Chuyện của Thuận và xu hướng phát triển homestay tại Hội An

Lần đầu tiên, Lê Ngọc Thuận được giới KTS biết đến khi anh bất ngờ đoạt giải thưởng Ý tưởng thiết kế Ngôi nhà mơ ước 2017 (cuộc thi do Tạp chí Kiến trúc – Hội KTS Việt Nam và Tập đoàn Thạch Bàn tổ chức). Nói là bất ngờ, bởi lẽ Thuận tham gia dự thi qua lời giới thiệu của KTS Đoàn Kỳ Thanh, và những nét vẽ “ngô nghê” của anh thiết kế homestay đầu tiên – The Chi village được Hội đồng Giám khảo đánh giá là “rất có nghề”.

Lê Ngọc Thuận
Lê Ngọc Thuận

Cứ thế, sau nhiều năm gặp lại, nay Thuận đã được tin cậy bầu chọn là Chủ tịch Hội Homestay Quảng Nam với gần 300 thành viên. Anh vẫn đang say mê với việc kết nối và triển khai hệ thống homestay tại Quảng Nam theo hướng bảo tồn các giá trị văn hoá – kiến trúc làng quê dựa vào cộng đồng. Anh tâm sự: “Chỉ cần thuyết phục được người dân để họ có lòng tin và tự nguyện bắt tay vào thực hiện. Quy hoạch cảnh quan đặc thù cho nông thôn phải để người dân tai nghe mắt thấy, phải được xây dựng thành những mô hình thực tế, sát với thực tế từng vùng miền, với những giải pháp vừa đúng vừa hay để bắt chước. Lâu nay, nhiều ý tưởng hay sở dĩ chưa đến được với nông dân cũng vì điều này…”

Phóng viên (P/v): Anh có thể chia sẻ với độc giả của TCKT vì sao anh lại chọn khởi nghiệp từ mô hình homestay tại An Bàng?

Lê Ngọc Thuận: Tôi bắt đầu làm homestay từ rất sớm, từ năm 2012. Thực ra mọi người biết đến The Chi village nhiều hơn qua Cuộc thi Ngôi nhà mơ ước, nhưng Anbang Seaside village Homestay mới là công trình đầu tiên tôi thực hiện ở làng chài quê mình. Năm 2010, An Bàng đang là một làng chài hoang sơ, yên bình, người dân chủ yếu sống bằng nghề đánh bắt cá, phụ thuộc vào thời vụ. Các cấp chính quyền Hội An khi đó đã đề ra chính sách mở rộng phát triển du lịch các vùng ven của Hội An theo xu hướng du lịch bền vững. Đó là một cơ hội rất lớn để làng chài An Bàng có thể chuyển mình từ một làng quê nghèo đến một mô hình làng quê phát triển du lịch cộng đồng.

Với tư cách là người hướng dẫn, thúc đẩy và chứng kiến quá trình phát triển của An Bàng, rất may mắn là chúng tôi đã nhận được sự giúp đỡ, đóng góp ý tưởng rất lớn từ những người bạn nước ngoài rất yêu mến vùng đất này. Họ là người đã chia sẻ, truyền cảm hứng để tôi nhận thức về những giá trị to lớn mà quê hương mình đang có. Ý tưởng xây dựng mô hình homestay đầu tiên ở An Bàng đã khởi đầu như thế. Với mô hình này, tôi muốn trao cho mình một cơ hội có thể thay đổi cuộc sống của gia đình tốt hơn, đồng thời, tôi cũng muốn tạo dựng một môi trường tốt hơn cho cộng đồng. Cũng chính từ cộng đồng, dựa vào cộng đồng, chúng ta sẽ giữ gìn được các giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể của An Bàng một cách bền vững nhất.

P/v: Anh đã tạo dựng những Ngôi nhà mơ ước của mình như thế nào? Và những công trình của anh đã lan tỏa và tác động đến cộng đồng ra sao thưa anh?

Lê Ngọc Thuận: Không cần nói thì mọi người cũng biết về những khó khăn khi mới bắt tay vào việc. Cá nhân tôi cho rằng khó nhất là việc phần lớn người dân phát triển tự phát, không ý thức được những giá trị văn hoá và tài nguyên của mình đang có.

Tôi đã thực hiện những ước mơ theo cách người ta hay nói vui là “bằng niềm tin”, cứ mày mò, vừa làm vừa học. Phần lớn các mô hình homestay, nhà hàng, villa tôi đều tự thiết kế, tự vẽ, tự giám sát xây dựng, trang trí nội thất theo phong cách của làng quê. Như trên tôi cũng đã nói, người dân cần những gì đơn giản, mắt thấy tai nghe, dễ thuyết phục hơn nhiều so với những quy định, quy hoạch hay lý thuyết cao siêu. Người ta đồn nhau, học nhau, theo nhau, rồi tự khắc lan tỏa những điều tích cực.

Rất may mắn là sau 10 năm, quê tôi đã tạo được một hệ sinh thái du lịch cộng đồng tương trợ lẫn nhau, mọi người đều được hưởng lợi từ việc này với nhiều mô hình hoạt động như: Homestay, villa, nhà hàng, siêu thị nhỏ, spa, café…. Kiến trúc làng quê giữ được những nét đặc trưng vùng biển, sử dụng linh hoạt vật liệu địa phương…

Đa phần homestay ở An Bàng được làm theo kiến trúc nông thôn: Nhà cao không qúa 2 tầng, đất làm cảnh quan, trồng cây xanh, sân vườn chiếm 60% trên diện tích từng homestay, villa; hàng rào sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường… Sự kết hợp hài hoà từ nét văn hoá vùng biển với kiến trúc nông thôn đã tạo ra được một quần thể du lịch cộng đồng ven biển gần gũi, thân thiện với môi trường.


P/v: Năm 2019, Hội Homestay Quảng Nam đã được thành lập với mục tiêu là liên kết người dân cùng vận hành mô hình du lịch cộng đồng. Anh có thể chia sẻ kinh nghiệm góp phần xây dựng cộng đồng tại địa phương?

Lê Ngọc Thuận: Với kinh nghiệm của cá nhân tôi và thực tế thúc đẩy du lịch tại An Bàng, phát triển du lịch cộng động tại địa phương thực sự cần:

  • Một thủ lĩnh có tâm, có tầm nhìn hiểu biết về kiến trúc nông thôn, có kinh nghiệm làm du lịch;
  • Chia sẻ với từng người dân địa phương, có cơ chế phân chia lợi nhuận hợp lý để cộng đồng cùng nhau đi lên. Khi kinh tế phát triển, người dân sẽ tự bảo vệ làng quê để phát triển tốt hơn;
  • Cần tạo ra nhiều dòng sản phẩn cho từng nhóm trong cộng đồng địa phương: Homestay, nhà hàng, cafe, spa…

P/v: Theo anh, vai trò của KTS trong quá trình ấy như thế nào? Làm thế nào để hài hòa giữa phát triển du lịch cộng đồng, phát triển kinh tế và tạo lập các không gian sống tốt ở nông thôn hiện nay

Lê Ngọc Thuận: Tôi cho rằng vai trò của KTS rất quan trọng. Đặc biệt là những KTS am hiểu và từng trải về kiến trúc nông thôn, phải “thổi” được “hồn” quê vào trong thiết kế, thể hiện được nét đẹp mộc mạc của làng quê. Tránh thiết kế theo lối mòn hoặc áp đặt để xảy ra xung đột với kiến trúc truyền thống và phá vỡ cảnh quan.

Cân bằng giữa các bên liên quan như câu hỏi bạn đưa ra là rất khó, từ bài học của An Bàng và câu chuyện của cá nhân mình, tôi cho rằng cần có chính sách đặc thù về quy hoạch nông thôn nhằm bảo vệ văn hóa truyền thống. Theo tôi nên chia thành các vùng để tránh xung đột văn hoá và tạo điều kiện tôn vinh, bảo tồn các giá trị văn hoá địa phương khi phát triển du lịch, ví dụ như: Kiến trúc đô thị, kiến trúc nông thôn (các vùng biển, sông…), kiến trúc vùng núi và trung du…

Từ đó, chúng ta có thể dựa trên các nét văn hóa, kiến trúc đang có để lấy cơ sở bảo tồn, phát huy du lịch một cách bền vững nhất, tránh sự lặp lại, thậm chí là “đồng hoá” tại các vùng nông thôn phát triển du lịch cộng đồng như bây giờ.

P/v: Xin cảm ơn anh về những chia sẻ hữu ích cho việc phát triển du lịch cộng đồng – tạo lập không gian sống tốt tại nông thôn Việt Nam! Chúc anh thành công với những Ngôi nhà mơ ước trong tương lai!

Trúc Linh (thực hiện)
(bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10-2020)