GS.TS.KTS Shin Takamatsu là một trong những kiến trúc sư Nhật Bản tiêu biểu với thực hành kiến trúc gỗ gắn bó sâu sắc với văn hóa và đời sống tinh thần. Thông qua các công trình và nghiên cứu, ông cho thấy gỗ không chỉ là vật liệu xây dựng, mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc kiến tạo giá trị tinh thần cho kiến trúc tôn giáo Nhật Bản.
Trong dòng chảy kiến trúc đương đại Nhật Bản, GS.TS.KTS Shin Takamatsu là một trong những gương mặt tiêu biểu kiên trì theo đuổi con đường nghiên cứu và thực hành kiến trúc gỗ như một ngôn ngữ mang chiều sâu văn hóa và tinh thần. Với ông, gỗ không chỉ là vật liệu xây dựng, mà còn là phương tiện để kiến trúc đối thoại với ký ức, tín ngưỡng và cảnh quan tự nhiên.
Không dừng lại ở vai trò của một kiến trúc sư hành nghề, Shin Takamatsu còn là giáo sư, học giả có ảnh hưởng lớn trong giới kiến trúc Nhật Bản và quốc tế. Những đóng góp của ông đã được cộng đồng kiến trúc quốc tế ghi nhận với nhiều danh hiệu: Thành viên danh dự của Viện Kiến trúc sư Hoa Kỳ và Hiệp hội Kiến trúc sư Đức. Sự nghiệp của ông gắn liền với nhiều giải thưởng danh giá, trong đó có Giải thưởng lớn Cuộc thi Thiết kế bến đa năng cảng Shichirui 1985, Giải thưởng Triển lãm Kiến trúc Quốc tế Venice Biennale – 1985, Giải thưởng Thiết kế Nội thất Quốc tế, Giải thưởng Venice Architecture Biennale (1985) và Giải thưởng cao quý nhất của Viện Kiến trúc Nhật Bản (1989) khẳng định vị thế học thuật và thực hành của ông trên trường quốc tế.
Kiến trúc gỗ – từ không gian thiêng đến tầm nhìn đô thị
Thay vì xem gỗ như một yếu tố kết cấu, GS.TS.KTS Shin Takamatsu tiếp cận vật liệu này như một chất liệu mang theo thời gian, ký ức và mối liên hệ giữa con người với tự nhiên. Tư duy ấy được thể hiện rõ nét xuyên suốt các công trình tiêu biểu của ông.
Hoàn thành năm 1998, SEIREI là không gian tu tập của các tín đồ hành lễ trên núi thiêng Nose Myoken. Công trình có quy mô 1 tầng hầm và 2 tầng nổi, với tổng diện tích sàn 901 m², được đặt trong khuôn viên rộng 2.645 m².
Hình thái tổng thể của SEIREI được lấy cảm hứng trực tiếp từ biểu tượng của ngọn núi linh thiêng. Công trình gồm tháp và bệ đỡ, sử dụng ngôn ngữ tạo hình “chóp núi” như một ẩn dụ kiến trúc. Đặc biệt, những cây thiêng hơn 100 năm tuổi trong khu đất được khai thác và “tiếp nhận” làm cấu kiện chính cho hệ kết cấu, tạo nên mối liên hệ trực tiếp giữa công trình và cảnh quan tự nhiên.
Bên trong tháp gỗ, người tu hành cầu nguyện trên các sàn kính treo, mang lại trải nghiệm không gian vừa tĩnh lặng, vừa gợi cảm giác kết nối giữa con người, kiến trúc và thiên nhiên.
Wood Architecture Project (Kyoto) – Giấc mơ về một “đô thị gỗ”
Dù chưa được xây dựng nhưng Wood Architecture Project là một trong những dự án mang tính tuyên ngôn rõ nét nhất trong tư duy kiến trúc của GS.TS.KTS Shin Takamatsu. Với quy mô tòa tháp gỗ 13 tầng, đặt trên khu đất rộng 50.000 m² công trình xuất phát từ khát vọng lâu dài của ông về việc đưa gỗ – vật liệu truyền thống trở lại vai trò trung tâm trong cấu trúc đô thị đương đại.
GS.TS.KTS Shin Takamatsu từng chia sẻ rằng, ký ức về kết cấu gỗ khổng lồ của đền Izumo Taisha thời thơ ấu đã in sâu trong tiềm thức ông. Những giả thuyết cho rằng ngôi đền cổ này từng cao tới hơn 48 mét đã trở thành nền tảng cho giấc mơ về các công trình gỗ vươn cao, thách thức giới hạn kỹ thuật và tư duy xây dựng hiện đại.
Wood Architecture Project không chỉ là một tháp đơn lẻ, mà là bước khởi đầu cho ý niệm về “đô thị gỗ” – nơi gỗ không còn bị giới hạn trong các công trình quy mô nhỏ hay mang tính biểu tượng, mà có thể tham gia trực tiếp vào cấu trúc cao tầng của thành phố.
DAIRENGU – Kết cấu gỗ như một hệ thống nguyên bản
Được hình thành trong quá trình chuẩn bị cho triển lãm tại chùa Toji (Kyoto), DAIRENGU là một đề xuất táo bạo về đại công trình gỗ với quy mô hiếm thấy. Công trình được thiết kế với khẩu độ kết cấu lên tới 90 mét và chiều cao 12 mét, đặt ra thách thức lớn về kỹ thuật xây dựng bằng gỗ.
Điểm đặc biệt của DAIRENGU nằm ở việc sử dụng hệ kết cấu tương hỗ (reciprocal structure) – một hệ thống trong đó các cấu kiện gỗ nâng đỡ lẫn nhau mà không cần đục gọt, cắt xén hay can thiệp cơ học vào từng thanh gỗ. Cách tiếp cận này phản ánh rõ quan điểm của GS.TS.KTS Shin Takamatsu: tôn trọng tính nguyên bản của vật liệu và để kết cấu tự hình thành thông qua mối quan hệ giữa các bộ phận.
DAIRENGU vì vậy không chỉ là một ý niệm kỹ thuật, mà còn mang tính triết lý sâu sắc về cách con người “ứng xử” với gỗ trong kiến trúc.
HENJYOTO – Tháp gỗ và biểu tượng tâm linh
HENJYOTO là một tòa tháp gỗ được đề xuất cao 91 mét, vượt xa chiều cao 57 mét của tháp năm tầng hiện hữu tại chùa Toji – một trong những biểu tượng Phật giáo quan trọng của Kyoto. Công trình được phát triển như một ý niệm kiến trúc tâm linh, nhằm tái diễn giải hình ảnh tháp Phật giáo trong bối cảnh đương đại.
Tên gọi “HENJYOTO”, do chính trụ trì chùa Toji đặt, mang ý nghĩa “Tháp của Đức Đại Nhật Như Lai”, cho thấy chiều sâu tín ngưỡng gắn liền với dự án. Ở đây, tháp gỗ không chỉ là một cấu trúc cao tầng, mà là trục kết nối giữa con người – không gian, thể hiện cách GS.TS.KTS Shin Takamatsu nhìn nhận kiến trúc tôn giáo như một hình thức kiến trúc mang đậm ý nghĩa biểu tượng và giá trị tinh thần, vượt lên trên yếu tố hình thức thuần túy.
Marumi Sangyo Headquarters – Kiến trúc gỗ trong bối cảnh hiện đại
Khác với các dự án mang tính ý niệm lớn, Marumi Sangyo Headquarters là một công trình đã được xây dựng, thể hiện rõ khả năng thích ứng của kiến trúc gỗ trong điều kiện pháp lý và kỹ thuật hiện đại.
Công trình là trụ sở của một doanh nghiệp có nguồn gốc từ ngành lâm nghiệp, được thiết kế nhân dịp kỷ niệm 60 năm thành lập. Gỗ được sử dụng làm kết cấu chính, tuy nhiên để đáp ứng quy chuẩn xây dựng, GS.TS.KTS Shin Takamatsu đã lựa chọn giải pháp kết cấu lai (hybrid timber): tầng trệt bằng bê tông cốt thép, trong khi các tầng từ 2 đến 5 sử dụng hệ kết cấu gỗ. Mặt đứng sử dụng hệ façade kính hai lớp (double-skin glass) trong suốt, được nghiên cứu nhằm tôn vinh tối đa vẻ đẹp của công trình.
Giải pháp này cho thấy cách tiếp cận thực tế và linh hoạt của GS.TS.KTS Shin Takamatsu khi kiến trúc gỗ không đứng ngoài các quy định hiện hành, mà đối thoại và thích nghi với bối cảnh xây dựng đương đại.
Đối thoại về gỗ, tín ngưỡng và kiến trúc đương đại
Những nghiên cứu và dự án của GS.TS.KTS Shin Takamatsu cho thấy gỗ không chỉ thuộc về quá khứ hay truyền thống, mà vẫn đang mở ra nhiều khả năng mới cho kiến trúc đương đại, đặc biệt trong lĩnh vực kiến trúc tôn giáo & tín ngưỡng.
Tư duy này sẽ được tiếp tục mở rộng và chia sẻ trong khuôn khổ THE SPIRIT OF WOOD | UNDERSTANDING WOOD #4: Tinh thần của Gỗ trong Kiến trúc Tôn giáo & Tín ngưỡng Nhật Bản – một buổi đối thoại chuyên sâu xoay quanh tinh thần của gỗ trong kiến trúc tôn giáo & tín ngưỡng Nhật Bản, thông qua phần trình bày của GS.TS.KTS Shin Takamatsu.
Tại sự kiện, khán giả sẽ được tiếp cận một cách hệ thống và chuyên sâu triết lý ứng dụng gỗ trong việc kiến tạo không gian thiêng của kiến trúc tôn giáo Nhật Bản; những kinh nghiệm triển khai thực tế thông qua phân tích dự án tiêu biểu Nose Myoken-san Worship Hall “SEIREI”. Đồng thời tham gia tọa đàm về khả năng ứng dụng kiến trúc gỗ trong bối cảnh Nhật Bản và Việt Nam, với phần đúc kết chuyên môn và kinh nghiệm nghiên cứu từ TS.KTS Lê Vĩnh An.
Thông tin chương trình:
- Thời gian: 8h30 – 11h30, ngày 17/01/2026
- Địa điểm: Hội trường Ngụy Như Kon Tum, số 19 phố Lê Thánh Tông, phường Phan Chu Trinh, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.
- Đăng ký tham dự sự kiện: https://docs.google.com/forms/d/1G8mdG3Lq2e_dCM2rVnUHod-hu8edZqIK9HmzRSIIXf8/edit
© Tạp chí kiến trúc
