Có những công trình không chỉ được tạo nên từ gạch, đá và bê tông, mà còn lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ. THPT Việt Đức, nằm tại ngã ba Lý Thường Kiệt – Quang Trung – Thợ Nhuộm, là một trường hợp như vậy. Trong khuôn viên rộng 11.358 m², khối nhà Pháp cổ đã tồn tại hơn một thế kỷ, trở thành một phần ký ức của ngôi trường cũng như cảnh quan đô thị khu vực trung tâm Hà Nội.
Thay vì tạo dựng một khối tích lớn có nguy cơ lấn át công trình lịch sử, phương án lựa chọn tổ chức các khối nhà cao từ 3 đến 5 tầng. Chiều cao, tỷ lệ và vị trí của từng khối được tính toán nhằm duy trì “khoảng thở” cần thiết cho Tòa nhà A, đồng thời tạo nên một tổng thể mới có quy mô phù hợp với bối cảnh kiến trúc hiện hữu.
Kiến trúc mới không sao chép các chi tiết cổ điển của công trình cũ, mà tìm kiếm sự liên kết thông qua tỷ lệ, nhịp điệu và hình thức. Hệ vòm cuốn chạy liên tục tại các hành lang và cửa sổ trở thành yếu tố chuyển tiếp giữa hai ngôn ngữ kiến trúc: vừa tạo nét mềm mại cho những khối bê tông đương đại, vừa gợi nhắc đến đặc trưng của kiến trúc thế kỷ 19.
Bên trong công trình, hệ cầu thang cong tiếp tục phát triển ngôn ngữ mềm mại ấy. Không chỉ đảm nhiệm chức năng giao thông, cấu trúc cầu thang được tổ chức như một dòng chuyển động liên tục, làm giảm cảm giác phân tầng cứng nhắc. Những khoảng giao nhau quanh hệ giao thông trở thành nơi học sinh có thể dừng lại, gặp gỡ, trao đổi hoặc học tập ngoài lớp học.
Nếu Tòa nhà A là dấu tích kiến trúc, những hàng cây lâu năm lại là phần ký ức sống của THPT Việt Đức. Nhiều thế hệ học sinh đã trải qua những năm tháng học tập dưới những tán cây trong sân trường. Vì vậy, bảo tồn hệ cây xanh hiện hữu trở thành một trong những nguyên tắc quan trọng của phương án quy hoạch.
Thiết kế đưa các khối nhà lùi vào giữa cảnh quan, giữ lại toàn bộ những cây lớn hiện hữu. Hệ cây xanh trở thành lớp đệm giữa kiến trúc mới và không gian đô thị, đồng thời duy trì đặc trưng cảnh quan vốn đã gắn bó với ngôi trường.
Cách tổ chức mặt bằng cũng tính đến điều kiện khí hậu Hà Nội. Các lõi giao thông, không gian kỹ thuật và khu vực phụ trợ được bố trí về những hướng chịu bức xạ lớn, tạo thành lớp đệm hạn chế tác động của nắng, đặc biệt là nắng Tây. Ngược lại, các phòng học lý thuyết và phòng học bộ môn được ưu tiên tiếp cận thông gió tự nhiên.
Những giải pháp này giúp công trình giảm sự phụ thuộc vào các hệ thống cơ học, đồng thời tạo ra môi trường học tập phù hợp hơn với điều kiện khí hậu nhiệt đới.
Dự án được quy hoạch với khoảng 30 lớp học lý thuyết và 18 lớp học bộ môn. Hệ thống đỗ xe được đưa xuống tầng hầm có diện tích khoảng 3.200–3.350 m², qua đó giải phóng phần lớn mặt đất cho sân trường và các không gian sinh hoạt chung.
Sân tập trung, sảnh chính và nhà đa năng được tổ chức theo hướng mở và thông thoáng, tạo thêm không gian cho các hoạt động tập thể, nghệ thuật, câu lạc bộ và sự kiện. Đây cũng là những hoạt động vốn tạo nên một phần đời sống văn hóa đặc trưng của học sinh Việt Đức.
Ảnh: Triệu Chiến
Tố Uyên – TCKT.VN
© Tạp chí Kiến trúc
