dạy kiến trúc:

Nhiều Hội KTS thành viên ARCASIA có tổ chức kiểm định chất lượng riêng, độc lập, đa số được đánh giá cao hơn tổ chức của Nhà nước do phát triển được hệ thống tiêu chí đánh giá đặc thù chuyên môn và tập hợp được các chuyên gia trong nước/ quốc tế phù hợp. Trên cơ sở các tài liệu và kinh nghiệm đánh giá/ kiểm định chất lượng các trường đào tạo KTS, ACAE xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng độc lập cho các cơ sở đào tạo KTS và khuyến nghị các Hội KTS thành viên ARCASIA tham khảo để hoàn thiện bộ tiêu chuẩn riêng cho mình. Trong giai đoạn đầu, ACAE tập trung xây dựng và khuyến nghị các tiêu chuẩn cho giảng viên trước, vì tin rằng nếu làm tốt khâu đảm bảo chất lượng của người Thầy (đầu tàu) thì các khâu tiếp theo sẽ được nâng chất lượng dần lên. Pakistan là nước đầu tiên tổ chức workshop cho giảng viên trong khu vực zone A (Nam Á) đến tập huấn và trao đổi về kinh nghiệm giảng dạy. Các khóa đào tạo tiếp theo sẽ được tổ chức theo từng zone A,B,C và sẽ có thông báo rộng rãi tới từng nước để cử giảng viên tham gia.

3. Đào tạo giảng viên trẻ tại studio:

ACAE khuyến khích tổ chức các khóa đào tạo cho giảng viên trẻ kết hợp với các studio của các KTS danh tiếng. Thông qua học và thực hành ngay tại studio, các giảng viên trẻ sẽ có cái nhìn cụ thể và kỹ lưỡng hơn về những yêu cầu đòi hỏi ở một KTS mới ra trường, từ đó họ sẽ điều chỉnh phương pháp giảng dạy/ chương trình và nội dung môn học của mình. Đã có hai khóa được tổ chức với thời lượng 05 ngày/ khóa. Khóa đào tạo năm tới sẽ diễn ra tại Macau. Bên cạnh việc đưa giảng viên trẻ thực hành tại studio, ACAE đồng thời khuyến khích các KTS hành nghề tham gia sâu rộng hơn vào việc giảng dạy đồ án, song hành với các nội dung lý thuyết chuyên sâu được đào tạo bởi các giảng viên chính thức của các trường đại học.

4. Tổ chức các cuộc thi kiến trúc dành cho SV:

Bên cạnh các cuộc thi cho SV của các Hội KTS thành viên thuộc ARCASIA, ACAE đồng thời khuyến khích các nước hợp tác song phương, hợp tác đa phương, hợp tác chéo để tổ chức các cuộc thi dành cho SV. ACAE tin rằng thông qua các cuộc thi quốc tế, SV có cơ hội học hỏi, lĩnh hội được các kiến thức mới, tiệm cận các tiêu chuẩn thi và hành nghề quốc tế tốt hơn, nhanh hơn. Hiện tại, trong khuôn khổ ARCASIA, ACAE hàng năm tổ chức cuộc thi thiết kế dành cho SV Kiến trúc và trao giải vào tuần lễ ARCASIA hàng năm. Chủ đề cuộc thi năm 2018 đã triển khai là “Vấn đề địa phương và các giải pháp”. Được biết, tại vòng thi Quốc gia của Việt Nam đã có 23 đồ án từ 7 trường đại học trong cả nước, Hội KTS Việt Nam đã chấm chọn 02 đồ án tốt nhất để gửi dự thi vòng châu Á. Kết quả cuộc thi sẽ được công bố và lễ trao giải sẽ diễn ra trong khuôn khổ Liên hoan SV Kiến trúc châu Á 2018 diễn ra tại Tokyo tháng 9 tới.

Hội đồng Giám khảo Cuộc thi Kiến trúc SV châu Á 2018 chấm bài thi tại kỳ họp ACAR Roundtable 2018

5. Trường kiến trúc ảo và workshop thí điểm:

Đây là một dự án rất hay được ACAE theo đuổi từ nhiều năm nay với sự chủ trì của 03 nhiệm kỳ Chủ tịch Uỷ ban. Đã có những bước đi rất cụ thể để hiện thực hóa và chứng minh tính khả thi của ý tưởng tổ chức các khóa học ảo. Một workshop thực hiện đồng thời tại Macau và Hongkong đã được hai Hội KTS phối hợp tổ chức. Hai nhóm SV tại Macau và Hongkong cùng tiến hành nghiên cứu workshop tại hai địa điểm ở mỗi khu vực, sau đó cùng tổ chức các buổi họp nhóm/ báo cáo/ thuyết trình/ nghe giảng lý thuyết tại chỗ, cùng thời điểm và trên môi trường internet, chia sẻ với nhau những thông tin hữu ích về đề tài, và các vấn đề địa phương đang phải đối mặt… Ở các bước tiếp theo, từ khâu đề xuất ý tưởng tới hoàn thiện và chứng minh tính khả thi của ý tưởng, đều có sự tham gia của cả hai nhóm SV ở hai vùng trên môi trường ảo. Từ kết quả rất đáng khích lệ của mô hình này, ACAE khuyến khích từng vùng tổ chức các workshop chung trên môi trường ảo, theo đó, mỗi nước chọn 1 nhóm SV để tham gia online dưới sự hướng dẫn của GV. Chủ đề được khuyến khích là: Nếu coi ARCASIA là một không gian, bạn sẽ định hình nó như thế nào? Dự án trường học và workshop online tiếp tục được giao cho Hội KTS Macau phụ trách.

Trang timeline về kiến trúc Việt Nam trên trang web của ARCASIA

6. Tạp chí nghiên cứu kiến trúc online:

Trong khi một số Uỷ ban khác đã có những ấn phẩm đầu tiên (Ví dụ: Uỷ ban Kiến trúc Xanh và Bền vững (ACGSA) – Đã tổ chức được 02 triển lãm kiến trúc xanh trong khuôn khổ tuần lễ ARCASIA, chuẩn bị ra mắt ấn phẩm Kinh nghiệm và sự thông thái bản địa trong xây dựng tại châu Á) thì cho tới nay, ACAE vẫn đang hoàn thiện để có thể cho ra mắt tạp chí nghiên cứu online của riêng mình (khác với tạp chí in ra mắt hàng tháng của ARCASIA về kiến trúc nói chung). Dự kiến, tạp chí sẽ phát hành online hàng quý, khâu biên tập, duyệt bài sẽ do một hội đồng học giả quốc tế chịu trách nhiệm, với tổ chức điều phối là Hội KTS Philippine.

7. Xây dựng cơ sở dữ liệu kiến trúc châu Á (Architecture timeline chart) giai đoạn 2:

Sau giai đoạn 1 tương đối thành công, ACAE quyết định triển khai giai đoạn 2 với sự điều phối của Hội KTS Bangladesh. Các Hội KTS thành viên sẽ tự update hình ảnh và thông tin giới thiệu các công trình kiến trúc tiêu biểu/ đặc sắc của mình lên trang arcasia.org. Trong giai đoạn 1, đã có 17/21 quốc gia thành viên ARCASIA xây dựng cơ sở dữ liệu về công trình kiến trúc của nước mình trên trang arcasia.org. Việt Nam đã upload và giới thiệu tương đối đầy đủ từ thời tiền Lý tới những năm gần đây.

8. Giải thưởng đồ án tốt nghiệp (ĐATN) xuất sắc ARCASIA:

ACAE khuyến khích các Hội KTS thành viên ARCASIA tham gia sân chơi chung dành cho SV kiến trúc tốt nghiệp khu vực châu Á. Do những điều kiện hạn chế nhất định về công nghệ và kinh phí, ACAE sử dụng nền tảng facebook với trang TOY ARCASIA (hình minh họa kèm theo) được nâng cấp từ trang TOY Thailand chuyên giới thiệu các Đồ án tốt nghiệp xuất sắc. ACAE kỳ vọng hàng năm các Hội KTS thành viên ARCASIA sẽ upload những đồ án tốt nhất để các SV kiến trúc trong khu vực có thể tham khảo, trao đổi, học hỏi. Tiến tới, ACAE có thể tổ chức chấm chọn/ bình chọn đồ án tốt nghiệp KTS xuất sắc khu vực châu Á. TOY ARCASIA cũng được kỳ vọng là kênh tương tác SV sôi động và hiệu quả, thông qua trang này, ACAE hi vọng nắm bắt được những ý kiến, nguyện vọng, khó khăn của SV kiến trúc khu vực châu Á để có những điều chỉnh kế hoạch hành động phù hợp.

Trang TOY ARCASIA được giao cho Hội KTS Thái Lan quản lý và phát triển.

Giao diện trang TOY ARCASIA

9. Khóa học mùa hè của ACAE:

Poster giới thiệu khóa học mùa Hè đầu tiên tại Malaysia do ACAE bảo trợ

Đây là dự án mới triển khai của ACAE. Khóa học đầu tiên sẽ do Hội KTS Malaysia tổ chức vào tháng 12 tới với nội dung nghiên cứu và thực hành về kiến trúc tre truyền thống của Malaysia. Mỗi nước thành viên ARCASIA có thể cử tối đa 10 SV tham gia khóa học 4 tuần tại Kuala Lumpur. Khóa học đầu tiên chưa có nguồn kinh phí tài trợ nên người học sẽ phải đóng toàn bộ chi phí. Ngay sau khi đại diện của Hội KTS Malaysia trình bày thông tin về khóa học, đã có một số nước bày tỏ sự quan tâm và sẵn sàng gửi SV tham gia, trong đó có cả Thổ Nhĩ Kỳ (cử 01 đại diện tham gia họp ACAE với tư cách khách mời của ARCASIA để tìm hiểu mô hình làm việc/ hợp tác của ACAE). Đối với các khóa học tiếp theo: Hiện đang có một số nước chuẩn bị chương trình và nội dung cho khóa học Mùa hè 2019, sau đó các nước sẽ gửi đến ACAE để xem xét. ACAE sẽ lựa chọn một khóa tốt nhất để công bố tới 21 nước thành viên ARCASIA là khóa học chính thức của ACAE trong Mùa hè 2019.

10. Trao đổi và hợp tác vùng/ Thực tập xuyên quốc gia:

ACAE đã nỗ lực không ngừng nghỉ trong suốt nhiều năm qua, để mang đến những cơ hội hợp tác rộng mở và hiệu quả hơn giữa các Hội KTS thành viên, giữa các Trường đại học với Trường đại học, giữa các Văn phòng/ Studio với các Cơ sở đào tạo, giữa KTS với SV kiến trúc… Thông qua trao đổi và hợp tác vùng, ACAE mong muốn sẽ rút ngắn khoảng cách về hành nghề và chất lượng đào tạo giữa các quốc gia thành viên ARCASIA.

ACAE xác định thực tập tiền tốt nghiệp là giai đoạn rất quan trọng đối với SV kiến trúc, do đó Uỷ ban đã cố gắng xây dựng các mô-đun hợp tác, các mẫu hợp đồng hợp tác giữa các bên để khích lệ sự tham gia của nhiều thành phần vào quá trình này. Trên trang web của ARCASIA, đã có một mục có tên Cross border training (Thực tập xuyên quốc gia), trong đó đưa ra danh sách các studio ở một số nước sẵn sàng nhận SV thực tập và các điều kiện/ yêu cầu có liên quan.
ACAE khuyến khích các Hội KTS thành viên ARCASIA hàng năm cập nhật danh sách mới, tạo ra những điều kiện làm việc thông thoáng hơn, khả thi hơn đối với các SV kiến trúc; đồng thời cũng thông qua cơ chế hợp tác trao đổi SV thực tập, ACAE khuyến khích các Hội KTS thành viên ARCASIA trao đổi trực tiếp, xác định nhu cầu và tiến hành ngay. ACAE đưa ra những định lượng khá cụ thể cho cơ chế hợp tác này: Mỗi nước chọn tìm 10 văn phòng/ studio đủ điều kiện nhận SV quốc tế đến thực tập, đồng thời chọn và phỏng vấn ít nhất 02 SV để gửi đi thực tập. Danh sách các văn phòng/ studio sẽ được update trên trang web của ARCASIA để SV có thể tham khảo và lựa chọn. ACAE nhấn mạnh rằng, những SV tham gia chương trình thực tập xuyên biên giới của ARCASIA đã được lựa chọn và giới thiệu bởi các Hội KTS quốc gia, thường là SV có chất lượng tốt, do đó sẽ có cơ hội các văn phòng/ studio quốc tế ưu tiên tuyển dụng.
Ngay sau ngày họp Roundtable diễn ra đầu tháng 7 vừa qua tại Kuala Lumpur, Malaysia, bốn Hội KTS trong khu vực ASEAN là Malaysia, Thái Lan, Indonesia và Singapore đã nhanh chóng cùng ngồi lại, bàn thảo và ký kết những biên bản MOU đầu tiên để tiến hành trao đổi SV thực tập ngay trong năm 2018 này. Đây là dự án rất hữu ích và mang lại hiệu quả thiết thực cho các nước thành viên ARCASIA, trong đó có Việt Nam. Hội KTS Thái Lan đã đề nghị Hội KTS Việt Nam ký MOU để triển khai kỹ hơn các việc tiếp theo.

Bên cạnh việc trao đổi SV, một số nước cũng đồng thời trao đổi giảng viên theo phương thức: Trường cử giảng viên đi giảng sẽ trả lương và chi phí đi lại (hoặc đối tượng tự chi trả), trường mời đến sẽ lo chỗ ở và các điều kiện khác. Đối tượng ưu tiên trao đổi: Giảng viên trẻ. Hội KTS Pakistan đã thực hiện thí điểm chương trình trao đổi giảng viên và ACAE sẽ rút kinh nghiệm và báo cáo tại phiên họp Hội đồng ARCASIA tại Tokyo vào tháng 9 tới. Cũng trong phiên họp, đại biểu Malaysia và Indonesia đồng đề xuất ARCASIA tìm nguồn tài trợ để xây dựng quỹ học bổng trao đổi giảng viên như hình thức Erasmus+ của EU, thậm chí đã có thể gọi tên chương trình là ARCASIA Plus hoặc ACAE Plus.

Liên hoan sinh viên kiến trúc Châu Á 2018

Trong chương trình nghị sự của mình, ACAE đã dành thời gian để nghe đại diện Hội KTS Nhật Bản trình bày những thông tin chi tiết nhất ở chặng cuối chuẩn bị cho Liên hoan Sinh viên Kiến trúc châu Á 2018 sẽ diễn ra tại Tokyo từ 10 đến 14/9 tới đây với chủ đề: Vấn đề toàn cầu và tương lai của chúng ta. Liên hoan SV Kiến trúc châu Á là hoạt động diễn ra mỗi 02 năm/ lần, được tổ chức song song với Tuần lễ ARCASIA tại quốc gia đăng cai cả 02 sự kiện này.
Theo thông báo mới nhất từ Hội KTS Nhật Bản, hơn 200 SV kiến trúc đến từ 21 quốc gia châu Á sẽ cùng tham gia ARCASIA Student Jamboree 2018 ở Tokyo, cùng để suy nghĩ về tương lai của chúng ta thông qua việc giải quyết các vấn đề toàn cầu. Không chỉ thảo luận chung chung, các SV cũng sẽ mở rộng chủ đề để nói về “vấn đề địa phương của quốc gia mình và các giải pháp đi kèm”. Tại hội thảo ở Tokyo, các SV kiến trúc sẽ cùng xây dựng ý tưởng về khả năng kiến trúc trong tương lai vượt ra ngoài các giải pháp hiện có trong bối cảnh toàn cầu.

Trong khuôn khổ Liên hoan, sẽ có một workshop được tổ chức bằng cách chia nhóm, mỗi nhóm khoảng 10 SV kiến trúc từ các quốc gia khác nhau, sẽ được dẫn dắt bởi các KTS trẻ Nhật Bản. Workshop bao gồm các cuộc thảo luận, tư duy nhóm, khảo sát thực địa, các bài giảng, tham dự các hội nghị chuyên đề của ARCASIA, các hoạt động với nhóm, các bài thuyết trình và phê bình.

Đoàn SV Việt Nam gồm 06 bạn đến từ Trường đại học Kiến trúc TPHCM và Viện đại học Mở Hà Nội. Đây là những tác giả của 02 đồ án được chọn qua vòng thi quốc gia để gửi tham gia vòng thi châu Á.

Đoàn SV kiến trúc trường ĐH Phương Đông nhận giải Nhất đồng đội nội dung thi Imprint tại Liên hoan SV Kiến trúc châu Á 2014 tổ chức ở Malaysia

Thay lời kết

ACAE là sân chơi đa phương với hàng loạt chương trình/ kế hoạch hành động hữu ích, khả thi và phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam. Một số chương trình/ dự án của ACAE rất cần thiết cho chúng ta, không chỉ trong đào tạo KTS, mà còn trong cả vấn đề cạnh tranh, hội nhập và hành nghề xuyên biên giới.

Chúng ta vẫn luôn kêu lên rằng KTS Việt Nam bị cạnh tranh và mất thị phần trên sân nhà, nhưng thực tế là chúng ta thường chậm hơn/ hoặc bỏ qua những cơ hội để cọ xát, học hỏi, hay thâm nhập trực tiếp vào môi trường hành nghề của các nước đi trước (vốn đang cạnh tranh và xâm nhập sâu vào chúng ta) để biết, để học, để từ bị động chuyển sang chủ động ứng phó và nắm lợi thế trong thế giới ngày càng phẳng hơn này.

Rất kỳ vọng lãnh đạo Hội KTS Việt Nam sẽ có nhận định/ nhận diện chính xác về những cơ hội, từ đó chủ động chuẩn bị kể cả về nhân lực và bố trí kinh phí – để tham gia sâu hơn vào các cơ chế hợp tác đa phương và khá bình đẳng này, vì lợi ích của các SV Kiến trúc, và sâu xa hơn là nền kiến trúc Việt Nam

TS.KTS. Nguyễn Quốc Tuân
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 07-2018)