Tại Tọa đàm “Gỗ trong kiến trúc công cộng – Vật liệu truyền thống và giải pháp cho tương lai” do các Đơn vị Sunjin Việt Nam, Ban Quản lý Thiết kế Tập đoàn Sun Group, Wood HUB Vietnam và Tạp chí Kiến trúc – Hội KTS Việt Nam phối hợp tổ chức ngày 25/10/2025 tại Hà Nội; KTS Nicolas Medrano, Giám đốc Thiết kế của Skidmore, Owings & Merrill (SOM), Văn phòng Hồng Kông đã chia sẻ nhiều quan điểm sâu sắc về việc ứng dụng vật liệu gỗ và các vật liệu có nguồn gốc từ gỗ vào kiến tạo kiến trúc bền vững qua đó làm rõ mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên
Hướng tới chủ đề chung của chuỗi sự kiện “Hiểu về Gỗ – Từ tự nhiên đến kiến trúc”, KTS Nicolas Medrano đã dành cho Tạp chí Kiến trúc cuộc phỏng vấn độc quyền, chia sẻ những góc nhìn toàn cầu nhưng vẫn tôn trọng bản sắc văn hóa địa phương. Chúng tôi trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!
Tạp chí Kiến trúc (TCKT): Thưa ông, Skidmore, Owings & Merrill (SOM) là một trong những hãng thiết kế hàng đầu thế giới – Với gần một thế kỷ kiến tạo nên những công trình biểu tượng toàn cầu như Lever House, John Hancock Center, Burj Khalifa. SOM luôn tiên phong trong mục tiêu Net Zero 2040 cho toàn bộ dự án của mình. Ông có thể chia sẻ đôi chút về triết lý thiết kế của SOM và quan điểm thiết kế của ông với việc ứng dụng vật liệu gỗ?
KTS Nicolas: Tôi sinh ra ở California và lớn lên giữa những cánh rừng, nên với tôi, gỗ là một phần rất tự nhiên trong cuộc sống. Chúng ta thường hỏi: Tại sao phải sử dụng gỗ? Gỗ đã có mặt trên Trái đất từ xa xưa, đồng hành với đời sống con người, và câu hỏi thực sự nên đặt ra là: Liệu trong tương lai chúng ta có nên tiếp tục sử dụng vật liệu gỗ không?
Hiện nay, ứng dụng gỗ ngày càng phát triển mạnh mẽ trên Thế giới, gần nhất như ở Trung Quốc, Thailand và Singapore, và thực tế đã có các công trình bằng gỗ cao từ 8–15 tầng. Gỗ có khả năng lưu trữ carbon, nếu được sử dụng đúng cách, không bị mối mọt, khi được sử dụng làm vật liệu xây dựng, chẳng hạn như trong các tòa nhà cao tầng, gỗ có thể giữ lại carbon trong nhiều thập kỷ, thay vì giải phóng nó trở lại khí quyển.
SOM là tập thể các nhà thiết kế giàu kinh nghiệm, KTS và kỹ sư chúng tôi cùng hướng đến mục tiêu xây dựng một thế giới tươi đẹp hơn. Khi thiết kế các công trình sử dụng kết cấu gỗ, SOM thường áp dụng triết lý “Do more with less” – Sự đơn giản tạo nên vẻ đẹp. Cách bền vững nhất là “không sử dụng gì cả”, điều này nhắc nhớ chúng ta hãy tối ưu những gì đã có. Các đồ án của SOM, kết cấu gỗ được lộ ra tạo thẩm mỹ, không che giấu đi mà là một phần của không gian. Vừa là giải pháp kỹ thuật, vừa là ngôn ngữ thiết kế.
TCKT: Xin được ông chia sẻ góc nhìn với kiến trúc gỗ tại Việt Nam, ông có ấn tượng với kỹ thuật kết cấu gỗ truyền thống nào của Việt Nam? Theo ông, gỗ có thể trở thành “ngôn ngữ văn hóa” trong kiến trúc Việt đương đại không?
KTS Nicolas: Tôi rất ấn tượng với cách người Việt xưa sử dụng gỗ. Không dùng đinh hay thép và cũng không có vật liệu phụ trợ nào để khai thác tính chịu lực của gỗ mà vẫn tạo được những kết cấu mộng tinh xảo, bền vững. Đó là điều thế hệ KTS ngày nay nên học hỏi. Về việc Gỗ có thể trở thành “ngôn ngữ văn hoá” hay không, tôi nghĩ điều đó đã và đang là như vậy. Sau nhiều thập kỷ bê tông thống trị nhờ tốc độ thi công và chi phí thấp, đã đến lúc chúng ta cần nhìn lại lịch sử với ứng dụng gỗ trong kiến trúc truyền thống, như cách cha ông từng kiến tạo. Việc trở lại với vật liệu truyền thống này không chỉ mở ra hướng phát triển bền vững cho kiến trúc, mà còn góp phần khôi phục mối liên kết giữa con người, cộng đồng và môi trường, một bước tiến quan trọng cho Việt Nam và cả thế giới.
TCKT: Khi thiết kế các công trình sử dụng kết cấu gỗ, ông đã kết nối các yếu tố môi trường, khí hậu và văn hóa địa phương như thế nào?
KTS Nicolas: Với gỗ, cách tốt nhất là khai thác và sử dụng nguồn gỗ tại chỗ. Nếu có thể hãy khai thác gỗ từ những cánh rừng trồng, đó chính là hướng đi đúng. Vừa giảm thiểu chi phí vận chuyển, vừa đảm bảo vật liệu phù hợp với điều kiện khí hậu và văn hóa bản địa. Ở mỗi địa phương, gỗ bản địa có đặc tính riêng: Về màu sắc, độ bền, khả năng thích ứng với môi trường, chính điều đó giúp công trình hòa nhập tự nhiên hơn với cảnh quan xung quanh. Khi kết hợp gỗ với ánh sáng tự nhiên sẽ tạo ra những không gian mà con người có thể “chạm”, cảm nhận và kết nối – Đó là cách tốt nhất để tôn vinh vật liệu này.
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, không phải ngay lập tức chúng ta có những cánh rừng trồng mà cung cấp đủ lượng gỗ cần sử dụng. Chúng ta cần có kế hoạch về vòng tuần hoàn bền vững, như việc khai thác theo chu kỳ 10 – 20 năm, mỗi cây chặt đi cần được trồng lại một cây mới, để duy trì sinh thái bền vững. Chúng ta có thể giảm thiểu phát thải Carbon bằng cách lựa chọn hình thức vận chuyển thân thiện với môi trường, cân nhắc kỹ tới các yếu tố liên quan nếu phải nhập khẩu gỗ.
TCKT: Hiện nay, các công trình tại Việt Nam đã tiếp cận các tiêu chí Công trình xanh, tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều thách thức đối với chủ đầu tư, mà vấn đề đầu tiên chính là chi phí thi công và vận hành. Với các thiết kế gỗ theo hướng bền vững, ông có cho rằng chi phí đầu tư ban đầu là vấn đề rào cản không?
KTS Nicolas: Tôi không nghĩ vậy. Khi ngày càng nhiều công trình sử dụng gỗ ở quy mô lớn, chi phí sẽ tự nhiên giảm theo quy luật cung cầu. Nếu xem gỗ là vật liệu bền vững và có thể tái tạo, việc sử dụng nó về dài hạn sẽ càng hiệu quả hơn. Khai thác một cây và trồng lại một cây đồng nghĩa với việc lượng carbon vẫn được giữ nguyên trong chu trình. Và với các KTS của SOM, khái niệm ‘không thể’ gần như không tồn tại, chúng tôi luôn tìm tới các chuyên gia hàng đầu thế giới để tìm ra giải pháp cho những điều tưởng như bất khả thi.
Chúng ta đều mong muốn một môi trường bền vững, nhưng thực tế, chúng ta vẫn chưa làm được điều này. SOM đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách đó bằng các thiết kế hướng đến tái tạo thiên nhiên và nâng cao giá trị tinh thần. Các dự án của chúng tôi đặt mục tiêu tăng đa dạng sinh học trong tự nhiên vì chăm sóc thiên nhiên luôn phải được đặt lên hàng đầu.
TCKT: Ông có lời khuyên nào cho các KTS Việt Nam khi sử dụng cấu kiện gỗ lớn trong xây dựng (heavy timber)?
KTS Nicolas: Gỗ là vật liệu bền vững và thân thiện môi trường, mang lại tốc độ và hiệu quả thi công cao, khả năng chịu lực tốt, chống cháy tự nhiên (khi được xử lý kỹ thuật), đem lại cảm giác bình an và gần gũi, đặc biệt qua thiết kế hướng tới sinh thái (biophilic), đa dạng về thẩm mỹ và có thể hiệu quả kinh tế suốt vòng đời công trình.
Mọi thứ là vô thường và đó mới là quy luật tự nhiên. Hãy dành thời gian nhiều hơn với thiên nhiên. Gỗ là vật liệu được Trái đất ban tặng chúng ta, có thể tái tạo, không gây hại nếu sử dụng có trách nhiệm. Hãy thật sự hiểu đời sống của gỗ, cây và rừng trước khi bạn muốn ứng dụng.
Đặc biệt, tôi có lời khuyên với các KTS trẻ. Ngày nay, nhờ công nghệ thông tin mà thông tin rất phong phú. Hãy tìm hiểu các quy định về khai thác và thiết kế – ứng dụng gỗ ở nhiều quốc gia, hãy so sánh và học hỏi. Đặc biệt, hãy tham gia những tọa đàm như thế này, nơi mà chúng ta được kết nối và học hỏi lẫn nhau.
TCKT: Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện! Mong rằng KTS Việt Nam sẽ có nhiều dịp được cùng với ông và SOM tiếp tục những câu chuyện “Hiểu về gỗ – Từ tự nhiên đến kiến trúc” và cùng nhau hướng tới một thế giới xanh hơn, bền vững hơn!
Thuỵ An – Lê Khanh
© Tạp chí Kiến trúc
